آرشیو سه‌شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۹
اقتصاد
۴

وزارت نیرو نسبت به قطع برق خانگی هشدار داد: خاموشی خانه ها به زمستان کشید

لیلا مرگن

صنعت برق به عنوان صنعت پیشرویی که همه ارکان زندگی جامعه مدرن به آن گره خورده است، آرام آرام در حال رکود است. اگر تا دیروز هشدارهای خاموشی به پیک تابستان خلاصه می شد، این روزها با کاهش دمای هوا وزارت نیرو هشدار می دهد که به دلیل مشکل در تامین سوخت نیروگاه ها ممکن است ناگزیر شوند که به منازل خاموشی دهند. صنعتی که باید برای 50 سال آینده برنامه می داشت، حالا به زور نیازهای روز کشور را تامین می کند؛ آن هم نه به دلیل کمبود زیرساخت در کشور، بلکه به دلیل نبود برنامه ریزی مناسب در ایجاد تنوع برای زیرساخت های تامین کننده برق! علیرضا اسدی، معاون پژوهشی سندیکای صنعت برق، در گفت وگو با «شرق» درباره دلیل هشدار برای خاموشی در زمستان، عنوان می کند: عدم تنوع بخشی به سبد انرژی در کشور چنین مشکلی را ایجاد کرده است. او می گوید: نظام حکمرانی حوزه انرژی مشکل دارد و سیاست گذاری در این حوزه هم با مشکل مواجه است. به همین دلیل دو وزارتخانه نفت و نیرو نمی توانند در زمینه رفع تعارضات و یکپارچه و بهینه کردن مصرف منابع، وارد عمل شوند. به نظر می رسد در حال حاضر دود نگاه های جزیره ای، توجه نکردن به افق آتی نیازهای کشور و نبود یک برنامه بلندمدت در صنعت برق به چشم مصرف کنندگانی می رود که هیچ تقصیری در این زمینه ندارند.تابستان سال 97 را با خاموشی برنامه ریزی شده پشت سر گذاشتیم؛ عقب گردی تاریخی که برای صنعت برق -که یکی از صنایع پیشروی ایران بود- افتی جدی به شمار می رفت. در تابستان 98 هم هشدارهایی در زمینه خاموشی برنامه ریزی شده به گوش می رسید. حالا کار به جایی رسیده است که در زمستان 98 هم وزارت نیرو هشدار می دهد که به راحتی با زدن یک دکمه در نیروگاه ها، خاموشی را به خانه ها هدیه خواهد کرد. در حالی که همواره مسئولان وزارت نیرو از خالی بودن ظرفیت نیمی از نیروگاه های کشور در زمستان گله داشتند و مسئولان این وزارتخانه مدعی بودند که مصرف بالای برق تابستان به دلیل بدمصرفی مردم، کشور را ناگزیر به سرمایه گذاری های کلان برای این اسراف کرده است، اما حالا در زمستان که مصرف برق مردم به دلیل خاموشی وسایل سرمایشی کم است، وزارتخانه متولی صنعت برق، هشدار خاموشی می دهد و این بار بهانه اش عدم تامین نیازهای سوخت نیروگاه های کشور است.

  خاموشی برق و تبعات سنگین آن برای اقتصاد

همان روزهایی که وزارت نیرو به راحتی خاموشی برنامه ریزی شده را وارد زندگی مردم در سال 97 کرد، گزارش های غیر رسمی زیادی در فضای مجازی دست به دست می شد که اتاق های عمل نیز با قطع برق حین عمل مواجه شده اند. برخی صاحبان مراکز پخش دارو در تماس با «شرق» خاموشی ها را عامل از بین رفتن داروهای خاصی معرفی می کردند که به دلیل از کار افتادن سردخانه ها و تغییر دمای این محیط، دیگر به کار بیماران نمی آمد. صنایع از قطع چندساعته برق به عنوان نیروی محرکه چرخشان گله داشتند و وزارت نیرو همزمان با اجرای خاموشی های برنامه ریزی شده که یادآور دهه 70 و سال های پایانی جنگ بود، صرفا به صدور بیانیه هایی درباره بهینه مصرف کردن بسنده می کرد! حالا در زمستان هم دچار مشکل شده ایم. در حالی که وزارت نیرو ادعا می کند که ایران قرار است به هاب انرژی منطقه تبدیل شود، هشدار می دهد که زمستان هم به دلیل عدم تامین گاز نیروگاه ها خاموشی خواهیم داشت و هیچ کس به این پرسش اصلی پاسخ نمی دهد که در شرایطی که این وزارتخانه حتی در زمستان هم که مصرف برق کم است، قادر به تامین نیازهای کشور نیست، چگونه قرار است برق صادراتی را برای کشورهای همسایه در تابستان تامین کند؟

