آرشیو چهار‌شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، شماره ۵۶۶۵
سیاست: داخلی/خارجی
۲

مرور فوری عملکرد مجلس دهم در آخرین روز کاری این دوره

مجلس دهم در ایستگاه پایانی

فتاح غلامی مریم شریف زاده

امروز آخرین جلسه علنی مجلس شورای اسلامی در دوره دهم برگزار می شود و قرار است 7 خرداد،نمایندگان دوره بعدی، فعالیت خود را آغاز کنند. انتخابات مجلس دهم سال 94 در شرایطی شکل گرفت که برجام تازه تصویب شده بود و در آن فضا مردم دست به انتخاب زدند. اما فضا در سال های گذشته تا حدود زیادی تغییر کرد و مطالبات اجتماعی به سمت و سوی دیگری رفت. در این بین خیلی ها معتقدند مجلس دهم نتوانست خود را آنچنان که باید و شاید با مطالبات جامعه همسو کند، اما عده ای نیز تاکید دارند در شرایطی که کشور تحت فشار تحریم هاست و دولت با مشکلات فراوانی روبه روست، اقدامات مجلس نقش مهمی در حرکت کشور داشته است. امروز همزمان با آخرین روز فعالیت مجلسی که با شعار امید شکل گرفت، مروری بر برخی اخبار و حاشیه های این دوره مجلس انداخته ایم. همچنین در گفت وگو با دو نماینده فعلی و دو نماینده ادوار، عملکرد مجلس را بررسی کرده ایم.

روایت رئیس مجلس از اقدامات قابل توجه این دوره

هیچ مجلسی به اندازه مجلس دهم به دانش بنیان ها توجه نکرد، در همین چهار سال مجلس از صندوق توسعه ملی، مبلغ قابل توجهی را برای شرکت های دانش بنیان در نظر گرفت.

قانون ارزش افزوده قانون بسیار مهمی است. این قانون مشکلاتی داشت و برای بخشی از صنوف مساله داشت که تجدید نظر شد. قانون صندوق مکانیزه نیز از جمله دستاوردهای مجلس دهم بود.

8516 گزارش در دیوان محاسبات رسیدگی شده است که مساله حقوقی و نجومی از جمله این گزارشات است که حقوق صد هزار مدیر بررسی شد و گزارش رسمی داده شد و آنهایی که اضافه دریافت کرده بودند را برگرداند؛ 3285 پرونده به دادسرا رفته که در نتیجه آن به صورت کلان 50 هزار میلیارد تومان و 4 میلیارد دلار به خزانه صندوق توسعه ملی برگشت داده شد.قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدمات کشور و حمایت از کالای ایران نیز از مواردی بود که مجلس آن را تصویب و اصلاح کرد، بنابراین شرایط را برای ورود هر کالای خارجی سخت کردیم.قانون حمایت از توسعه صنایع پایین دستی نفت و میعانات گازی با استفاده از سرمایه گذاری مردمی از دیگر عملکردهای مجلس دهم است. این مصوبه به این معنا بود که هر تعداد افرادی که منابع محدودی دارند بتوانند در بخش نفت سرمایه گذاری کنند یعنی این را از انحصار درآوردیم.

قانون حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری یکی از قانون های به شدت جذاب مجلس دهم بود. در همین ارتباط اجازه داده شد یک میلیارد از صندوق توسعه برای این بخش اختصاص یابد و وام 4 درصد به افراد بدهند تا در حاشیه روستا سرمایه گذاری کنند.یکی از مشکلات موجود موسسات اعتباری بود و چندین میلیون مردم گرفتار مسائل مالی شدند، مجلس به این مساله ورود کرد و جلسه غیر علنی و علنی برای آن برگزار و آن را مهار کرد.

مصوبه خوب و شجاعانه

نمایندگان مجلس دهم پس از ترور سردار سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی به دست رژیم آمریکا، طرحی سه فوریتی برای اقدام متقابل در برابر جنایات آمریکا ارائه کردند. بر اساس این طرح دویست میلیون یورو از صندوق توسعه ملی در جهت تامین مخارج دفاعی نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اختصاص داده شد.

با توجه به سه فوریتی بودن این طرح، اعضای شورای نگهبان در حضور آیت الله جنتی و سه فقیه دیگر شورای نگهبان به همراه سه عضو حقوقدان این شورا بلافاصله در مجلس تشکیل جلسه دادند و ضمن بررسی این مصوبه مجلس، آن را به اتفاق آرا تایید کردند.

