آرشیو سه‌شنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۳۶۷۲
جهان
۷

پروفسور «مایکل دی سزاره» درباره گسترش اعتراض ها در جهان به «شرق» گفت: موج جدیدی از اعتراض های جهانی در راه هستند

آمریکای لاتین در حالی شاهد ناآرامی و اعتراض های مردمی بود که ثبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این منطقه به خطر افتاده است. به نظر می رسد مردم آمریکای لاتین پس از سال ها چالش های مختلف بر خواسته های خود پافشاری می کنند. این در حالی است که به نظر می رسد دولت های حاکم چندان علاقه ای به برآوردن خواسته های مردم ندارند. پروفسور مایکل دی سزاره، استاد علوم اجتماعی در کالج مریماک، معتقد است نکته مهم در این موج از اعتراض ها مدت زمان و شمار حضور مردم در خیابان ها بود؛ امری که در قیاس با جنبش هایی همچون اشغال وال استریت می توان آن را چشمگیر دانست. همچنین او معتقد است این موج اعتراضی بیم و امیدهای گوناگونی را به میدان می آورد.پروفسور مایکل دی سزاره، جامعه شناس و متخصص جنبش های مردمی و خیزش های اجتماعی که از آثار تالیفی این پژوهشگر می توان به «به سوی رویکردی تفسیری از رهبری جنبش های اجتماعی» اشاره کرد، در گفت وگو با «شرق»، اهمیت گسترش اعتراض ها در جهان را بررسی کرده است.
  جهان، سال گذشته میلادی را با تظاهرات گوناگون و گسترده گذراند؛ از جلیقه زردها گرفته تا تظاهرات اتحادیه های تجاری و همچنین اعتراض های گروه های محیط زیستی در بریتانیا و همچنین راست افراطی در اروپای شرقی. از سوی دیگر، آمریکای لاتین نیز از این قضیه جدا نبود و تظاهرات گسترده ای را در کشورهایی مانند بولیوی و شیلی شاهد بودیم. علت این اعتراض ها را در چه می دانید؟ آیا مولفه اصلی این تظاهرات گسترده را می توان مشخص کرد؟

به گمان اعتراض هایی که در سال 2019 شاهدشان بودیم، ریشه در سه نکته داشت: نخست، سرکوب دولت ها و ناتوانی شان از برآوردن خواسته های مردم که این امر اغلب با فساد فراگیر سیاسی و اقتصادی همراه است. دوم، تسریع نابرابری توزیع ثروت و درآمد؛ دلیل آخر هم به نظر من، مسائل زیست محیطی است که بسیاری را به خیابان ها کشاند و جنبش علیه انقراض را راه انداخت. در همه اعتراض هایی که در این مدت شاهدش بودیم، می توان عناصری را از موارد سه گانه بالا دید. در مناطقی همچون هنگ کنگ نیز به رغم فاصله با سپهر سیاسی- اقتصادی آمریکای لاتین، می توان دید اوضاع به همین قرار است. البته در شیلی بحث بیشتر بر سر نابرابری سیاسی- اقتصادی و بحران های مالی است. اما کشورهایی را نیز می توان یافت که بیشتر بر دو عامل نخست تکیه داشتند، مانند برزیل یا حتی لبنان. البته اگر وارد جزئیات شویم، خواهیم دید وضعیت قدری از آنچه گفته ام، پیچیده تر است. اما در نهایت این سه عاملی را که نام بردم، می توان فصل مشترک همه تظاهرات ها در جهان دانست.

  وضعیت اعتراض های اخیر را در قیاس با موج پیشین قیام های مردمی، مانند اشغال وال استریت و بهار عربی، چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا این اعتراض ها توانسته خود را از سایه پیشینیانش بیرون بیاورد و اهداف مخصوص به خود را شکل دهد؟

