آرشیو دو‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۳۶۷۱
صفحه اول
۱
سرمقاله

کرونا، طب سنتی و شبه علم

دکتر مهدی زارع

این روزها که کشور درگیر مسئله ویروس کرونا است، هرروز در بعضی فروشگاه هایی که گیاهان دارویی می فروشند، اطلاعیه ای بر شیشه مغازه نصب می شود که «شربت کرونا رسید»، یا «دخان کرونا برای درمان ویروس کرونا رسید». این دارو ها همگی به عنوان طب سنتی عرضه می شوند. در پنج سال اخیر تعداد این نوع فروشگاه ها، در محدوده ای که نگارنده در تهران زندگی می کند حدود پنج برابر افزایش یافته است. ظاهرا این کسب و کاری بسیار پررونق است و تاسف بار آن است که این رونق کسب وکار در کنار رونق مغازه های فروش توتون، تنباکو، قلیان و سیگار است! این نوع فروشگاه ها به ظاهر به محل عرضه درمان دردهای بی درمان مردم تبدیل شده اند. آیت الله سیداحمد علم الهدی، امام جمعه مشهد روز 23 فروردین 97 در اولین مجمع سلامت استان خراسان رضوی گفت: «جریان سلامت کاملا علمی، تخصصی و وابسته به اندیشه، فکر، علم و تخصص است. همه اقداماتی که در این زمینه انجام می شود، باید با مشورت و نظارت متخصص در مسئله سلامت انجام شود... سلامت ارتباط بسیار قوی با علم و تخصص دارد و با سایر بافت های اجتماعی نمی توان جریان سلامت را تامین و اداره کرد....در عرصه اسلام و دین در تامین سلامت و درمان افراد چه در حوزه های اجتماعی و چه در حوزه های فردی هیچ منبعی جز تخصص طب وجود ندارد. برادران و خواهران متدین باید این واقعیت را بپذیرید و بدانید که اگر ما چیزی به نام طب اسلامی داشتیم، خود ائمه علیهم السلام که مبدا اسلام هستند، به طبیب مراجعه نمی کردند. اگر در اسلام طبی وجود داشت، آیا ممکن بود امام صادق(ع) آن را ندانند و در مقام درمان بیماری خودشان به یک طبیب کافر مراجعه کنند؛ درحالی که در اسلام طب وجود دارد. تامین سلامت خارج از تخصص طب با هیچ دعا، ثنا و تمسکی قابل اجرا نیست».استیو جابز (بنیان گذار شرکت اپل و مخترع گوشی های تمام لمسی آیفون) در سال 2009 به سرطان مبتلا شد ولی برای درمان بیماری اش از طب سنتی استفاده کرد و عمل جراحی اش را برای 9 ماه عقب انداخت؛ تاخیری که به عامل مرگ سازنده «اپل» در نیمه اکتبر 2011 تبدیل شد. این بی اعتمادی رئیس و بنیان گذار فقید یکی از مدرن ترین شرکت های فناوری دنیا به پزشکی مدرن، نمونه و شاخص بحرانی است که در سرتاسر دنیا به ویژه ایران چند سالی است ظاهر شده؛ مردم به دلایل مختلف برای درمان بیماری هایی مثل سرما خوردگی، میگرن یا حتی سرطان، به جای روش های روز پزشکی از همان روش های قدیمی که به عنوان طب سنتی و طب اسلامی عرضه می شود، استفاده می کنند. نتایج یک نظرسنجی از انجمن انکلوژی بالینی ایالت متحده آمریکا نشان داده است که 40 درصد جمعیت این کشور بر این باورند که طب مکمل می تواند سرطان را درمان کند! در فرهنگ روزمره و گفتار و باورهای عامیانه مردم با طرز فکرها و ادعاهایی مواجه می شویم که علمی نیستند ولی ظاهر علمی دارند و از بیان و کلام ظاهرا علمی برای اثبات ادعاهای غیرعلمی استفاده می کنند. به این نوع ادعاها و طرز فکرها شبه علم می گویند. شبه علم معمولا بیشترین آسیب را به علم و توسعه و ترویج آن می زند...