این برای اولین بار در طول ادوار دهگانه مجلس پس از انقلاب اسلامی بود که طرحی سه فوریتی در صحن مجلس تصویب شد. این طرح با 270 امضا و با مشارکت هر سه فراکسیون اصلی مجلس طراحی شده بود.

حضرت آیت الله خامنه ای طی سخنانی این مصوبه مجلس شورای اسلامی را خوب و شجاعانه خواندند و از آن قدردانی کردند.

طرح ها و لوایح باقیمانده

رسیدگی به لایحه جامع انتخابات و اصلاح موادی از قانون انتخابات از مهم ترین موضوعاتی است که همواره بر ضرورت تصویب آن تاکید شده است. در این دوره از مجلس در یکی دو مقطع اصلاح موادی از قانون انتخابات در دستور کار قرار گرفت اما هر بار به مواردی پرداخته شد که با مخالفت شورای نگهبان روبه رو شد. مثلا در یک مقطع نمایندگان به استانی شدن انتخابات پرداختند که شورای نگهبان با آن مخالفت کرد. در روزهای اخیر هم نمایندگان به مواردی همچون روند بررسی صلاحیت ها در شورای نگهبان پرداختند که باز هم مورد ایراد این شورا قرار گرفت. آیت الله جنتی ابراز امیدواری کرد در مجلس آینده به صورت کارشناسی به این قانون پرداخته شود. اصلاح نظامی بانکی، دائمی کردن مدیریت خدمات کشوری، مالیات بر عایدی سرمایه و... از دیگر مواردی است که از مدت ها قبل مطرح شده اما به سرانجام نرسیده اند و در مجلس آینده باید در اولویت قرار گیرند.

آمار قانونگذاری

در دوره دهم مجلس شورای اسلامی 716 طرح و لایحه برای بررسی ارائه شد که از این تعداد 483 مورد طرح، 221 مورد لایحه و 12 مورد طرح شورای عالی استان ها بوده؛ در نهایت 175 قانون تصویب و برای اجرا به دولت ابلاغ شد که 69 مورد طرح و 106 مورد مربوط به لوایح دولت است.

میزان تصویب قوانین در 10 دوره مجلس به این ترتیب است: دوره اول 384، دوم 323، سوم 236، چهارم 349، پنجم 361، ششم 398، هفتم 341، هشتم 352، نهم 209 و دهم 175 قانون.

10 هزار تذکر به رئیس جمهور، وزرا و دستگاه های مختلف و 3000 سوال از وزرا؛ پنج سوال از رئیس جمهور و 6 استیضاح مطرح شد که در 2 استیضاح به افراد رای عدم اعتماد داده شد.

63 بار مسوولان به مجلس احضار شده و در جلسه علنی از آنها توضیح خواسته شد.کمیسیون های تخصصی مجلس 1818 جلسه نظارتی داشتند، 133 نماینده در 73 مجمع و هیات ملی ناظر هستند و 279 نماینده در هیات ها و شوراهای استانی، 1600 گزارش نظارتی داده اند.

حاشیه های مجلس

مشاجره لفظی محمدباسط درازهی، نماینده سراوان با یکی از کارمندان گمرک برای ملاقات با رئیس گمرک، یکی از خبرهای حاشیه ساز در این دوره مجلس بود که بازتاب های آن چند روز ادامه داشت.

از دیگر اخبار حاشیه ای مجلس، باز شدن پای دو نماینده به پرونده فساد خودرویی بود که دیروز هم حکم این دو نماینده صادر شد. بر این اساس محمد عزیزی نماینده ابهر و فریدون احمدی نماینده زنجان که چندی پیش به اتهام اختلال در بازار خودرو بازداشت شده بودند هر کدام دیروز به 61 ماه حبس تعزیری محکوم شدند.

ابتلای علی لاریجانی و چند نماینده دیگر به کرونا از دیگر اخباری بود که این روزها در رسانه ها منتشر می شد. لاریجانی به دلیل ابتلا به بیماری حدود یک ماه از فضای مجلس دور بود. یکی دیگر از حواشی سلفی گرفتن نمایندگان با فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی وقت اتحادیه اروپا که برای مراسم تلحیف ریاست جمهوری به مجلس آمده بود. رد صلاحیت 75 نماینده مجلس دهم برای انتخابات مجلس یازدهم نیز از دیگر اخبار مرتبط با مجلس دهم است.

