آرشیو دو‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۸، شماره ۳۶۷۱
جهان
۷

10 سال از جنگ سوریه گذشت

بحران تمام نشدنی سوری ها

در دنیایی که این روزها درگیر شیوع جهانی یک ویروس و انتشار سریع اخبار ناگوار است قطعا فکرکردن به اینکه جنگ در سوریه هنوز ادامه دارد، بسیار دشوار است. حتی پیش از اینکه ویروس کرونا زندگی روزانه مردم جهان را درگیر کند، این جنگ که سال 2011 شروع شد، با وجود پیچیده تر شدنش از رادارهای جهان خارج شده بود اما با ورود به سال دهم، این جنگ که باعث ظهور گروه داعش و بدترین فاجعه انسانی قرن 21 شد، نشان داده است که هنوز می تواند تراژدی های جدیدی خلق کند و در عرصه مناسبات سیاسی جهان زنده بماند.

10 سال جنگ در سوریه به مسئله ای روزمره برای مردمانی که در آن باقی مانده بودند، تبدیل شده بود تا اینکه تازه ترین بحران اقتصادی یکی از سخت ترین ضربات را به آنها وارد کرد. سوریه در ماه های اخیر کاهش ارزش پول ملی، افزایش قیمت کالاهای اساسی و کمبود انرژی را تجربه کرده است؛ تجربه ای که مردم این کشور را در این زمستان سرد در شرایط بسیار بدی قرار داده و باعث افزایش صداهای مخالف شده است.

ماشه سقوط گسترده ارزش لیر سوریه در ماه های دسامبر و ژانویه را بحران اقتصادی در لبنان چکاند؛ کشور همسایه ای که سیستم بانکی سوریه به شدت به آن وابسته است. از ژانویه تاکنون سقوط ارزش لیر سوریه همچنان ادامه داشته است و باعث شده قیمت کالاهای اساسی مثل شکر، چای و سبزیجات به شدت افزایش یابد. تمامی مناطق سوریه تحت تاثیر این بحران اقتصادی قرار گرفته است اما مناطقی که مستقیما زیر نظر دولت دمشق قرار دارند، به دلیل وابستگی بیش از حد به سیستم بانکی لبنان بیشترین آسیب را متحمل شده اند.

کاهش شدید ارزش لیر سوریه و کاهش مداوم سطح زندگی در آن پس از سال ها سقوط پایدار وضعیت اقتصادی در این کشور رخ داده است. لیر سوریه با کاهش میزان صادرات، سرمایه گذاری مستقیم و از بین رفتن کامل درآمدهای گردشگری 95 درصد ارزش خود را در مقایسه با دوران پیش از جنگ از دست داده است. فقر کمر سوریه را خم کرده است. 83 درصد جمعیت سوریه پیش از تازه ترین بحران اقتصادی هم زیر خط فقر قرار داشتند. سوری ها اکنون مجبورند بین هزینه های معاش و نیازهای فوری پزشکی یکی را انتخاب کنند و دولت در ارائه خدمات مناسب حتی در بیمارستان های مهم پایتخت که همواره بهترین خدمات پزشکی را داشتند، عاجز است. پزشکان از کمبود تجهیزات پزشکی می گویند و اینکه بیماران مجبورند برای بهره مندی از خدمات پزشکی تجهیزات را تهیه کرده و با خود به بیمارستان بیاورند.

