آرشیو چهار‌شنبه ۲۸ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۴۶۱۲
شهر
۱۱
گزارش

نگاهی به پرونده یک پروژه شاخص شهری

پرونده یک پل 40 ساله

«عملیات جمع آوری پل 45 روز تا دو ماه به طول خواهد انجامید» ؛ این جوابی است که معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در پاسخ به فرآیند جنجالی پل گیشا می دهد. پلی که بعد از ماه ها خبرساز شدن و تبلیغات بسیار بالاخره عملیات برچیدن آن آغاز شد تا بدین ترتیب یکی از مهم ترین پروژه های عمرانی شهر در سال 98 رسما کلید بخورد.

یک پل و چند سناریو

پل گیشا پلی است، فلزی با طول 620 متر که به دلیل کم عرض بودن آن تقریبا در اکثر ساعت های روز ترافیک زیادی در هر دو سوی خود داشت. شاید دقیقا به همین دلیل بود که شهرداری تصمیم گرفت با احداث زیرگذری در زیر همین پل، نه تنها مسیرهای ورودی و خروجی به جلال آل احمد را تسهیل کند که پل کنونی نیز به مسیری پیاده رو و نقطه ای گردشگری بدل شود؛ چیزی شبیه پل طبیعت. بر اساس خبرهای اعلام شده، قرار است زیرگذر در حال احداث یاد شده هزار و 120متر طول داشته باشد که 350 متر آن به صورت مسقف و بقیه به صورت رمپ های ورودی و خروجی ساخته شود اما همین فرآیند هم تاکنون بارها تغییر کرده است. یک بار گفته می شد که قرار است پل به طور کامل برداشته شود، چندی بعد اعلام شد که همزمان با اتمام زیرگذر کار برچیدن پل آغاز خواهد شد اما در نهایت چندی بعد مسوولان خبر دادند که قرار است به زودی، پل گیشا به تدریج جمع و بعد از تکمیل زیرگذر دوباره سرهم و تبدیل به گذری تفریحی شود. ولی در تمام این سناریوها، مسوولان شهرداری همواره بر یک نکته تاکید داشتند؛ اینکه قرار نیست نظم ترافیکی منطقه به خاطر برچیدن پل به هم بخورد. اما با آغاز عملیات اجرایی برچیدن پل به نظر می رسد این قول مسوولان شهرداری عملا وعده ای بیش نبوده است! معاون عمرانی شهرداری تهران در خصوص سابقه تاریخی این پروژه می گوید: زیرگذر کوی نصر یا همان گیشا، پروژه عملیاتی اش از سال 1395 متوقف شده بود و تا خرداد ماه سال 1398 حدود 20 درصد پیشرفت فیزیکی داشت. از خرداد ماه سال جاری، انجام عملیات اجرایی زیرگذر گیشا در دستور کار قرار گرفت و براساس برنامه ریزی های اولیه مقرر شد که در خرداد ماه سال 1399 این زیرگذر افتتاح شود اما بنا به توصیه شهردار تهران با برقراری شیفت های کاری بیشتر، افتتاح پروژه را به 29 اسفند ماه موکول شد.

تولد یک پل خسته

قصه پل گیشا هم در نوع خود داستان عجیبی است. این پل یکی از پل های موقتی است که در سال های  53-54 در تهران ساخته شد تا بار ترافیکی شهر را در آن برهه کاهش دهد، بهانه آن هم میزبانی تهران برای بازی های آسیایی بود. این مسابقات برای مسوولان وقت آن زمان چنان مهم بود که نیک پی، شهردار وقت پایتخت دستور ساخت چند پل موقت را در خیابان های اصلی تهران که محل تردد کاروان ها و اسکان ورزشکاران و دست اندرکاران آسیایی بود، صادر کرد. پل های گیشا و تاج(پل نصب شده روی تقاطع شیخ فضل الله و ستارخان) و کریمخان زاییده همین دستور هستند. این پل ها در فرآیند مهندسی به عنوان پل های «موقت» شناخته می شوند. پل هایی که ساخته می شوند تا مدت کوتاهی مشکل تردد در بخشی از شهرها و معابر را حل کنند تا در فرصتی مناسب پل های بتنی و دایمی نصب شوند. اما به نظر می رسد این پل ها در ایران مرزهای تعاریف مهندسی را درنوردیده اند و بیش از 4 دهه است که زیر بار ترافیکی به خودروهای شهرمان خدمت می کنند. برای همین، معاونت عمرانی شهرداری در دوره جدید مدیریت شهری تصمیم گرفت به خاطر خطرات احتمالی این پل، آن را جمع و به جای آن زیرگذری احداث کند. ماجرا ولی از جایی آغاز شد که شهرداری اعلام کرد، قرار است پل کنونی برچیده شده و بعد از تکمیل زیرگذر دوباره علم شود. از آنجایی که این پل روی دو مسیر اصلی شرقی- غربی و جنوبی- شمالی قرار دارد، پیش بینی می شد که عملیات اجرایی جمع آوری پل باعث بروز اختلال هایی جدی در ترافیک محله و حتی منطقه شود. به همین دلیل راهنمایی و رانندگی تهران با تعللی بسیار و اگر و «اما» های فراوان آن را پذیرفت. سردار محمدرضا مهماندار، رییس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ چند روز قبل در حاشیه برگزاری کارگاه پلیس حرفه ای در مورد ایمنی و وضعیت پل گیشا نیز گفت: بیش از یک سال است که ما در کنار معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران بودیم و ما هم با آنان همراه هستیم. حتی در جاهایی که مطمئنیم مشکلات ترافیکی زیادی به وجود می آورد، باز هم هستیم و چاره ای نیست و پلیس باید وقت بیشتری بگذارد.

