آرشیو دو‌شنبه ۴ فروردین ۱۳۹۹، شماره ۳۶۷۶
صفحه اول
۱
سرمقاله

مواهب اعطای مرخصی به زندانیان در شرایط حساس فعلی

دکتر نعمت احمدی

رئیس قوه قضائیه در تاریخ 98/12/7 بخش نامه ای درخصوص اعطای مرخصی به زندانیان در آستانه فروردین 99 صادر کرد. در مقدمه بخش نامه آمده است:...به مناسبت اعیاد مبارکه رجبیه و با توجه به آثار مثبت و سازنده حضور زندانیان در کنار خانواده و به منظور نیل به اهداف عالی در بازسازی اجتماعی و اخلاقی زندانیان و ضرورت حفظ سلامت زندانیان در شرایط فعلی مقتضی است به زندانیان محکوم با رعایت شرایط ذیل از تاریخ ابلاغ این بخش نامه تا 15 فروردین ماه سال 99 مرخصی داده شود. با نگاهی به مقدمه بخش نامه و دلایل صدور بخش نامه، موضوع ضرورت حفظ سلامت زندانیان در شرایط فعلی، از موارد جدید بخش نامه های مشابهی است که در گذشته توسط روسای قوه قضائیه جدای از مناسبت های مذهبی و اعیاد ملی صادر می شد. برابر ماده 23 آیین نامه کمیسیون عفو و تخفیف مجازات محکومین مصوب 12/9/87 مناسبت هایی که در طول سال شامل حال زندانیان می شود و با تکیه بر مناسبت های فوق، رئیس محترم قوه قضائیه از مقام معظم رهبری برابر تبصره 11 اصل یکصدوده قانون اساسی درخواست عفو و تخفیف مجازات زندانیان را می کنند، به شرح زیر است.

1- ولادت حضرت رسول اکرم (ص) 12 تا 17 ربیع الاول 

2- مبعث حضرت رسول اکرم (ص) 27 رجب

3- ولادت حضرت امیرالمومنین علی (ع) 13 رجب

4- ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) ویژه عفو محکومین نسوان 20 جمادی الثانی

5- ولادت حضرت امام حسین(ع) 3 شعبان

6- ولادت حضرت قائم (عج) 15 شعبان

7- عید سعید فطر  اول شوال

8- عید سعید قربان 10 ذی حجه

9- عید سعید غدیر 18 ذی حجه

10- سالروز پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 22 بهمن

11- عید نوروز اول فروردین

12- سالروز جمهوری اسلامی 12 فروردین

13- سالروز حماسه فتح خرمشهر ویژه عفو محکومین نیروهای مسلح 3 خرداد 

14- (الحاقی 3/4/88) سالروز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی 14 مرداد 

15- سایر مناسبت هایی که مقام معظم رهبری موافقت فرمایند.

نوروز سال 99 از این امتیار برخوردار است که علاوه بر مناسبت نوروز و دوازدهم فروردین به عنوان روز جمهوری اسلامی، با دو عید بزرگ اسلامی، یکی مبعث حضرت رسول و دیگری ولادت حضرت علی(ع) مواجه است و در صدر بخش نامه اعطای مرخصی به آن توجه شده است. جدای از چهار مورد مناسبت ملی و مذهبی، موضوع ویروس کرونا و وضعیت خاص کشور و تبعات گسترش این ویروس در اماکن بسته و احساس مسئولیت ریاست قوه قضائیه و توجه به آن شرایط اعطای مرخصی در روزهای پیش رو را حساس کرده است. تعطیلی مدارس و دانشگاه ها و کسر ساعات کاری هیچ اثری بر محاکم دادگستری و اوقات رسیدگی نگذاشت. نگارنده در اسفندماه در دادگاه های کیفری یک استان تهران محاکمه ای داشتم که متهمان آن دو زندانی اعزامی از زندان اوین بودند. صحنه دادگاه دیدنی بود؛ از مسئولان قضائی تا وکلا و متهمان همه از ماسک و بعضا دستکش استفاده می کردند، نوعی ترس بر فضای دادگاه و راهرو حاکم بود. چند روز بعد سری به دادگاه انقلاب زدم. راهروهای دادگاه انقلاب پر از زندانیانی بود که برای محاکمه اعزام شده بودند. خبر اعزام 300 هزار هیئت بهداشتی به در خانه ها و آزمایش ویروس کرونا خبر داغی بود که زندانیان با هم زمزمه می کردند و دلواپس خانواده های خود بودند؛ خبری که باعث وحشت زندانیان و خانواده آنها شده بود. بی سرپرستی خانواده آنان که با تاسف عمدتا با شرایط مالی نامناسبی روبه رو هستند و نان آور خانواده به هر علت در زندان است و ترس از گسترش ویروس کرونا، می طلبید که در شرایط موجود و پیش رو رویه سابق اعطای مرخصی کنار گذاشته و از بخش نامه ریاست محترم قوه قضائیه به نفع زندانیان کم خطر استفاده شود و حداقل تا 15 فروردین که پایان مهلت اعطای بخش نامه صادره است، تعداد بیشتری از زندانیان از مرخصی استفاده کنند که خوشبختانه این اتفاق رخ داد. جدای از بخش نامه ریاست قوه قضائیه، فصل سوم از بخش سوم آیین نامه اجرائی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور ذیل ماده 213 هم از بروز هر گونه حادثه غیرمترقبه و یا معضلی که اعزام محکوم به مرخصی را ایجاب نماید، یاد کرده است. 