بحران انرژی

سوریه امسال زمستان سردی داشت و مانند زمستان سال گذشته با بحران کمبود برق دست به گریبان بود اما در زمستان امسال به دلیل کمبود شدید سوخت به ویژه گاز و بنزین شرایط از سال های پیش بدتر بود. مردم دیرالزور درباره این شرایط به Middle East Institute گفته اند، گاهی درگیری میان مردمی که در صف ها منتظر گاز، بنزین یا حتی نان بودند، منجر به زدو خورد و مرگ می شد و پلیس با شلیک تیرهای هوایی آنها را از هم جدا می کرد. مردم در دیرالزور که یکی از میدان های اصلی جنگ 10ساله سوریه بوده است، در ماه های اخیر به دلیل کمبود آب گرم و برق تنها توانسته اند یک یا دو بار در هفته حمام کنند. کمبود سوخت علاوه بر این بر سیستم حمل ونقل عمومی که به صورت گسترده توسط مردم استفاده می شود، به شدت تاثیر گذاشته است. حالا بسیاری از این افراد که بیشتر آنها را دانشجویان تشکیل می دهند، مجبورند حتی در مسیرهای بین شهری پیاده تردد کنند. برخی از راننده ها ترجیح داده اند شغل خود را کنار بگذارند و سایر آنها هم مجبورند سوخت مورد نیاز خود را در بازارهای سیاه جست وجو کنند. در این بازارها قیمت ها سه برابر بیشتر از سوختی است که دولت می فروشد.

نابودی اقتصادی و زیرساختی در سوریه در مناطقی که پیش تر در اشغال شبه نظامیان بوده، بیشتر است. اولویت دولت سوریه در این مناطق تاکنون بازسازی و ارائه مجدد خدمات دولتی به ساکنان آن نبوده است اما فشار سازمان ملل در ماه های اخیر باعث شده آب رسانی، برق و خدمات بهداشتی در این مناطق بهبود یابد اما در برخی مناطق از جمله در غوطه شرقی حتی حامیان دولت حاکم هم از بدترشدن اوضاع می گویند.

سازگاری مردم

 در مواجهه با شرایط فعلی، سوری ها بر ابتکار و همبستگی خود تکیه کرده اند؛ چیزهایی که آنها را در طول جنگ نگه داشته است و تا اینجا رسانده است. مردم سوریه این روزها در تراس ها و باغچه های خود سبزیجات می کارند، تا نیازهای خود را به بازار کمتر کنند. آنها با چوب برای خود اجاق درست کرده اند و نان را هم با همین اجاق ها می پزند. گروه هایی در برخی شهرها از خود ساکنان تشکیل شده که خانواده های نیازمندتر را شناسایی کنند و با کمک سایر خانواده ها تا جای ممکن آنها را حمایت کنند.

سود، فساد و پارتی بازی

شرایط اقتصادی بد، ارزش درآمد کارمندان دولت را به شدت کاهش داده و آنها را مجبور کرده است نه تنها سراغ شغل دوم بروند بلکه به رشوه گیری روی بیاورند. کارکنان ادارات سازمان ملل که در سوریه فعال هستند، می گویند میلیون ها لیری که در قالب کمک سازمان ملل به سوریه ارائه شده، این روزها صرف پرداخت رشوه می شود. رشوه گیری اکنون به منبع درآمدی در سوریه تبدیل شده که تقریبا در تمامی ادارات و شهرها دیده می شود. مردم کارکنان دولت را بزرگ ترین رشوه گیران این روزهای سوریه می دانند و شرایط خوب زندگی برخی از این کارکنان موجی از خشم را در رسانه های اجتماعی سوری ها و جمع های خودشان ایجاد کرده است. 

با وجود اینکه برخی از مردم از فشار تحریم ها بر اقتصاد سوریه می گویند اما اکثر آنها معتقدند که فقدان مدیریت دولتی درست نسبت به تحریم ها تاثیر بیشتری بر بروز بحران اقتصادی این کشور داشته است. این شرایط مردمی را که 10 سال گذشته درگیر جنگ بوده اند، خسته تر کرده است. درحالی که دمشق این روزها شرایط وحشتناک اقتصادی را سپری می کند، در درعا مردم خسته و ناراضی بازهم به شورش فکر می کنند؛ همین ها نشان می دهد که جنگ در سوریه به این زودی به پایان نمی رسد بلکه چالش های اجتماعی و سیاسی آن قرار است تا سال های سال دامن سوری ها را  رها نکند.