حمله داعش

17 خرداد 96، 4 تروریست در قالب مراجعه کننده از در عمومی وارد راهروی مجلس شدند که از همان ابتدا با شروع تیراندازی نیروهای سپاه وارد عمل شدند. در این حادثه تروریستی که چند ساعتی به طول انجامید 11 نفر در مجلس به شهادت رسیدند.

پس از این حادثه تدابیر امنیتی در مجلس شدیدتر شد و علاوه بر دیوارکشی بیرون ساختمان مجلس در ضلع شمال شرقی و شمال غربی پارلمان، خیابان مردم که محل تردد جنوب به شمال از ضلع شرقی ساختمان مجلس بود برای عموم مسدود شد و سیستم امنیتی داخل مجلس نیز قدری تغییر کرد.

 
مجلس دهم، مجلس عقلا بود
غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی، نماینده مجلس دهم

همزمان با پایان مجلس دهم، عملکرد این دوره از مجلس شورای اسلامی را باید به صورت منصفانه در بوته نقد قرار داد. ممکن است به بعضی اقدامات این مجلس همچون هر دوره دیگری نقد وارد باشد، اما مجلس دهم از نقاط قوت زیادی برخوردار بود که آن را میان سایر دوره ها شاخص می کند. البته کسانی هم ممکن است انتقاداتی داشته باشند، اما از آنها باید پرسید به دنبال چه چیزی بودند که مجلس دهم انجام نداد. مجلس دهم در شرایطی فعالیت کرد که کشور با شرایط ویژه و تحریم های ناجوانمردانه و ظالمانه آمریکا روبه رو بود و این مجلس با مدیریت آقای لاریجانی در حد وسع و توان خودش تلاش کرد از مشکلات کشور بکاهد. بخش اعظمی از انتقادات نسبت به عملکرد مجلس دهم، دلسوزانه نیست. حتی بخشی از انتقادات آن قدر دور از انصاف است که نه تنها مجلس بلکه نظام را نیز تخریب می کند. مجلس رکن نظام و یکی از قوای سه گانه است و نباید دست به تخریب آن زد. اما متاسفانه جناح بندی های سیاسی باعث می شود عده ای، نقدهای دور از انصاف به عملکرد مجلس وارد کنند. برخی نیز تصور می کنند برای این که جایگاه خود را بالا ببرند باید از جای دیگر انتقاد کنند؛ اما تخریب، جایگاه هیچ کسی را بالا نمی برد. آمار و ارقام مشخص است و بر اساس همین آمار، مجلس دهم یکی از موفق ترین مجالس بوده است.

هر مجلسی را باید با توجه به زمان و شرایط خود سنجید و اکنون پس از روی کار آمدن مجلس یازدهم با توجه به مشابهت زمانی این دو دوره مجلس، بهتر می توان درباره عملکرد مجلس دهم قضاوت کرد. به اعتقاد من با محدودیت ها و امکانات موجود و با مجموعه شرایط حاکم بر کشور، مجلس دهم یکی از موفق ترین مجالس بود.

مجلس دهم توانست بدون نفت، کشور را مدیریت کند. این واقعیات را باید به مردم گفت. بدون نفت، بدون پول و در سخت ترین شرایط تحریمی، هر سال در موعد مقرر بودجه را بررسی کرد، کنار دولت ایستاد و با دولت همکاری کرد تا کشور پیش برود.

بعضی فقط به دنبال این بودند که مجلس، دولت را تحت فشار قرار دهد و کل کشور را فلج کند، اما این که راه حل مشکلات نیست. مدیریت عقلانی آقای لاریجانی در اداره کشور در تاریخ ثبت خواهد شد. تاریخ ثبت خواهد کرد که مدیریت عاقلانه و به دور از احساس و به دور از مسائل سیاسی و جناحی که به فکر مصالح کشور و منافع ملی بود چطور توانست در عبور کشور از این شرایط سخت کمک کند. قضاوت درباره این موارد بعدها راحت تر خواهد بود و تاریخ همه چیز را روشن خواهد کرد. افرادی معتقد بودند مجلس باید دولت را تحت فشار قرار می داد، اما آقای لاریجانی و مجلس دهم با چنین رویکردی مخالف و مجلس دهم مجلس عقلا بود.