حسب ماده 213 زندانیان در شرایط زیر به مدت یک هفته به مرخصی می روند: «ازدواج، فوت بستگان نسبی و سببی درجه نخست از طبقه نخست یا ابتلای آنان به بیماری حاد که به سبب آن برای مدت طولانی قادر به حرکت نباشند یا بروز هر گونه حادثه غیرمترقبه و یا معضلی که اعزام محکوم به مرخصی را ایجاب نماید، در این صورت محکوم با اخذ تامین مناسب برای مدت یک هفته به مرخصی اعزام می شود». حسب تبصره 2 همین ماده، در صورت نیاز به اعطای مرخصی مجدد موضوع این ماده، اعطای مرخصی بلامانع است. ملاحظه می کنید که قانون گذار در مواردی که زندانی نیاز به اعطای مرخصی مجدد داشته باشد، قید مدت را هم حذف کرده و دست مسئولان اعطای مرخصی را باز گذاشته است که تا زمان برطرف شدن نیاز به مرخصی، زندانی بتواند حسب شرایط خاص خود از مرخصی استفاده کند و مهم تر اینکه اگر زندانی قادر به تودیع تامین صادره نباشد و از طرفی نیاز به اعطای مرخصی داشته باشد، اعزام محکوم تحت مراقبت ماموران حداکثر برای مدت 10 ساعت در روز به خارج از زندان بلامانع است و قانون گذار محدودیتی از باب تعلق روزهای مورد نیاز مرخصی قائل نشده است. موارد موضوع ماده 213 به صورت کلی است و نیازی به موافقت «شورای طبقه بندی» هم نیست. شورای طبقه بندی برابر ماده 56 آیین نامه اجرائی سازمان زندان ها با ترکیب قاضی ناظر زندان به عنوان رئیس شورا، رئیس زندان یا مرکز مربوطه به عنوان دبیر شورا، مسئولان واحدهای قضائی، بازپروری، انتظامی، رئیس اندرزگاه مربوطه، یک نفر روان شناس و یک نفر مددکار که در قسمت تشخیص فعالیت می کند، با انتخاب رئیس مرکز یا زندان، اعضای شورای طبقه بندی را تشکیل می دهند. برابر ماده 66 آیین نامه اجرائی سازمان زندان ها یکی از وظایف شورای طبقه بندی اظهار نظر در زمینه احراز شرایط آزادی مشروط و عفو محکومان با رعایت مقررات مربوطه است. در ضمن اعطای مرخصی نیز حسب ماده 214 آیین نامه اجرائی سازمان زندان ها موکول به موافقت شورای طبقه بندی است. البته موارد ذکرشده در ماده 213 یعنی ازدواج، فوت بستگان یا ابتلای آنان به بیماری حاد یا بروز هرگونه حادثه غیرمترقبه و یا معضلی که اعزام محکوم به مرخصی را ایجاب کند، از موارد حصری و خاصی است که قانون گذار به عنوان حق قانونی، برای زندانیان لحاظ کرده است. قید موضوع ماده 214 که در صورت نیاز، اعطای مرخصی موکول به موافقت شورای طبقه بندی است موارد ذکرشده را به صورت حصری از حقوق قانونی زندانیان دانسته است.

بحث بر سر مرخصی زندانیان سیاسی نیز با تسهیلاتی همراه شده است. ریاست محترم قوه قضائیه بخش نامه اعطای مرخصی به زندانیان را در تاریخ 7/12/98 ابلاغ کرد و شامل کلیه محکومان می شود و کسانی که شامل این بخش نامه نیستند، در بند «ج» آمده و دادستان ها و قضات ناظر زندان را مکلف کرده اخذ تامین بابت اعطای مرخصی موضوع این بخش نامه را تسهیل کنند، به نحوی که حسب مورد با وثیقه یا کفالت، نسبت به مرخصی زندانیان اقدام شود. صراحتا نیز تکلیف شده چنانچه محکوم علیه از سپردن وثیقه عاجز باشد (غیر از محکومین مالی) در صورت اطمینان، برای بازگشت وی با اخذ تامین کفالت نسبت به اعطای مرخصی اقدام شود. امید می رود در روزهای پیش رو با توجه به شرایط ویژه موضوع ماده 213 آیین نامه سازمان زندان ها، مسئولان مربوطه با سعه صدر، آن گونه که مورد نظر ریاست محترم قوه قضائیه برابر بخش نامه اعطای مرخصی به زندانیان است، شرایط حضور زندانیان در کنار خانواده را با توجه به آثار مثبت و سازنده آن و به منظور نیل به اهداف عالی در بازسازی اجتماعی و اخلاقی زندانیان و ضرورت حفظ سلامت زندانیان در شرایط حساس فعلی فراهم کنند که رضای خالق هم همین است.