آرشیو چهار‌شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۵
روزنامه فردا
۱۶
روایت

خودکار و خودنویس

دکتر پرویز اجلالی

می دانید چه علتی دارد که اسم خودکار و خودنویس برای این ابزارهای نگارش انتخاب شده؟ پس بگذارید بگویم: 

1- خودنویس: تا اواخر دهه 1330 همه مکاتبات در ادارات، مدارس و... با قلم نیش و جوهر انجام می شد (البته پیش از آنکه جوهر از خارج بیاید، از مرکب استفاده می شد که تولید داخل بود). قلم نیش یک نوک قلم بود مثل نوک خودنویس های فعلی که یک دسته دراز به آن وصل می شد. در سال های دبستان ما متولدان دهه 1330 هنوز در اتاق دفتر معلم ها با قلم نیش می نوشتند. البته در دهه 1330 خودنویس وجود داشت؛ اما ابزاری تشریفاتی و گران بود؛ اما از اواخر دهه 1330 خودنویس اندک اندک جای آن را گرفت؛ زیرا نمونه های ارزان آن وارد بازار شد. ما که وارد کلاس هفتم دبیرستان شدیم (سال 1342) برای مان یک خودنویس سناتور که تازه وارد بازار شده بود و برخلاف مارک رایج پیشین یعنی پارکر ارزان بود، به قیمت پنج تا تک تومان خریدند (البته به علاوه یک شیشه جوهر آبی پلیکان) تا دفتر پاک نویس مان را با آن بنویسیم. مسمای اسم خودنویس در آن بود که لازم نبود مرتب نوک آن را در جوهر فرو کنی تا بنویسد. داخل خودش جوهر داشت و نیاز به جوهر همراه نبود و بدون جوهر خودش می نوشت پس خودنویس بود. از همان اوایل دهه 1340 کم کم قلم نیش از مد افتاد و همه معلم ها و روسای ادارات و دکترها خودنویسی شدند. 

2- خودکار: اما نوآوری در تکنولوژی نوشت افزار اجازه نداد که خودنویس به اولین ابزار نوشتن تبدیل شود. کمی دیرتر محصولی وارد بازار شد که در آغاز نوعی مداد تلقی می شد که به طرز معجزه آسایی درون خود جوهر دارد و نوشته اش پاک نمی شود. شکل این محصول درست مثل مداد بود: دراز و باریک؛ فقط فرقش با مداد این بود که برای اینکه با جوهر پس دادن جیب و کیف مصرف کننده را کثیف نکند، یک سر هم داشت. اسم این محصول مداد خودکار (یا مداد خودکار کریستال) بود. مسمای این اسم هم این بود که برخلاف مدادهای معمولی نوکش تمام نمی شد و لازم نبود نوکش را مرتبا بتراشند؛ بلکه به طور خودکار برای نوشتن آماده بود؛ پس به این معنا خودکار بود. اولین مداد خودکار (یا همان خودکار) که وارد بازار شد و به سرعت اقبال عمومی یافت، خودکار بیک بود. این محصول بسیار ارزان تر از خودنویس بود (بهای آن در آغاز 9 ریال و به سرعت تا پنج ریال سقوط کرد) و در مدت یکی، دو سال جای مداد را برای دانش آموزان گرفت؛ اما مکاتبات اداری همچنان با خودنویس انجام می شد یا تایپ می شد. پزشکان و معلمان و مدیران خودنویس های شیک را در جیب می گذاشتند و موقع امضا از جیب درمی آوردند و امضا می کردند. در اینجا اولین تبلیغات برای خودکار را می بینید. این تبلیغ را از روزنامه اطلاعات فروردین 1340 برای شما نقل می کنیم.