با همه این اوصاف، این دوره از مجلس هم تمام شد، اما کارنامه اش موجود است و اگر کسی بخواهد قضاوت منصفانه ای داشته باشد باید با استفاده از آمار و ارقام و شرایط موجود این کار را انجام دهد.

ما برای مجلس یازدهم هم که از هفته آینده فعالیت خود را آغاز می کند آرزوی موفقیت داریم، زیرا موفقیت آنها به منزله موفقیت کشور و نظام جمهوری اسلامی ایران است.

 
مجلس دهم، غیر متخصص بود
 الهام امین زاده، نماینده ادوار مجلس

 در مجلس فعلی تقریبا یک مقدار کمبود حوزه تخصص گرایی را شاهد بودیم. البته صداهای بلند و زیادی از مجلس به گوش می رسید اما این صدا بیشتر صنفی، جناحی و سیاسی بود. انتظار این بود که مجلس همنوا با مشکلات مردم در راستای نیازهای ملی نقش آفرینی کند ولی متاسفانه بیشتر شاهد اختلافات و درگیری های سیاسی بودیم. انتظار این بود که استیضاح ها و سوالات به کارآمدتر شدن دولت منتهی شود اما در عمل شاهد بودیم که این استیضاح ها و سوالات جنبه های فردی میان نمایندگان و وزیران پیدا می کرد. با توجه به عدم تخصص و توجه کافی از سوی نمایندگان مجلس باید گفت که این دوره را باید فعالیت مجلس غیر متخصص دانست. ما در کمیسیون خیلی نمی دیدیم که از حوزه تخصصی به مباحث قانونی و نظارتی ورود پیدا کنند.  

علاوه بر عدم تخصص، درگیر نشدن با مطالبات واقعی مردم یکی دیگر از مشکلات این مردم بود. گویی نمایندگان مجلس جدا از عامه مردم بودند. مثلا در حوزه بنزین چرا مجلس نباید در فرایند تصمیم گیری قرار می گرفت و از آن مطلع می شد. حداقل اگر دولت می خواست در این زمینه حرفش را به گوش مردم برساند بهتر بود از طریق نمایندگان ورود می کرد. نمایندگان در این زمینه مطالبه گری هم نکردند. این اتفاق فاصله بین مجلس و مردم را نشان داد. اگر قائلیم به این مساله که مجلس در راس امور است باید نمایندگان آن کارآمد و متخصص باشند. همچنین نمایندگان نباید منافع جناحی و شخصی خود را به منافع مردم ترجیح بدهند.

 
مجلسی تحت تاثیر مطالبات دولت
غلامرضا مصباحی مقدم، نماینده ادوار مجلس

در دوره عملکرد مجلس دهم با مجلس و دولتی مواجه بودیم که هر دو به شدت دچار ضعف بودند. مجلس ضعیف شکل گرفت چرا که تحت تاثیر مطالبات دولت و تاثیرگذاری آن بوجود آمد. اصولا مجلس هایی که تحت تاثیر دولت شکل می گیرند قوی نیستند و نمی توانند قدرت را مهار و کنترل کنند. معتقدم که کشور را می شد خیلی بهتر از آن چیزی که هست حتی در شرایط تحریمی اداره کرد چون از نظر نیروی انسانی کارآمد و از نظر ظرفیت ها و امکانات و موقعیت جغرافیایی و منطقه و همچنین منابع طبیعی و انرژی شرایط ویژه ای داریم. یک مجلس کارآمد و توانا می تواند با قانونگذاری ها و طرح هایی که ارائه می کند، دولت را هدایت کند و از سویی دیگر نمایندگان با نظارت های خود باید این مهم را دنبال کنند.ما شاهد نظارت قوی نبودیم و مجلس می توانست با نظارت ها، بازخواست و مطالبه گری به دولت جهت دهد. مجلس گرچه از وزیران و رئیس جمهور سوال کرد و حتی استیضاح هایی در این مجلس انجام شد، اما استیضاح ها خوب به نتیجه نرسید و شاهد این بودیم وزیری که مورد استیضاح قرار گرفت مجددا در قدرت تثبیت شد. بعضی از استیضاح ها به نظر می رسد نوعی معامله سیاسی است نه یک اقدام کارآمد و تاثیرگذار. عملکرد برخی از فراکسیون ها هم نیازمند بررسی است. فراکسیون امید شاید ضعیف ترین نقش را در تمام ادوار مجلس ایفا کردند. 30 نماینده تهران هم عضو این فراکسیون بودند و انتظار این بود که رفتار نمایندگان تهران مجلس را تحت تاثیر قرار بدهد. آنها اما چنین هنری نداشتند و چنین توانایی از خود نشان ندادند.