نکته مهم در اعتراض هایی که در سال 2019 شاهدش بودیم، مدت و اندازه شان بود. شیلی یا حتی بولیوی را در نظر بگیرید. شمار زیادی از مردم به خیابان ها آمدند. مدت زمان حضور آنها در خیابان نیز درخور توجه است و این حضور ماه ها به درازا کشید. منظورم این است که خواسته های مردم با گذشت چند هفته خاموش نشد! در جاهایی مانند هنگ کنگ همچنان شاهد تظاهرات گسترده هستیم. حال این را با جنبش اشغال پارک زاکوتی در نیویورک مقایسه کنید که در عرض کمتر از دو ماه برچیده شد و فقط 15 هزار نفر در آن شرکت کردند. درباره  هنگ کنگ، هفت ماه است که اعتراض ها ادامه دارد و صدها هزار نفر قدم به خیابان ها گذاشته اند.  از منظر مدت زمان و شمار حضور مردم، موج جدید اعتراض ها را می توان با بهار عربی مقایسه کرد تا اشغال وال استریت. البته شماری از تحلیلگران نیز معتقدند موج جدید اعتراض ها حتی با بهار عربی نیز قابل قیاس نیست، اما دست آخر می توان شباهت هایی را میان این دو یافت.

  آینده این جنبش ها را چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا می توان انتظار داشت این تظاهرات به بهبود اوضاع بینجامد؟ آیا دولت ها زیر بار فشار مردم خواهند رفت؟

راستش نمی توان به این آسانی میزان «موفقیت» یا «شکست» جنبش های اجتماعی را تعیین کرد. با این حال، می توان به تعدادی از نتایج و برایندهایشان اشاره کرد. در بولیوی، تظاهرات باعث روی کارآمدن دولتی پوپولیست شد. اما برای مثال، در فرانسه تظاهرات اتحادیه های تجاری به عقب نشینی اندکی از جانب دولت در زمینه اصلاحات بازنشستگی منجر شد. بنابراین بیم و امیدهای گوناگونی در جریان است. شکی نیست که می توان امید به آینده ای روشن تر داشت. البته این لفظ «بهتر» صرفا از دیدگاه معترضان معنی دارد. همان طور که گفتم، این امر همیشه به نتایج مثبت ختم نمی شود. این درسی است که تاریخ به ما می دهد! بهبود وضعیت اقتصادی یا سیاسی و همچنین در سطوح بالاتر، کناره گیری رئیس دولت (مانند مورد بولیوی) می تواند از نتایج اعتراض ها باشد. اینکه آیا این تغییرات می تواند صورت گیرد یا خیر، به قدرت معترضان و اراده و آمادگی دولت ها برای مذاکره بستگی دارد. در این زمینه می توانید رویکرد دولت امانوئل مکرون را با بولسونارو در برزیل مقایسه کنید که عملا هیچ تغییری در سیاست های خود نشان نداد. در مجموع، معتقدم سال 2020 سال تظاهرات فراگیر در همه جهان خواهد بود.

 تظاهرات در سال 2019 بار دیگر هواداران تز «پایان تاریخ» فوکویاما و تحلیلگران قائل به «دوران پساایدئولوژی» را شگفت زده کرد. در این بستر، تظاهرات در آمریکای لاتین و آمریکای جنوبی را چگونه ارزیابی می کنید؟

نظریه پردازانی که دل در گرو پایان تاریخ و حتی تز برخورد تمدن ها داشتند، نه فقط بر اشتباه بودند، بلکه وقایع اخیر نشان می دهد حتی درک درستی نیز از خود تاریخ نداشتند. تا زمانی که دولتی رسمی سر کار باشد، شاهد کنش ها و جنبش های اجتماعی و اعتراضی خواهیم بود. پتانسیل این امر نیز در عمل سیاسی گروه های بزرگ مردمی برای ایجاد تغییر در آینده جامعه نهفته است. فقط سوال اینجاست که این پتانسیل چگونه، چه زمانی و به چه دلیلی آزاد می شود! نقش رسانه ها و شبکه های اجتماعی در بسیج مردمی و جان دادن به جنبش های سیاسی و ضددولتی را نباید از یاد برد. این ابزارها باعث می شود  مردم سریع تر از هر زمان دیگری در تاریخ گرد هم آیند و دست به کنش بزنند. بهار عربی نمونه آغازین این مورد بود و جنبش های اجتماعی در شیلی، بولیوی و برزیل نیز نمونه های دیگر آن است. به گمان من، فناوری های امروزی نه فقط رویدادهای اجتماعی را در سراسر جهان تسریع می کند، بلکه سبب می شود جنبش ها در نقاط مختلف دنیا با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و موجی جدید را به راه بیندازند.