آرشیو سه‌شنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۳۶۷۲
جهان
۷
رویداد

دالان باریک آزادی

زهرا تدین

نسخه فارسی کتاب «دالان باریک؛ دولت ها، جوامع و سرنوشت آزادی» از دارون عجم اغلو و جیمز رابینسون با ترجمه محمدرضا فرهادی پور به بازار آمده است. این کتاب با حجم نسبتا زیاد خود می تواند همدم خوبی برای روزهای قرنطینه باشد. مرور زیر حاصل خوانش کتاب است.

راه دشوار آزادی

«آزادی تنها در صورتی محقق می شود که به طور پیوسته برای آن تلاش کرد». چه کسانی و چه نهادهایی باید مسیر آزادی را هموار کنند؟ نقش دولت، جامعه و نهادهای مختلف چیست؟ هر فرد تا چه اندازه می تواند در این فرایند مشارکت کند و در سرنوشت خویش سهیم باشد؟ آنچه مسلم است مسیر آزادی ساده و سهل العبور نیست بلکه به تعبیر عجم اغلو و رابینسون دالانی است باریک که نه تنها ورود به آن دشوار است که ماندن در آن نیز بنا بر تعبیر انیشتین نیاز به تلاش پیوسته دارد.  

لویاتان 

«انسان، گرگ انسان است». جمله معروف فیلسوف انگلیسی توماس هابز که به بشر بدبین (و یا شاید واقع بین!) بود و باور داشت وجود دولت، حتی یک دولت مستبد برای زندگی بشر در جامعه ضروری است. تعبیر مورد استفاده او برای دولت «لویاتان» بود؛ دیوی که تاج بر سر، در یک دست شمشیر و در دستی دیگر عصا دارد. عجم اغلو و رابینسون طیف گسترده ای از لویاتان ها را در ادوار و جوامع مختلف مورد بررسی قرار داده اند. در میانه این طیف، آنها بر وجود یک لویاتان دربند برای ورود به دالان باریک و ماندن در آن تاکید می کنند؛ دیوی که وجودش و به بند کشیدنش توسط جامعه به یک اندازه ضروری است.

از گیل گمش تا ترامپ

«آنچه که از تاریخ می آموزیم این است که هیچ از تاریخ نمی آموزیم». به نظر می رسد نویسندگان کتاب باور چندانی به گفته هگل ندارند. کتاب یک تور جهانگردی به چهار گوشه دنیا از گذشته تا امروز دارد و برای خوانندگانش حکایت های مختلفی از افسانه های دور تا واقعیات نزدیک روایت می کند. شاید مخاطب در میان انبوه روایات تاریخی سردرگم شود اما در نهایت با خواندن آنها می آموزد که ورود و ماندن در دالان باریک امری تک بعدی نیست که یک شبه حاصل شود بلکه یک داستان بلند طولانی به قدمت سال ها و قرن هاست. 

آلیس در سرزمین عجایب

«اکنون، اینجا تا جایی که می توانی باید بدوی که در جای سابقت باقی بمانی». جمله معروف ملکه سرخ در کتاب آلیس در سرزمین عجایب که سنگ بنای فرضیه ملکه سرخ را بنا نهاده است. نویسندگان کتاب نیز بر این باورند که ملکه سرخ موجب پیشروی فرایند رقابت، تلاش و همکاری میان دولت و جامعه می شود؛ برای ماندن در دالان باریک باید دولت و جامعه تا می توانند با سرعت هرچه بیشتر بدوند تا در دالان باقی بمانند. 

بایسیکل ران 

«زندگی مانند دوچرخه سواری است، برای حفظ تعادل باید حرکت کرد» به نظر می رسد کلید ورود و ماندن در دالان باریک نیز مفاهیم مورد علاقه انیشتین هستند؛ تعادل و حرکت. تعادل میان لویاتان دربند و جامعه باز و حرکت در مسیر دشوار آزادی. نوشتن از این مفاهیم ساده به نظر می رسد اما چه موانع، شوق ها، بیم ها و آرزو ها در این مسیر از دیرباز تا به امروز نهفته است؛ چنان که حافظ شیراز سروده است:

که عشق آسان نمود اول / ولی افتاد مشکل ها