 گره ترافیکی

اما آغاز این پروژه مصادف بود با ترافیکی سنگین در بزرگراه چمران. صفا صبوری دیلمی، معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در پاسخ به گلایه های شهروندان از ترافیک یاد شده در آن روزها رسما اعلام کرد که بر اساس پیش بینی های انجام شده به نظر می رسد، پروژه ساخت تونل 10 تا 11ماه به طول انجامد.

صبوری با بیان اینکه از آنجا که قصد داریم، پل را مجددا به محل مذکور برگردانیم باید با دقت بیشتری جمع آوری شود تا دچار آسیب نشود، ادامه داد: تلاش داریم تا پایان سال جاری زیرگذر را راه اندازی کرده و بعد از حل مسائل ترافیکی، پل سبز زندگی را نصب کنیم.

چرایی یک پروژه

صفا صبوری دیلمی در گفت وگو با شهرنوشت به تشریح دلایل جایگزینی این پل با زیرگذر اشاره می کند و می گوید در سال های گذشته، تردد در امتداد شرقی- غربی بزرگراه های شهید گمنام و جلال آل احمد به ویژه در ساعات اوج ترافیک با یک گلوگاه مهم ترافیکی مواجه بود. از سویی عرض پل قدیمی تقاطع بزرگراه جلال آل احمد با بزرگراه شهید چمران موسوم به پل گیشا، جوابگوی ترافیک سنگین این محدوده نبود همچنین وضعیت فرسودگی پل فلزی کوی نصر تا مرز نا ایمن شدن پیش رفته بود.

او می افزاید: این ملاحظات مدیران شهری را به فکر انداخت تا زیرگذری با 3 خط عبوری در هر باند را جایگزین پل موجود کنند. عملیات اجرایی پروژه در سال 1393 آغاز و در حالی که کمتر از 15 درصد پیش رفته بود، تحویل دوره فعلی مدیریت شهری شد. فرسودگی، هزینه های گزاف تعمیر و نگهداری، عدم امکان تعریض و در نهایت عدم پاسخگویی مقابل بارهای لرزه ای براساس آیین نامه های امروزی از جمله مواردی است که حذف پل فلزی کوی نصر را اجتناب ناپذیر کرده بود.

به گفته معاون فنی و عمران شهرداری تهران؛ زیرگذر کوی نصر نقطه ای پررفت و آمد است که باید پاسخگوی تردد 4 هزار وسیله نقلیه در ساعت باشد. او درباره اهداف اجرای زیرگذر کوی نصر توضیح داد: متعادل کردن خطوط ترافیکی که قبلا در نتیجه عرض کم پل گیشا دچار اختلال شده بود، یکسان سازی حرکت در بزرگراه جلال آل احمد و انطباق آن با معابر مرتبط از مهم ترین اهداف اجرای زیرگذر کوی نصر است. صبوری دیلمی رفع معارضات تاسیساتی متعدد همزمان با جریان ترافیک به اجرا درآمده و فراهم کردن پیش نیازهای لازم برای اجرای عملیات انحراف ترافیک را از دشواری های اجرایی این زیرگذر بیان کرد و گفت: مسیر اصلی زیرگذر شامل 3 خط عبوری در هر یک از باندهای شمالی و جنوبی بوده و طول کلی آن با احتساب مسیرهای دسترسی به حدود یک و نیم کیلومتر می رسد.

