آرشیو سه‌شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۹
صفحه اول
۱
حرف اول

به زبان آدمیزاد

مهندس سیدمحمد بهشتی

مدتی است توییت های برخی مقامات بسیار برجسته آمریکایی، به زبان فارسی خبرساز شده است. هنوز بر ما روشن نیست که مقصودشان از فارسی نویسی چیست. ولی یک احتمال خیلی قوی این است که چون هرچه می گویند ما عکسش عمل می کنیم، پیش خود گفته اند «شاید این بندگان خدا اصلا نمی فهمند ما چه می گوییم؛ چندباری هم به زبان خودشان حرف بزنیم شاید دست برقضا تیرمان به هدف بخورد». انصافا در توییت های فارسی ترامپ خیلی هم خویشتن داری به چشم می خورد. هرقدر در توییت های انگلیسی تهدید هدف قراردادن سایت های فرهنگی و مهم است، در توییت های فارسی جانب داری از ملت ایران و همدردی پیداست. فقط نمی دانیم این همدلی را چطور با بزرگ ترین تحریم های سده بیستم و دو دهه نخست سده بیست و یکم یا همان «فشار حداکثری» جمع کنیم. 

البته آنها که در غربت در موقعیت های خاص گرفتار شده اند این حال مقامات آمریکا را خوب می فهمند؛ وقتی در اوج عصبانیت یا ابراز عشق، کلمات بیگانه کم می آورند، ناخودآگاه آدم شروع می کند به زبان مادری فحش دادن یا قربان صدقه رفتن. در این حالت توسل به زبان مادری همان نقش مشت و لگد یا بوس و کنار را ایفا می کند. اما بعد که آدمیزاد دوباره کنترل اعصاب و احساساتش را پیدا کرد، فکر می کند و تلاش می کند مناسب ترین واژگان زبان طرف مقابل را کنار هم بگذارد تا به او بگوید «ببین من خیرت را می خواهم، دست از این کارهایت بردار» یا اینکه مثلا «من دوستت دارم و تا همیشه به این عشق وفادارم». ولی کافی است که طرف دعوا یا محبت تمکین نکند یا متوجه نشود و باز فقط و فقط زبان مادری به کار تمدد اعصاب می آید!

اما باید به این نوآموزان زبان فارسی هشدار دهیم که فارسی زبان خطرناکی است؛ زبانی است که در طول تاریخ به دست شاعران صیقل یافته، نه سیاست مداران و حقوق دان ها و حتی فیلسوفان! پس از آنجا که شاعران متولی این زبان بوده اند، با زبانی پرایهام و کنایه آمیز مواجهیم که جز به اهل این زبان رکاب نمی دهد. بنابراین احتمال اینکه استفاده از زبان فارسی بر پیچیدگی روابط بیفزاید و به سوءتفاهم دامن بزند بیشتر است؛ مثلا در آمریکا نماد حزب دموکرات «الاغ» است و این هیچ بار معنایی بخصوصی ندارد. درحالی که هرقدر تلاش کنیم همین واژه را در فارسی به نحوی مسالمت آمیز به کار ببریم، دست آخر حتما خون به پا خواهد شد. علتش این است که واژگان فارسی باری شاعرانه دارند و به هیچ روی نمی توانند این بار را، حتی در کلام روزمره، زمین بگذارند. درست از همین رو است که بر خلاف بسیاری زبان های دیگر که سخنورانش وقتی کاملا در زبان ورزیده شدند سراغ متون کلاسیک می روند، کودکان ایرانی آموختن فارسی را با فردوسی، نظامی و سعدی می آغازند. پس باید به مقامات آمریکایی بگوییم که اگر می خواهید منظورتان را خوب حالی مان کنید، ردیف کردن واژگان فارسی کنار هم کفایت نمی کند. باید در واژه گزینی دقت بسیاری کنید. برای این کار ناگزیرید که با ادبیات فارسی آشنا شوید؛ هرچند توصیه شما به مطالعه مثنوی مولوی، غزلیات حافظ، یا شاهنامه فردوسی اندکی زیاده روی است، اما به قیاس نوآموزان دبستانی بد نیست شما را یا معلمان زبان فارسی تان را هم به مطالعه گلستان و بوستان دعوت کنیم. مزیت این کار آن است که با خواندن کلیات شیخ، فقط فارسی نمی آموزید، بلکه با مفاهیمی مانند عیش، نوع دوستی، مدارا، آدمیت و حتی حقوق مورچگان آشنا می شوید.

اخیرا نامزد انتخابات آمریکا، برنی سندرز نیز توییتی به فارسی زده است. چون مواضع ایشان مغایر جناب ترامپ است، پس شاید هدفش از این کار جلب آرای ایرانیان مقیم ایالات متحده برای ریاست جمهوری باشد. شاید هم می خواهد به عموم ایرانیان شیرفهم کند که آمریکایی ها همه شبیه آقای ترامپ نیستند. اگرچه ذکر این موضوع ضرورت ندارد اما باز از نظر خیرخواهی به آقای سندرز هم پیشنهاد می کنیم که مجال همنشینی با گلستان و بوستان سعدی را از دست ندهد؛ چراکه به این ترتیب بهتر متوجه رفتارهای جامعه ایرانی مقیم آمریکا شده و باب مفاهمه با ایشان گشوده تر می شود. لازم به تذکر نیست که در این مقال قصد جسارت به دولتمردان آمریکایی را نداشته ایم. ضرورتی ندارد که ایشان به دلیل رودربایستی زحمت خواندن آثار حضرت سعدی را به خود بدهند. اما اگر نمی توانند این رنج را بر خود هموار کنند، توصیه می کنیم به همان زبان مادری شان توییت کنند؛ چون واژه های انگلیسی وضوح بیشتری دارند و جملات همان معنایی را می رساند که نشستن تعدادی کلمه کنار هم ایجاب می کند. این گونه دست کم گرهی بر گره های این رابطه افزوده نمی شود. خاطرتان جمع! ما ایرانی ها با زبان انگلیسی آشناییم و رفتارمان به ناآشنایی به زبان انگلیسی ارتباطی ندارد.  

مدتی است توییت های برخی مقامات بسیار برجسته آمریکایی، به زبان فارسی خبرساز شده است. هنوز بر ما روشن نیست که مقصودشان از فارسی نویسی چیست. ولی یک احتمال خیلی قوی این است که چون هرچه می گویند ما عکسش عمل می کنیم، پیش خود گفته اند «شاید این بندگان خدا اصلا نمی فهمند ما چه می گوییم؛ چندباری هم به زبان خودشان حرف بزنیم شاید دست برقضا تیرمان به هدف بخورد». انصافا در توییت های فارسی ترامپ خیلی هم خویشتن داری به چشم می خورد. هرقدر در توییت های انگلیسی تهدید هدف قراردادن سایت های فرهنگی و مهم است، در توییت های فارسی جانب داری از ملت ایران و همدردی پیداست. فقط نمی دانیم این همدلی را چطور با بزرگ ترین تحریم های سده بیستم و دو دهه نخست سده بیست و یکم یا همان «فشار حداکثری» جمع کنیم.