آرشیو پنج‌شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۴۵۸۵
هنر و ادبیات
۸
شعر

نگاهی به «غلط خوانی»، مجموعه شعر ساریا ابرا

امر اجتماعی در ادامه گفتمان هفتاد

اسماعیل مسیح گل

ادبیات فارسی و بالاخص شعر آزاد در حال حاضر از فقدان تکنیک و فکرپردازی دقیق رنج می برد؛ برای بهبود اوضاع شعر شاید بهتر است هنجارگریزی و زیست با نگاهی تازه در قالب ترم ها و مفاهیم تعریف شده به شاعران جوان آموزش داده شود. مجموعه شعر «غلط خوانی» سروده ساریا ابرا که در نشر پریسک منتشر شده است، باتوجه به ضرورت وجود این نگاه تازه، تفکیک ناپدیری خیر و شر را در لابیرنت های مختلف خود به نمایش گذاشته و اشاراتی به عقاید، پیشینه ها و گاهی اسطوره هایی دارد که در اذهان عمومی جا خوش کرده و مانع پیشرفت ادبیات می شوند؛ این مجموعه با نگاه تازه ای موارد مذکور را به چالش می کشد. با وجود طویل بودن اکثر اشعار موجود در این مجموعه، کاملا مبرهن است که ساریا ابرا گرایش زیادی به سمت ایجاز و در عین حال پویایی سطور دارد، چراکه با همنشینی و جانشینی مناسب کلمات سعی او در ایجاد بهترین معماری و چیدمان سطرها به وضوح ملموس است. اگر شاعری با ریخت و پاش زیاد کلمات بخواهد ذهن مخاطب را به سمت تفکرات خود سوق دهد با نتیجه ای عکس این مهم مواجه می شود و شعر را به سمت توصیفات زیاد و توضیح واضحات پیش می برد که البته مولف این کتاب به این مطلب واقف بوده و مخاطب های خود را افرادی باهوش درنظر گرفته تا هر فرد با پیش زمینه فکری خود بتواند به تاویلی منحصر به فرد از اشعار برسد. تصور اشتباهی که از اشعار پست مدرن در جامعه ادبیات دهان به دهان می چرخد این است که معناگریزی و پراکندگی در آن موج می زند اما توجه به فرم نباید مولف را از عمق غافل کند؛ برای فرهنگ سازی در زمینه شعر فارسی باید اطلاعات تئوریک شاعران را افزایش داد، چراکه پیوستگی جهان درونی و بیرونی اشعار به ماندگاری آثار خلق شده کمک بسزایی می کند.

با خوانش این کتاب به یکپارچگی و یکی شدن این دو مرز دست می یابیم.

دایره نسبتا وسیع واژگانی در «غلط خوانی» و نوع رفتار شاعر با نحو زبان، ممکن است مخاطب ناآشنا را تا حدی سردرگم کند اما این به معنای پراکندگی عدم انسجام زیبایی شناختی در اشعار نیست. ساریا ابرا به موقعیت زن در کنار چالش های سیاسی و اجتماعی در چندین شعر پرداخته و زن را به عنوان عنصری مهم و البته ستم گریز در ساختار زندگی معرفی کرده است که به تنهایی می تواند پایه های تمامی نهادهای زیستی اجتماعی خود را مستحکم کند نه به عنوان کالایی که در کنار مردان اهمیت پیدا می کند.

مقابله با مردسالاری و توجه به قشر فرودست، تنهایی و نتایجی که چالش های سیاسی در پی دارد، به عنوان پاره ای از موضوعات جاری در شعرهای ساریا ابرا قابل ملاحظه است. بازی های زبانی که اکثرا درونی شعرهای کتاب «غلط خوانی» شده، این مجموعه را در زمره آثاری قرار می دهد که گفتمان شعر دهه 70 را تا امروز که در پایان دهه 90 هستیم، ادامه داده اند. شعرهایی که راه خود را از تلقی های گنگ و سترونی مانند «ساده نویسی» که در دهه 80 مطرح شد، جدا کرده و با عبور از آن، به سوی فردایی می روند که دو دهه پیش در افق های پیش روی زیبایی شناسی شعر دهه 70 متجسم شده بود.