معاون شهردار تهران در مورد عملکردهای ترافیکی این زیرگذر عنوان کرد: ساماندهی ترافیک بزرگراهی از طریق متعادل سازی خطوط ترافیکی بزرگراه جلال آل احمد، تنها عملکرد مورد انتظار از پروژه احداث زیرگذر کوی نصر نیست چراکه طرح این پروژه به ویژه پس از بازنگری های اعمال شده، نگاه ویژه ای به مقوله ساماندهی ترافیک محلی داشته است. اصلاح هندسی مسیر ورودی به خیابان کارگر جنوبی و خیابان بیمارستان شریعتی، تامین دسترسی مسیر شمال به جنوب بزرگراه شهید چمران به مسیر غرب به شرق بزرگراه گمنام به صورت غیرهمسطح و برقراری تعادل خطوط ترافیکی ورودی به خیابان گیشا از جمله کارکردهایی است که در کنار رفع گلوگاه ترافیکی پل فلزی گیشا محقق شده است.

او در ادامه خاطرنشان کرد: بهره برداری از زیرگذر کوی نصر، تاثیر بسزایی روی عملکرد ترافیکی تقاطع های مرتبط به ویژه تقاطع غیرهمسطح بزرگراه شهید گمنام با خیابان کارگر داشته و به واسطه حذف پل قدیمی گیشا، سیمای شهری این نقطه از پایتخت را چشم نوازتر کرده است.

صبوری دیلمی با بیان اینکه بهره برداری از زیرگذر کوی نصر و برچیدن پل گیشا به معنای خداحافظی شهروندان تهرانی با خاطرات 37 ساله این پل فلزی نیست، اظهار کرد: نصب مجدد بخشی از قطعات آن در قالب پروژه احداث پل سبز زندگی علاوه بر اینکه عبور از تقاطع بزرگراه های شهید چمران و جلال آل احمد را برای عابران پیاده تسهیل خواهد کرد، ارتباط بلافصل خیابان های گیشا، شهرآرا، پاتریس لومومبا و کارگر را برقرار کرده و باعث تقویت رویکرد پیاده محوری و ایجاد فضای مکث و گذران اوقات فراغت در این نقطه پررفت و آمد خواهد شد. او با بیان اینکه شهروندان می توانند از فردا سه شنبه(ششم اسفندماه) از این زیرگذر استفاده کنند، گفت: عملیات جمع آوری پل فلزی کوی نصر که قرار بود براساس برنامه زمان بندی اولیه ظرف مدت 75 روز انجام شود طی یک بازه زمانی 22 روزه(معادل یک سوم زمان برآورد شده) به سرانجام رسید. معاون فنی و عمران شهرداری تهران در پایان عنوان کرد: بهره برداری از زیرگذر کوی نصر با احتساب پروژه هایی مثل پارکینگ بوستان ملت و بهسازی رینگ 7 کیلومتری بوستان پردیسان که بدون برگزاری مراسم رسمی تحویل شهروندان شدند، نهمین افتتاحیه پروژه های معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران در سال جاری به شمار می آید.

افتتاح زود هنگام

 با این حال به نظر می رسد، زیرگذر گیشا جزو معدود پروژه هایی باشد که حتی زودتر از زمان مقرر به بهره برداری رسیده و بعد از افتتاح آزمایشی آن در 17 اسفند ماه قرار است در آخرین روز سال رسما افتتاح شود.

صبوری دیلمی، معاون عمرانی شهردار در زمان افتتاح آزمایشی این زیرگذر گفته بود: از آنجایی که ترافیک شب عید برای مردم آزاردهنده است و از نظر ایمنی نیز این پروژه تکمیل شده است، تصمیم گرفتیم این پروژه را به صورت آزمایشی افتتاح کنیم و بعد از احصا مشکلات در همان زمان از پیش تعیین شده، این زیرگذر را افتتاح رسمی کنیم.

به گفته دیلمی این پروژه برخلاف بسیاری از پروژه ها حدود 20 روز زودتر افتتاح می شوداو در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه چرا تا تکمیل پروژه صبر نکردید؟ اظهار کرد: از نظر ایمنی این پروژه تکمیل شده و تنها عملیات های ساده همچون یک سری ریزه کاری ها باقی مانده است که ارتباطی با کیفیت تردد مردم در زیرگذر ندارد و از سوی دیگر ترافیک این منطقه برای مردم آزاردهنده بود و می بینید که در دقایق ابتدایی که این زیرگذر افتتاح شده چه حجمی از تردد در آن صورت می گیرد.

