آرشیو چهار‌شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، شماره ۵۶۶۵
فرهنگ
۹

همایون شجریان امروز 45 ساله می شود، چند تصویر از سال های شروع فعالیت او را مرور کرده ایم

همایون بادت این روز و همه روز

صابر محمدی

همایون شجریان با این که امروز چه بسا مرز میانسالی را هم با فوت کردن شمع 45 سالگی پشت سر می گذارد، برای بسیاری از علاقه مندان به موسیقی ایرانی همان نوجوان 16 ساله کنسرت «یاد ایام» است که چشم هایش روی دست دیگر نوازنده ها و حنجره پدرش دودو می زد و اضطراب از سر انگشت هایش ضرب می گرفت روی ساز تا نکند اشتباه کند. همان جوان جسور «همنوا با بم» است که تحریرهای پیچیده نوا در آن هم آوازی آسمانی با پدرش را تاب آورد و آن تصویر درخشان را برای همیشه دوخت به تاریخ موسیقی ما. همایون، پیوست دلبرانه ای بر همه آن تصاویر خاطره انگیز دهه های70 و 80 ما شجریان بازهاست و هر چند او امروز، جایی ایستاده که حتی بدون هیچ یک از آن تصاویر نیز همایون شجریان است، اما خب ما آن تصاویر را فراموش نکرده ایم، چرا بکنیم؟ پسر نجیب موسیقی ایران، راه دشواری را پیمود تا همه را به این که به اسم کوچک صدایش بزنند وادار کند. اما قصه همایون، پیش از این که به نام کوچک صدایش بزنیم، قصه همایون شجریان بود؛ خواننده ای با حنجره ای بکر و آوازی مختص به خودش. جشن تولدش را تبریک می گوییم و به این بهانه، سه تصویر از نخستین های او را مرور می کنیم؛ نخستین بار که تصویری از تنبک نوازی اش به یاد می آوریم، نخستین بار که در کنسرتی رسمی حضور پیدا کرد و نیز نخستین بار که خواند.

به افتخار برادر عروس!

پاییز 1363

تهران؛ جشن عروسی افسانه شجریان

پیش از آن شب هم چند نفری دیده بودند که پسر محمدرضا شجریان تنبک برمی دارد و ضرب می گیرد برای خودش؛ اما شب عروسی افسانه شجریان با پرویز مشکاتیان، برای برادر هشت ساله عروس فرصتی بود تا برای اولین بار روبه روی جمع بزرگ تری بنشیند و ساز بزند. او تنبک را از ناصر فرهنگ فر، که بعدها به شاعر تنبک معروف شد و در اجراهای بسیاری از محمدرضا شجریان و پرویز مشکاتیان حضور داشت، آموخته بود و بعدها هم از جمشید محبی. آن شب، محموداناری پیرمرد بداهه نواز اصفهانی تار به دست داشت و همایون که ابعاد تنبک را بزرگ تر از بالاتنه خود می دید، ساز را روی پایش گذاشت و شروع کرد. چند تصویر از ساز زدن او در آن شب باقی مانده است. لابد آن شب، بسیاری از مهمان ها وقتی خداحافظی می کردند و به خانه بازمی گشتند، در ذهن خود صحنه هایی را تجسم می کردند که محمدرضا شجریان با داماد تازه اش پرویز مشکاتیان روی صحنه می رود، در حالی که این بار پسرش هم با او روی صحنه است. فقط چند سال دیگر باید سپری می شد که ابعاد همایون به صحنه ها بخورد. البته، این تصویری بود که تنها یک بار ترسیم شد؛ کنسرت قاصدک در گوتنبرگ و پاریس به سال 1374. اینجا همایون همراه پدر و مشکاتیان روی صحنه رفت.

با یک چشم محمدرضا لطفی

تابستان 1371

آمریکا؛ کنسرت «یاد ایام»

چندی پیش با جمشید عندلیبی که در 15 آلبوم از محمدرضا شجریان به عنوان نوازنده نی حضور داشته گفت وگو می کردم. بحثمان به همایون شجریان کشید. عندلیبی کسی است که در نخستین اجراهای صحنه ای همایون شجریان، کنار او نشسته و نی نواخته است، خاطره ای تعریف کرد از کنسرت یاد ایام در آمریکا. آن شب شجریان از محمدرضا لطفی که ساکن آمریکا و گروه مهمان اوست، نظرش را درباره اجرا می پرسد. لطفی می گوید: «اجرا خوب بود»، بعد یک چشمش را با دست می پوشاند و می گوید: «تنها مشکل این بود که این طوری باید کنسرت را می دیدی که سمت همایون را نبینی!» و البته خب به شوخی به خود همایون هم گفته بود چرا این قدر روی صحنه تکان خورده و بی تابی کرده است.

این نخستین بار است که همایون شجریان رسما روی صحنه می رود؛ تابستان سال 1371 کنسرت یاد ایام در دستگاه شور. او 16ساله است و بدیهی است برایش سخت باشد دو ساعت چهارزانو بنشیند و ساز بزند و البته که عندلیبی می گفت خیلی هم خوب کارش را انجام داده است در این سن و سال.

آن سکوت پیش از توفان

پاییز 1378

تهران؛ انتشار آلبوم «آهنگ وفا»

پس از اولین بار که همایون به عنوان نوازنده تنبک پدرش را در اجرایی رسمی همراهی کرد، هفت سال تمام کارش همین بود. این که با پدر و اعضای گروه او که ابتدا فقط جمشید عندلیبی و داریوش پیرنیاکان بودند و بعدها با پیوستن چند نوازنده دیگر شدند گروه آوا، برود این سو و آن سوی دنیا و تنبک بزند. هفت سال گذشت تا آن روز موعود بالاخره از راه برسد. می گویند هر گاه از محمدرضا شجریان می پرسیدند بهترین شاگرد تو در آواز چه کسی است، سکوت می کرده و همه گمان می کردند برای این که بین شاگردهایش دلخوری پیش نیاید به هیچ یک اشاره نمی کند. اما آن روز که همایون را هم همراه خود به استودیوی یک شبکه تلویزیونی در آمریکا برد تا بخواند، همه پی بردند آن سکوت، ماجرایی دیگر داشته است؛ آرامشی بوده پیش از توفانی که با حنجره پسرش قرار بوده برپا شود. از آن روز همه منتظر بودند تا بروز و ظهور رسمی خواندن همایون شجریان را به چشم ببینند. خیلی طول نکشید که آلبوم آهنگ وفا منتشر شد در حالی که برای نخستین بار عکس و نام همایون شجریان به عنوان خواننده همراه پدر روی جلد رفته بود. ماجرا از این آغاز شد؛ ابتدا کلمه بود، آهنگ بود و وفا بود.