  مشکل ظرفیت نصب شده نداریم

چه شد که صنعت برق به این نقطه رسید؟ آیا نمی توانستیم طوری برنامه ‎ریزی کنیم که در زمستان هم دچار مشکل در تامین برق به عنوان یک نیاز استراتژیک زندگی مدرن نشویم؟ علیرضا اسدی، معاون پژوهشی سندیکای برق، در گفت وگو با «شرق» درباره دلیل بروز مشکل برای تامین برق در زمستان عنوان می کند: در ایام زمستان پیک مصرف گاز داریم. وزارت نیرو و وزارت نفت سر تامین گاز به مشکل می خورند.او ادامه می دهد: اولویت وزارت نفت تامین گاز برای شبکه خانگی است و این وزارتخانه مصارف صنعتی را کنترل می کند. به همین دلیل به نیروگاه ها گاز کمتری تحویل می دهد. یک پروتکلی وجود دارد که باید نیروگاه ها را بهینه سازی کنند، اما یک سری نیروگاه ها بهینه سازی نشده است و راندمان آن پایین است. مشکل ظرفیت نصب شده نیروگاه ها نیست، بلکه مشکل در تبدیل گاز به برق است.اسدی می گوید: در عرضه انرژی و سبد انرژی کشور مشکل وجود دارد. سرمایش گیر تامین برق و گرمایش گیر تامین گاز است. وقتی مصرف یکی از این حامل های انرژی به اوج می رسد، روی عرضه انرژی دیگر هم اثر منفی می گذارد.او تاکید می کند: مشکل در حجم کل عرضه انرژی کشور است. این عرضه مناسب نیاز مصرف نیست. اگر همه را تبدیل به انرژی اولیه یا همان گاز کنیم، آنجا کمبود داریم.به گفته معاون پژوهشی سندیکای برق وقتی در زمستان به نیروگاه ها گاز تحویل نمی شود و از سوخت دیگری استفاده می شود، ظرفیت نیروگاه پایین می آید و تولید نیروگاه به سطح مورد نیاز تقاضا نمی رسد.او اضافه می کند: همه نیروگاه ها نمی توانند مازوت مصرف کنند. نیروگاه های بخاری می توانند از این سوخت مصرف کنند اما علاوه بر افت راندمان، هوا را هم آلوده می کنند.

 راه حل چیست

اسدی برنامه ریزی درست را راهی برای حل این مشکلات معرفی می کند. به اعتقاد او درحال حاضر وزارت نیرو برای افزایش بازدهی نیروگاه ها کاری انجام نمی دهد. به پروژه هایی که بخش خصوصی و شرکت های فناور به این وزارتخانه داده اند، توجهی نمی شود اما اگر این برنامه ها اجرا شود، با همین ظرفیت نیروگاهی نصب شده از مسیر افزایش راندمان می توان نیاز انرژی کشور را برطرف کرد. این در حالی است که وزارت نیرو همواره با این عذر که مشکل مالی داریم، از اجرای این برنامه ها سر باز زده است.معاون پژوهشی سندیکای برق می گوید: درحال حاضر پروژه های افزایش راندمان، بهینه سازی مصرف و مدل های بهینه سازی مصرف اجرائی نشده است. وزارت نیرو تلاشی هم برای اصلاح نظام مالی خود نکرده است که بتواند ظرفیت های بخش خصوصی و سرمایه گذار داخلی را حل کند که وارد این صنعت بشوند. مثل داستان مرغ و تخم مرغ شده است. پول ندارند، راندمان اصلاح نمی شود. راندمان را اصلاح نمی کنند و تولید نمی شود. به این ترتیب این چرخه منفی مجددا بازتولید می شود.او ادامه می دهد: مسئله دیگر این است که با وزارت نفت هم مسائلشان را حل نمی کنند. این مسئله حاصل یک دعوای بین بخشی است. مصرف کننده نهایی نمی فهمد که این دو وزارتخانه که در چرخه برق و گاز تضاد منافع دارند، چه اقداماتی انجام می ‎دهند. این دو وزارتخانه باید مشکلاتشان را حل کنند که نمی توانند.اسدی تاکید می کند: نظام حکمرانی حوزه انرژی مشکل اساسی دارد. هم از نظر سیاست گذاری مشکل دارد و هم در رفع تعارضات، یکپارچه کردن و بهینه کردن منابع نمی تواند اقدامی انجام دهد. با اینکه منابع ما قاعدتا برای رفع نیاز موجود کافی است ولی همچنان مشکل تامین نیازها باقی است.

 گازوئیل به نیروگاه ها تحویل داده نشد

پرویز غیاث الدین، دبیر سندیکای تولیدکنندگان برق نیز مانند معاون پژوهشی سندیکای برق در گفت وگو با «شرق»، دلیل هشدار برای خاموشی در زمستان را مشکل سوخت عنوان می کند.او می گوید: وزارت نفت سوخت مایع به نیروگاه ها تحویل نداده است. وقتی محدودیت تامین گاز وجود دارد، نیروگاه ها باید با سوخت مایع برق تولید کنند یا اینکه خاموشی بدهند.غیاث الدین ادامه می دهد: خدا را شکر تا امروز خاموشی نداشته ایم اما رزرو شبکه خیلی پایین است. بخشی از گازوئیل در ایران تولید می شود که سعی می کنند به دلیل نیاز پول و ارز آن را صادر کنند. در تامین گاز نیروگاه ها هم کلا مشکل دارند و نمی توانند آن را تامین کند. در روزهای سرد ترجیح وزارت نفت این است که خانه ها سرد نشود و گاز صنایع و نیروگاه ها که بیشترین مصرف را دارند، قطع شود.او راه حل مشکل را صرفه جویی در مصرف گاز و برق عنوان می کند. به گفته دبیر سندیکای تولیدکنندگان برق راهکار دیگر حل مشکل افزایش مصرف گاز است که وزارت نفت باید در این زمینه پاسخ دهد. اگر گاز تامین شود، ظرفیت مازاد برای تولید برق زیاد داریم. درحال حاضر خیلی سر به سر و با رزرو کم برق تولید می شود که این مسئله خطرناک است. اگر یک نیروگاهی با مشکل ناخواسته از مدار خارج شود، باید رزروی وجود داشته باشد تا جایگزین کنیم.