صبوری دیلمی با بیان اینکه براساس طرح اولیه ما باید دو عملیات تکمیلی دیگر روی این زیرگذر انجام دهیم، ادامه داد: پرونده ساخت و بهره برداری زیرگذر بسته می شود اما براساس طرح اولیه باید یک روگذر که به پل سبز زندگی شهرت گرفته همچنین یک دوربرگردان جنوب- جنوب روی بزرگراه شهید چمران برای دسترسی به گیشا احداث کنیم که براساس برنامه ریزی های صورت گرفته در فروردین ماه سال 1399 عملیات اجرایی این دوربرگردان و پل سبز زندگی آغاز می شود. معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در مورد هزینه اجرای این پروژه نیز با بیان اینکه هنوز صورت وضعیت های مالی قطعی نشده اما برآورد اولیه 200 میلیارد تومان بود، گفت: با این حال مهندسان ما با مهندسی ارزشی که روی این پروژه انجام دادند همچنین اصلاحات انجام شده حدود 60 میلیارد تومان از هزینه های پروژه کم کردند و برآورد ما این است که مبلغ پروژه از 130 میلیارد تومان بیشتر نمی شود. او در پاسخ به این سوال که چرا سرعت حرکت در این زیرگذر 50 کیلومتر است اما در مابقی تونل و زیرگذرها 60 کیلومتر است، اظهار کرد: طی هماهنگی که با پلیس انجام داده ایم 10 کیلومتر از سرعت حرکت در این زیرگذر کم کردیم اما این اتفاق موقتی است.

معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران با بیان اینکه در افتتاح هر پروژه ای معمولا سرعت حرکت را کم می کنند چراکه مردم به مسیرها آشنایی ندارند و ممکن است، تغییر مسیر آنها در سرعت بالا اختلالاتی را در حرکت در سایر خودروها ایجاد کند، گفت: این کاهش سرعت حرکت به 50 کیلومتر موقتی است.

مشخصات فنی زیرگذر پل گیشا (نصر)

مهندسی ارزش و رفع ایرادات اساسی

بازنگری و اعمال مطالعات مهندسی ارزش، رفع 10 ایراد اساسی در طرح اولیه زیرگذر کوی نصر را به دنبال داشته است. اصلاح مسیر دسترسی بزرگراه شهید چمران به خیابان گیشا که در طرح اولیه به صورت یک زیرگذر روباز با عرض 7 متر و عمق 6 متر طراحی شده بود یکی از نتایج مهم این بازنگری است؛ ایرادی که می توانست علاوه بر اختلال در تردد عابران پیاده، کیفیت زندگی در بلوک های ساختمانی شمال این معبر را به شدت کاهش دهد. حذف مسیر دسترسی زیرگذر کوی نصر به خیابان گیشا که با هدف جلوگیری از برهم خوردن تعادل خطوط ترافیکی و پس زدن ترافیک در مسیر زیرگذر انجام شده از دیگر اصلاحات صورت گرفته در طرح اولیه پروژه است. اصلاحات اعمال شده در طرح احداث زیرگذر کوی نصر با موافقت پلیس راهور تهران بزرگ و سایر مراجع تصویب طرح صورت پذیرفته و ضمن کاهش حجم عملیات عمرانی و خارج کردن معارضات تاسیساتی حجیم از مسیر پروژه، سبب کاهش 60 میلیارد تومانی هزینه های اجرایی شده است.

جمع آوری پل فلزی گیشا

فرسودگی، هزینه های گزاف تعمیر و نگهداری، عدم امکان تعریض و درنهایت عدم پاسخگویی مقابل بارهای لرزه ای براساس آیین نامه های امروزی، از مواردی است که برچیدن پل فلزی کوی نصر را اجتناب ناپذیر کرده بود.

اواخر خرداد سال جاری، عملیات جمع آوری پل 600 متری گیشا که دارای 23 دهانه و بیش از 9700 متر مربع سطح عرشه بود، آغاز شد و آخرین قطعه عرشه پل در تاریخ بیست و دوم تیرماه طی مراسمی با حضور پیروز حناچی، شهردار تهران جمع آوری شد. به این ترتیب عملیات جمع آوری پل فلزی کوی نصر که قرار بود براساس برنامه زمان بندی اولیه ظرف مدت 75 روز انجام شود، طی یک بازه زمانی 22 روزه (معادل یک سوم زمان برآورد شده) به سرانجام رسید.

پل سبز زندگی

بهره برداری از زیرگذر کوی نصر و برچیدن پل گیشا، به معنای خداحافظی شهروندان تهرانی با خاطرات 37 ساله این پل فلزی نیست، چراکه نصب مجدد بخشی از قطعات آن در قالب پروژه احداث پل سبز زندگی، علاوه بر اینکه عبور از تقاطع بزرگراه های شهید چمران و جلال آل احمد را برای عابران پیاده تسهیل خواهد کرد، ارتباط بلافصل خیابان های گیشا، شهرآرا، پاتریس لومومبا و کارگر را برقرار ساخته و باعث تقویت رویکرد پیاده محوری و ایجاد فضای مکث و گذران اوقات فراغت در این نقطه پررفت و آمد خواهد شد.