آرشیو چهار‌شنبه ۲۸ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۴۸۵۳
فرهنگ و هنر
۲۱

آینده هنرهای پولساز ایرانی با اما و اگر مواجه است

حساب و کتاب آخرسال بازارهای هنری

دنیای اقتصاد : سال 98 برای همه بازارهای هنری سال سختی بود. رخدادهای مختلف و عمدتا تلخی که گریبانگیر جامعه ما شد توانست رونق بازارهای هنری را با اختلال مواجه کند و به همین دلیل هم دخل بسیاری از خالقان آثار هنری آب رفت و کاهش پیدا کرد. کنسرت های موسیقی و فروش کتاب در حراج های فصلی از مهم ترین بازارهایی بودند که در مقایسه با سال گذشته رونق کمتری داشتند. همچنین تئاتری ها هم گلایه مند بودند که در سال 98 بازار روی خوشی به آنها نشان نداد. اما همچنان بزرگ ترین بازارهای هنری ایران یعنی سینما و تجسمی ها روزهای پر افت و خیزی را سپری کردند. هر دو با بحران های پنهان بسیاری دست و پنجه نرم کردند و افتان و خیزان خودشان را به روزهای آخر اسفند رساندند تا با اما و اگرهای بسیاری سال نو را بیاغازند. این هر دو بازار در آستانه تحولات بسیار گسترده ای هستند. کارشناسان می گویند که سال 99 سال خوشایندی برای این دو بازار نیست.

بازار تجسمی ها

سال 98 برای هنر تجسمی ایران شروع خوبی داشت. روز 3 فروردین ماه هنرمندان ایرانی در بیست و پنجمین دوره از حراج کریستیز خاورمیانه درخشیدند و موفق شدند با مجموع فروش یک میلیون و 155 هزار دلار، حدود 31 درصد از کل فروش این دوره از حراج را از آن خود کنند. در این دوره 19 اثر از 13 هنرمند ایرانی شامل حسین زنده رودی، علی شیرازی، محمد احصایی، پرویز تناولی، منوچهر یکتایی، بهمن محصص، مارکو گریگوریان، رضا درخشانی، فرهاد مشیری ، ساسان بهنام بختیار، رکنی حائری زاده، شیرین علی آبادی و رضا آرامش چکش خورد. مجموع فروش کل این دوره از حراج سه میلیون و 719 هزار و 500 دلار بود. همچنین حراج آثار قرن بیستم خاورمیانه ساتبیز 10 اردیبهشت ماه در حالی در لندن برگزار شد که در این حراج 86 اثر چکش خورد و با فروش کلی 3.485.000 پوندی به کار خود پایان داد. در این حراج 12 اثر از 11 هنرمند ایرانی به فروش کلی 675.000 پوندی دست یافت.

اما در سویی دیگر نیز حراج هنر مدرن و معاصر خاورمیانه بونامز 11 اردیبهشت ماه 1398 برگزار شد و از فروش کلی 1.320.000 پوند، سهم آثار هنرمندان ایران 533.931 پوند بود. در این دوره از حراج هنر مدرن و معاصر 13 اثر از هنرمندان ایران به فروش رفت و توانست بیش از 40 درصد فروش کل حراج را به هنر ایران اختصاص دهد. اثر سهراب سپهری از مجموعه تنه درختان این هنرمند توانست با فروش 187.562 پوندی در رتبه نخست این حراج قرار گیرد. اما رویداد ملی مشابه این حراج ها در تهران اگرچه رکوردی تازه ثبت کرد اما رشد قابل انتظار گذشته را نداشت. یازدهمین دوره از «حراج تهران» که به معرفی هنر کلاسیک و مدرن ایران اختصاص داشت 14 تیرماه با 79 اثر از 60 هنرمند برگزار شد و به فروش 42 میلیارد و 204 میلیون تومان دست یافت. در این حراج 12 اثر بالای یک میلیارد تومان فروخته شدند.  با این همه در حراج های پاییزه هنر ایران توانست جایگاه مناسب خود را تثبیت کند. حراج هنر قرن بیستم خاورمیانه ساتبیز 30 مهر برگزار شد و 17 اثر ایرانی به فروش کلی 1,077,250 پوند دست یافتند. در این حراج اثر محمود سعید هنرمند مصری با فروش 519 هزار پوند رکوردار شد؛ اما جایگاه های بعدی گران ترین آثار این دوره حراج ساتبیز به هنرمندان ایرانی رسید.

