آرشیو چهار‌شنبه ۲۸ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۳۶۷۳
صفحه اول
۱
یادداشت

حقوق و تکالیف شهروندی در فراگیری کرونا

صالح نقره کار

1- تاریخ بیهقی نقل های فراوانی از بیماری های فراگیر در ایران و منطقه تعریف می کند که عمدتا با حواله دادن به فرا ماده و بی توجهی به اصول درمانگری در مقیاس های بزرگ، منتهی به قتل عام مردمان شده است. چنانکه در کوران اپیدمی طاعون، آن را ناشی از فساد هوا دانسته یا طعنه جنیان علیه آدمیان قلمداد می کردند. هم او نقل کرده که علت حادث کننده بیماری های فراگیر را باید اثر وضعی کم فروشی و دروغ و اعمال خلاف اخلاق دانست. باری، به تعبیر زمخشری اسباب وضعی عمل های قبیح و خصوصا ظلم تلقی می شده که «اذا کثر الطاغوت کثر الطاعون» نهایتا هم اعتقاد بر این بوده که فقط بر خدا توکل کنیم و این نوع امراض فراگیر درمانی ندارد چنانکه حماقت و پیری هم درمانی ندارد. 

2- نگاه علمی جهان امروز اما نمی تواند به سرنوشت جان شیرین انسانی بی تفاوت باشد با پیشینه تجارب گذشته علت و معلول ها را تحلیل و تعلیل می کند تا به راه حل دست یابد. همه در این دنیای کرونا زده در طول توکل و توسل به حضرت حق، تابع اصول علمی، به ویژه توصیه های پیشگیرانه و کنترلی پزشکان و ستاد بحران هستیم. قدرت سیستماتیک کشور به مثابه پدری حامی حیات خانواده خود باید از همه ظرفیت های علمی و عملی بهره ببرده تا با جلب اعتماد و مشارکت عمومی کرونا شکست خورده از ایران پاک رخت بر بندد. 

3- این روزها انسجام مردم و دولت برای عبور از بحران بسیار ارزشمند است. 

در این ایستگاه بیش از همه جا به اثر مناسبات اعتمادمدار دولت - ملت می توان پی برد. مفهوم و کارکرد ملت در این موعد بیش از قبل هویدا می شود. همه با هم در یک انسجام برای یک هدف واحد که عبور به سر سلامت و با کمترین هزینه از بحران است، میثاق وفاق داریم و هر نوع دوست میهن مداری سعی دارد سهمی در رفع این بحران فراگیر همگانی داشته باشد. در کنار اخبار منفی خوبی ها هم نمایان است. 

4- ابن بطوطه در سفرنامه خویش آنجا که از ایرانی و ایرانی در چهار سفر خود سخن می گوید صفت هم نوع دوستی و همیاری در شرایط سخت را خصلت تبار ایرانی می شناساند. تحکیم روابط انسانی و پیوستگی ارتباطی ایرانیان در طول تاریخ باوجود همه شداید و گرفتاری های این چارگوشه پر فراز و فرود جغرافیایی مثال زدنی است. مباد که اجازه دهیم این خصلت های ایرانی دست کم گرفته شده یا تحقیر شوند. 

5. کم نبودند این روزها خدمت گزارانی که در نظام سلامت کشور خطر را به جان خریده و گاهی خودانگیخته به یاری ملک و میهن شتافته و حماسه هایی خلق کرده که شگفتی همگان را بر انگیخته اند. وجود الگوهای ایثار و روح جمعی پر انسجام ایرانی را نا دیده انگاشتن خطاست. 

6- هر کشوری کنار شادی ها، غم های دور همی و دسته جمعی هم دارد. از زلزله بوئین زهرا و طبس و رودبار و منجیل و بم و کرمانشاه تا جنگ تحمیلی و فاجعه پلاسکو و سیلاب ویران گر نوروز 98 و هواپیمای اوکراینی ساقط شده و... بخشی از زیست جمعی و حافظه تاریخی معاصر و خاطره های انبان ذهن ایرانی قبل از 1400 است. کارنامه ما در مواجهه با این رخدادها دیدنی است و تاریخ ساز همچنان که برای پیشینیان چنین بوده است. 

7- در این بحران بیشتر به الفت عمومی توجه کنیم. همبستگی مردم در گرو زیست اخلاقی شهروندان-حکمروایی دائر بر مدار تکریم حقوق متقابل مردم و دولت است. در بستر احترام به حقوق یکدیگر و تقید به عدالت و ارزش های نوع دوستانه و روادارانه باور به الفت اجتماعی و هم نوع خواهی شکل می گیرد. قوام و دوام علقه ملی در وضعیت بحران زده کرونایی در گرو عدالت توزیعی و حمایت های تامینی برابر نسبت به آحاد شهروندان است. جامعه انحصارگرا و تبعیض آمیز با فاصله های طبقاتی فاحش بی مبنا و ناشایسته سالار نمی تواند در هنگامه نیاز بستر مهر و مدارا باشد. بلکه آبشخور خشونت و خودخواهی به جای مروت و دیگرخواهی است. وطن پرمهر دیرین کهن ما در عین تعدد و تراکم شداید برخوردار از ریشه داری و اصالت است و این ممیزه زمینه ساز چسبندگی ملی و الفت عمومی در مواقف پرمخاطره است.