 چراکه ظاهر علمی دارد ولی به ترویج خرافات و موهومات در قالب و ظاهر علم کمک می کند. بسیاری از دانشگران حوزه تاریخ و فلسفه علم مصداق هایی ازجمله طالع بینی، ستاره بینی، کف بینی، هومیوپاتی و طب سوزنی و انواع پیشگویی ها را ازجمله موارد مرتبط با شبه علم می دانند. مردم شبه علم را باور می کنند، چون به هیجان نیاز دارند، تفکرات آرزومندانه نزد مردم وجود دارد، بسیاری ساده و زودباور هستند، بسیاری هر رخداد جدیدی را به عنوان واقعیت دائمی به خاطر می سپارند و از دست رفته ها را فراموش می کنند. شبه علم چندین ویژگی دارد: ادعایی است با طبیعت و ظاهر علمی که شواهد علمی قابل تکرار و مستند ندارد، مبتنی بر شواهد روایی (حکایت ها) است، روی موارد ناسازگاری های (مفروض) علمی مانور می دهد، برای توصیف مسائل غیرقابل توضیح به صورت راز یا اسطوره تلاش می کند، براساس برقراری تشابه صرف بحث می کند، از بحث های آماری سوءاستفاده می کند، آمار را فیلتر می کند یا رویکردی انتخابی با آمار دارد، پیش فرض های غیرقابل ابطال دارد، تجدیدنظر نمی کند، حتی اگر ثابت شود که غلط است، مطالبش مستقیما به روزنامه ها می رود به جای اینکه قبلا در ژورنال های معتبر علمی با داوری منتشر شود، ادعا می کند در معرض حذف و آزار قرارگرفته است، ادعا می کند الگوی نمونه جدیدی را کشف کرده است و ادعا می کند برای هر مرضی حتما یک درمان دارد. علم آن چیزی است که به عنوان قانونمندی های طبیعت و زندگی از طریق فنون آزمایشی جدید، از طریق روش علمی و به صورت پویا به دست آید. علم به پیش بینی آینده بر اساس قانونمندی های جهان شمول و قابل آزمون می پردازد. این قانونمندی ها را می توان در هر عرصه تخصصی مطرح کرد. این پیش بینی ها در جهان واقعی قابل پیگیری است. قانون های علمی با قوانین ریاضی قابل بیان بوده و کوتاه و منسجم است. امکان کشف و ابطال هر گزاره علمی وجود دارد و سازوکاری قابل توضیح برای قانون های علمی بر اساس نیروهای شناخته شده وجود دارد. نوشته ها و گزاره های علمی در صورت ابطال با گزاره جدید جایگزین می شود. این روزها دقت کنید که شبه علم با پوشیدن لباس و رویه طب سنتی یا اسلامی، در دستان و بر زبان عده ای جاری است. گروهی با حضور در جلسه مدیریت بحران در هفته دوم اسفند 98 در شهر قم وقت متخصصان پزشکی و مدیریت بحران را با حرف های ناروا و ادعاهای نابجا درباره طب می گیرند و شعار تبعیت از حضرت امام جعفر صادق (ع) می دهند. گروهی دیگر به نام کمک به پرستاران به درون بخش های مراقبت های ویژه بیماران کرونا رفته اند و از آنجا به نحوه درمان و نظافت و استرلیزه کردن محیط و اساسا مراجعه بیماران به بیمارستان ها ایراد می گیرند! این گروه در شرایطی که بحران همه گیری ویروس کرونا مردم ما را تهدید می کند، به خطری مضاعف تبدیل شده اند. به هوش باشیم که گرایش مردم به هر میزان به این افراد و این نوع روش های درمانی بی حساب و کتاب بسیار برای سلامت همگانی خطرناک است.