 
مجلس در حل مشکلات کشور، ناتوان بود
سهیلا جلودارزاده، نماینده مجلس دهم:

 به نظر می رسید با توجه به اینکه ارتقای مدرک تحصیلی برای داوطلبین نمایندگی مجلس مصوب شد مجلس کارشناسی تر بشود اما از آنجایی که مشکلات و مسائل کشور ما زیاد ناشی از نبود برنامه ریزی کارشناسانه نبود، بدنه مجلس در حل مشکلات موجود کشور ناتوان بوده است. شاید اگر ترکیب متوازن تری میان مدرک تحصیلی و تجربه برقرار می بود، می توانستیم راه حل ها را بهتر پیدا کنیم.

در بعد نظارتی، سنت بدی ایجاد شده که تعدادی از نمایندگان، آدم بعضی از نهادها و وزارتخانه ها می شوند  و چیزی جز حل مشکل آن مجموعه ها برایشان مطرح نیست. البته می توان به وجود یک تعامل و رابطه خوب میان دولت و مجلس که کارساز باشد امید بست ولی به طور معمول چنین اتفاقی نمی افتد.

 
ضعف مجلس دهم به لحاظ نظارت بود نه قانونگذاری
محمدمهدی زاهدی/ رئیس کمیسیون آموزش مجلس

بحث مجلس ضعیف چندان ارتباطی به مصوبات ندارد. تصویب قوانین در مجلس اجتناب ناپذیر است و در هر دوره ای نمایندگان مصوباتی دارند و براساس وظایف قانونی خود عمل می کنند آنچه مهم است بحث نظارتی مجلس است. به اعتقاد من مجلس در حوزه نظارت ضعیف عمل کرد. به هر صورت شاهد عملکرد ضعیف برخی از وزیران بودیم و بارها اتفاق می افتاد که می خواستیم وزیری را استیضاح کنیم و حتی نامه مربوط به اسیتضاح را می نوشتیم اما وقتی این نامه به صحن می آمد با لابیگری های پشت صحنه، استیضاح صورت نمی گرفت. گذشته از این برخی از استیضاح ها هم به معنای حرفه ای و تخصصی آن نبود بلکه ناشی از مطالبات برخی از نمایندگان از وزیر مربوطه و در حد درخواست برای جابجایی و تغییر برخی از مدیران در آن وزارتخانه بود. یکی از موضوعات بحث سوال از رئیس جمهور در حوزه مباحث اقتصادی بود که باید یک چهارم از نمایندگان امضا می کردند. سه بار ما امضا جمع کردیم اما بعد امضاکنندگان امضای خود را پس گرفتند تا اینکه در نهایت با هزار قسم و آیه توانستیم امضا جمع کنیم.

مجلس دهم در تصویب برخی لوایح کوتاهی داشت و برخی از توقعات انقلابی را برآورده نکرد. زمانی که ترامپ برجام را پاره کرد ما انتظار داشتیم که مجلس کاری انقلابی براساس و چارچوب اقتصاد مقاومتی و بهره گیری از توانمندی نیروهای داخلی کشور صورت دهد اما از یک طرف دولت به سمت و سوی اروپا رفت و یک سال و اندی این رویه ادامه داشت و مجلس هم بی تفاوت و صرفا نظاره گر بود. البته برخی از ما به دولت تذکر می دادیم که این راه درستی نیست اما در عین حال شاهد واکنش فعالانه مجلس نبودیم. چون موضعگیری های برخی از نمایندگان بیشتر جناحی بود تا منطبق بر منافع ملی. از سویی دیگر ترامپ ایران را تحریم کرده و نمایندگان و سفیران سایر کشورها هم از هر روزنه برای شناسایی نقاط قابل تحریم کشورمان استفاده می کنند و در چنین شرایطی تصویب اف.ای.تی.اف حتما به صلاح کشور نیست. در این حوزه ما البته از دوستان اصلاح طلب و فراکسیون مستقلین گلایه داریم که از این موضوع دفاع کردند. یا در مورد قانون مبارزه با تروریسم و پالرمو هم دقت کافی صورت نگرفت.