8. پیامد تضییقات کرونایی، نا رسایی مضاعف اقتصادی است. اقدامات تمهیدی، کمک کننده و تامینی به بخش های آسیب پذیر ضرورت دارد. شاید مهم ترین بحران حین و پسا کرونا، مصائب اقتصادی باشد که ناخواسته به دولت و ملت تحمیل شد. این وضعیت آشفتگی اقتصادی، هم محتاج تدابیر تامینی حکمروایی است و هم نیازمند مساعدت ها و مودت های نوع دوستانه مردم. عقل نقاد جامعه عملکرد مسئولان را به دقت زیر نظر دارد و وجدان بیدار شهروندان خدمتگزار پرکار، خدوم و دلسوز را از افراد بی مسئولیت یا درمانده در حل معضلات تمییز می دهد. در وضعیت فعلی که التهابات و نگرانی شهروندان کم نیست، همه باید با مهر و بدون گله گزاری های مرسوم یا خشم های دشمن شادکن، به فکر جان تک تک شهروندان باشیم و ایرانیان با همه توان، قلم و قدم پشت و پناه هم در روزهای سخت باشند. همچنان که دوران جنگ تحمیلی هم دولت و هم یک یک مردم در سراسر کشور از فقیر و قوی چنین بودند و خوی ایثار، فداکاری و مهرورزی ایران چشم جهان را خیره کرده بود، ما نیز در این برهه چنین کنیم. دوستی امروز تماس گرفت و نذر ماسک و وسایل ضدعفونی برای کودکان کار محله دروازه غار تهران داشت. این نذرهای هدفمند و انسان دوستانه در کنار پرکاری و فداکاری کادرهای درمانی و مسئولان بهداشتی می تواند وضعیت ایران را بهتر کند. 

حال همه ما خوب است آن گاه که همه شهروندان و دولت در کنار هم با صدق، میهن دوستی و تکریم انسانی باشیم. 

9. از منظر حقوقی شهروندان از حق دسترسی به مراقبت های پزشکی و درمانی برخوردارند. دولت مکلف به تامین کلیه ملزومات حفظ حقوق بنیادین حیات سلامت و بهداشت شهروندان است و باید همه تدابیر حصول این حق را فراهم کند. دولت باید با مقررات گذاری مناسب و پیشگیری از شیوع عوامل بیماری زا، از این حق صیانت کند. مراکز درمانی و متصدیان درمان باید دسترسی به این حق را با عنوان اولویت حفظ سلامت شهروندان تدارک دیده و ضمن مراعات استانداردهای مقبول، زمینه تحصیل حق بهداشت را از شهروندان دریغ نکنند. خدمات بهداشتی و درمانی یک خدمت عمومی است و باید به شیوه ای سزاوار مردم به آنها ارائه شود. هیچ نهادی اجازه ندارد به دلیل سوداگری، موجبات کالایی شدن و مناسبات سوداگرانه به بخش درمان را فراهم کند. هیچ کس حق ندارد با استفاده از روش های نادرست یا قدیمی و ناکارآمد بی فایده، بر شهروندان دردهای غیرضروری و هزینه های نا روا و زحمت تحمیل کند. شهروندان حق دارند در راستای حق دسترسی به اطلاعات، همه امور لازم برای سلامت و بهداشت خود و جامعه را دریافت نمایند. کتمان یا ارائه دیرهنگام این اطلاعات، موجب ضرر و باعث تاوان شهروندان است و از این حیث مرجع منع کننده اطلاعات مستحق تعقیب جزایی خواهد بود. دولت مکلف به تمهیدات افزایش سلامت شهروندان و ارائه اطلاعات بهنگام پیشگیرانه است. 

10. شهروندان حق دارند از تصمیماتی که نهادهای عمومی در ارتباط با منافع عمومی اتخاذ می کنند، مطلع شوند. انتشار اطلاعات کلیدی و مهم و گزارش دهی مستمر به مردم در مواردی نظیر کرونا، حق شهروندان است. این حقوق باید با ضمانت های قانونی تضمین شود. مردم باید در جریان واقعیت ها به موقع قرار گیرند و هرگونه ممانعت از انتشار خبرهای مبتنی بر خیر عمومی و سلامت همگانی، مصداق بارز جرم علیه حقوق اساسی شهروندان بوده و قانون گذار در قانون مجازات اسلامی ذیل ماده 570 قانون مجازات اسلامی جرم انگاری کرده است. امید که با همدلی و صفای ایرانی و تدبیر و کارآمدی حکمروایی، کشور ما از این بحران به سلامت عبور کند و شاهد محنت مستمر شهروندان خصوصا ضعفا و اقشار آسیب پذیر بیش از اینها نباشیم. مجرای انجام تعهدات اخلاقی و اجتماعی در کوران بحران است که به تعبیر امام رضا، نیکوکاری پس انداز جاودان آدمی است. گفت آری گر توکل رهبرست، این سبب هم سنت پیغمبرست.