آرشیو چهار‌شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، شماره ۴۸۹۳
تاریخ و اقتصاد
۲۲
روایت

اعمال شب بیست و هفتم- کله خوری- توپ مروارید

پیراهن مراد

شب بیست و هفتم ماه رمضان هم شب مرگ ابن ملجم مرادی قاتل حضرت علی(ع) بود که در این شب به شادی و سرور آن همه اهالی، کله پاچه می خوردند و کله پاچه نذری می پختند و پخته نپخته، به در خانه ها می دادند و در حاجت روایی های خود، برای سال های بعد نذر کله می کردند در این عقیده که سر ابن ملجم را می خورند!

اعمال دیگری نیز این شب داشت که از عصر آن، دخترها و بیوه زن ها به طرف توپ مروارید که توپ مفرغی بزرگی بر روی دو چرخ و بر بالای سکویی بود و در جای پیکره فعلی میدان ارک، مقابل وزارت اطلاعات وقت، قرار داشت رو می آوردند و جهت بخت گشایی از زیر آن رد شده، بر لوله آن سوار می شدند و سر می خوردند و این کار را مجرب ترین عملی می دانستند که با آن تا سال دیگر به خانه شوهر می روند.

روز بیست و هفتم ماه رمضان روز پیراهن مراد بود و این پیراهنی بود که باید از پول گدایی می دوختند و عقیده داشتند که با پوشیدن آن پیراهن، هر مراد و مطلبی داشته باشند تا سال دیگر برآورده خواهد شد که تقریبا بیشتر آن را دختران بخت بسته خانه مانده و بیوه زن ها دست و پا می کردند. لذا از  اول ماه رمضان، دور کوچه محله ها راه افتاده از هر مرد جوان چیزی گدایی می کردند و شب بیست و هفتم، پارچه اش را که معمولا  سفید به دلشان می نشست خریده روز بیست و هفتم از صبح زود، چرخ خیاطی ها را به مسجدها که پاتوق مخصوص و مناسب ترین آنها مسجد سپهسالار بود می کشیدند و مشغول می شدند و در همین روز بود که چرخ ها و جماعات دوزنده و حاجتمندان پیر و جوان، صحن و شبستان مسجد را به صورت کارخانه  دوزندگی درآورده صدای قرقر چرخ های آنها تا بیرون در مسجد به گوش می رسید. علاوه بر گله به گله خیاط های مزدکار زن و مرد که کار راه اندازی می کردند. باید گفت دوختنی های این روز منحصر به پیراهن مراد نبود، بلکه کیسه مراد، چادر نماز و چارقد مراد و دیگر دوختنی های حاجت که به نظر داشتند در این روز می دوختند و زمانی دوختنی ها عملشان درست انجام شده، فایده می رساند که کوک ها یا بخیه های آخر آن حتما میان نماز ظهر و لااقل تا عصر به اتمام رسیده به مغرب و تاریکی شب نکشیده باشد و بلافاصله پیراهن ها را که معمولا برای بخت و طالع و شوهر و وصال معشوق و مانند آن بود، پوشیده، کیسه ها را که برای برکت جیب و غنی شدن بود، سکه ای در آسترش دوخته، در جیب می گذاشتند، دو رکعت نماز حاجت با آن به جا می آوردند و به این ترتیب عمل پیراهن و دوختنی های مراد به پایان می رسید.

 شب اول ماه

غروب شب اول ماه شوال، باز از ساعت های پرجنب و جوش ماه رمضان به حساب می آمد که اگر ماه از سی کمتر بود و تقویم ها، آن را بیست و نه روز گفته بودند از هنگام آفتاب زردی تا یک ساعت از شب رفته روی بام ها و گل دسته ها و بلندی ها، سر به سوی جنوب غربی آسمان کرده، به دنبال ماه می گشتند که این ماه دیدن نیز باید با  مشاهده جماعت و چند عادل محل انجام گرفته باشد که باز این نیز از دو حالت خارج  نمی توانست باشد که یا ماه را اجماع دیده، فردا را عید می گرفتند یا اختلاف تقاویم و ابر و مه و بارندگی مانع رویت آن شده موکول به رسیدن خبر و تلگراف از کربلا و نجف می گردید که سحر را بازبرخاسته نیت روزه می کردند و چنانچه خبری نرسیده بود، خود تلگراف به علمای اعلام اعتاب مقدسه کرده، استفسار و کسب تکلیف می کردند. همچنین باز پر بودن ماه و سی روز بودن آن نیز بی حرف و سخنی نمی توانست باشد که بعضی ماه را باریک دیده، شب اول ماه و بعضی ماه دوشبه دانسته، روز سی ام را روز عید دانسته در شک و تردید حرام و حلال روزه آن روز می افتادند که آن را نیز لازم می آمد تا از خارج تحقیق و استعلام بکنند.

 فطریه- نماز عید

در آخر فطریه و نماز عید فطر و افطار بود که قبل از افطار شب اول ماه باید هرکس فطریه خود را که یک من نان گندم، جو، برنج «آن چه که خود مصرف می نمود» به مستحق رسانیده یا معادل قیمتش پول پرداخته، یا از مال خود جدا کرده، کنار بگذارد و این نیز به این صورت ها انجام می گرفت که هر آینه دسترسی به مستحق منظور نبود، فطریه را که اگر گندم بود، برای هر نفر، شش عباسی (یک ریال و دو دهم ریال) و اگر جو بود، چهار عباسی و اگر برنج بود، دو قران (دو ریال) تا دو قران و نیم کنار گذارده یا اگر پول موجود نبود از اشیای غیرضروری اتاق چیزی مانند:  لاله، جار، کاسه بشقاب و غیره را نیت کرده، پیش خود گرو می گذاشتند و پس از پرداخت فطریه که در اولین فرصت باید انجام می گرفت، از گرو خارج می ساختند. این فطریه در درجه اول به فامیل مستحق و بعد به همسایه مستحق و آشنای مستحق و بعد از آنها به مستحق شرعی که کور و کر و ناقص العضو باشد تعلق می گرفت و هر آینه فطریه دهنده خود مستحق شرعی و عرفی بود و قادر به پرداخت نبود نقد و جنس فطریه خویش را میان خود و زن و بچه، دست گردان کرده به مصرف می رساند و اگر مستحق، مردی بی کس و بی اهل و عیال بود، از دست راست به دست چپ خود داده، دو مرتبه از دست چپ خود گرفته، خویش را بری الذمه می نمود.

 نماز عید فطر

نماز عید چنان بود که مامومین هر امام جماعت از اول آفتاب روز عید، پای برهنه، به در خانه او جمع شده به تکبیر و ذکر الله اکبر و الحمد لله کثیرا می پرداختند و این چنان بود که مکبری الله اکبر گفته، دیگران نیز، الله اکبر می گفتند و پس از هر چهار الله اکبر، یک بار (الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر، ولله الحمد علی ما هدانا و له الشکر، علی ما اولینا) می گفتند و این کلمات را با هروله کردن و خود جنبانیدن، تکرار می کردند تا «آقا» یعنی امام لباس پوشیده و آماده شده با تحت الحنک آویخته (بخشی از عمامه که به زیر چانه می بستند) از منزل بیرون بیاید. از شرایط آقا (امام) نیز آن بود که از این زمان عمامه از سر برداشته، پاها را برهنه کرده، متذکر به اذکار مذکور بوده باشد.