همچنین 45 درصد از فروش حراج هنر مدرن و معاصر خاورمیانه کریستیز نیز که اول آبان برگزار شد، نصیب هنر ایران شد. این رویداد که در خانه حراج کریستیز در لندن برگزار شد با فروش کلی 3,108,250 به کار خود خاتمه داد که سهم هنر ایران از این رویداد 1,444,000 پوند بود. رکوردداری آثار این دوره حراج کریستیز به اثر منیر فرمانفرمائیان با رقم 299,250 پوند تعلق گرفت. همچنین در حراج های ایرانی نیز اتفاق جالب توجهی رخ داد. چهارمین حراج تخصصی خط و خوشنویسی، هنرهای ایرانی و اسلامی باران، با ارائه نود و چهار اثر هنری و اشیای کاربردی 24 آبان در مرکز همایش های بین المللی رایزن برگزار شد و به رکورد فروش 26 میلیاردی دست یافت. در این دوره 94 اثر کهن که قدمت برخی شان به بیش از یک قرن می رسد و همچنین آثاری از سده دوم هجری قمری تا دوره های تیموریه، صفویه، افشاریه، زندیه تا قاجار ارائه شد. گران ترین اثر فروخته شده در این حراج پنج برگ از شاهنامه به خط نستعلیق متعلق به دوره تیموری بود که 9 میلیارد و 100 میلیون تومان چکش خورد.

بازار اکران

از ابتدای سال 98 تا انتهای آن اتفاقات تلخ بسیاری رخ داد که بر سینمای ایران تاثیرات زیادی گذاشت. از سیلی که در ایام نوروز آمد تا اعتراضات آبان و قطع شدن اینترنت و سقوط هواپیما و حالا نیز شیوع ویروس کرونا و تعطیلی یک ماهه و احتمال تداوم آن در سال 99 همگی باعث تحولات منفی برای اقتصاد سینما شد. یکی از چالش های امروز نیز پایین بودن سرانه سینما نسبت به جمعیت کشور است که باید مورد توجه قرار بگیرد. درحالی که در ایران هر 180 هزار نفر به سالن سینما دسترسی دارند اما بر مبنای استانداردهای جهانی این رقم هر 10 هزار نفر است؛ بنابراین تا رسیدن به استانداردهای جهانی نیازمند تاسیس هشت هزار سالن سینما هستیم که امیدواریم در مناطق محروم مورد توجه مدیریت شهری قرار گیرد. سال 1398 با اکران 74 فیلم سینمایی روی پرده سینماهای کشور همراه بود و 26 میلیون و 69 هزار و 427 مخاطب موفق شدند برای تماشای این فیلم ها به سینماها بروند.

میزان فروش فیلم ها در سینمای ایران به 297 میلیارد و 944 میلیون و 814 هزار تومان رسیده است که به طور قطع اگر سینما در اسفندماه به دلیل کرونا تعطیل نمی شد میزان فروش بلیت در گیشه ها رشد قابل توجهی داشت. از این میزان فروش 170 میلیارد سهم تهران با 11 میلیون نفر مخاطب و 128 میلیارد تومان سهم سایر شهرها بوده است. این آمار براساس افزایش قیمت بلیت در ابتدای سال است که بین 5 تا 18 هزار تومان (بدون محاسبه ارزش افزوده) قیمت گذاری شد. سال 1397 با اکران 79 فیلم سینمایی همراه بود که مجموعا 239 میلیارد و 769 میلیون و 340هزار تومان فروش داشته اند. براساس آمار «سامانه فروش سینمای ایران»؛ سینمای ایران در فصل بهار با 19 فیلم فروشی بالغ بر 113 میلیارد تومان، تابستان با 18 فیلم 65 میلیارد تومان، پاییز با 22 فیلم 72 میلیارد تومان و در فصل زمستان با 14 فیلم 45 میلیارد تومان سال 98 را پشت سر گذاشت. در حدود نیمی از سال شاهد استقبال از گیشه بودیم و در ماه های دیگر مانند اردیبهشت، مرداد، شهریور، مهر و اسفند در مقایسه با سال های 97 و 96 نمودارها کاهش فروش را نشان می دهد.

مطرب به کارگردانی مصطفی کیایی، متری شیش و نیم به نویسندگی و کارگردانی سعید روستایی، تگزاس به کارگردانی مسعود اطیابی، رحمان 1400 به کارگردانی منوچهر هادی، شبی که ماه کامل شد به کارگردانی نرگس آبیار، سرخپوست به کارگردانی و نویسندگی نیما جاویدی، چشم و گوش بسته به کارگردانی فرزاد موتمن، چهار انگشت به کارگردانی و نویسندگی حامد محمدی، ماهمه با هم هستیم به کارگردانی کمال تبریزی و زیرنظر به کارگردانی مجید صالحی، به ترتیب 10 فیلم پرفروش سال 98 لقب گرفتند. در این بین فیلم های کمدی با 6 فیلم بیشترین سهم را در میان فیلم های پرفروش سال 98 داشتند. همچنین 26 میلیون مخاطب برای تماشای فیلم ها به ترتیب این 10 سینماها را انتخاب کردند: کوروش، آزادی، ایران مال، باغ کتاب، هویزه مشهد، مگامال، اطلس مشهد، هنر شهر آفتاب شیراز، چارسو و پردیس ملت تهران به عنوان پر مخاطب ترین سینماهای کشور بودند.