آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۲۲۴۷۲
معارف
۶

خیرخواهی به وسعت جهان در ادعیه ماه رمضان

مهدی جبرائیلی تبریزی

ماه مبارک رمضان به تنهایی مکتبی است که تربیت انسان و کمال او در آن مد نظربوده و اهل معنا را فرصتی بی بدیل به حساب می آید. محاسبات دقیق از امساک ظاهری گرفته تا مراقبت از جوارح تا خطورات و ذهنیات همه و همه، با هدف تربیت انسان در لایه ها و یا مراتب مختلف روحی، ماه رمضان را بر اهل الله ،مبارک گردانیده است.

توجه به اذکار و دستورات و آداب ویژه این ماه ، نشان می دهد که صرف گوشه گزینی و ذکرفردی در خلسه تنهایی، درمکتب تربیت معنوی اسلام به هیچ عنوان مورد قبول نیست، هرچند ارزشمند و لازم است.

ازجمله درسهای این مکتب، ایجاد درد و دغدغه نسبت به همنوعان است. که خود اثر تربیتی در فرد دارد و آن کمال و کرامت است. هر کس که از خودبینی و منیت به درآید و نیت و همت دیگران را کند؛ عظمت می یابد.

خیرخواهی و مهرورزی، صفتی از صفات خداوند است که انسان با آن رنگ الهی می گیرد واین رنگ آرامش بخش است. دلنواز و جان فزاست و دنیایی از زیبائیها را می نمایاند.

دریکی از دعاهای وارده در این ماه می خوانیم: اللهم ادخل علی اهل القبور السروراللهم اغن کل فقیر اللهم اشبع کل جائع‏اللهم اکس کل عریان اللهم اقض دین کل مدین‏ اللهم فرج عن کل مکروب اللهم رد کل غریب اللهم فک کل اسیر اللهم اصلح کل فاسد من امور المسلمین‏اللهم اشف کل مریض اللهم سد فقرنا بغناک اللهم غیر سوء حالنا بحسن حالک‏اللهم اقض عنا الدین و اغننا من الفقر إنک علی کل شی‏ء قدیر(خدایا دل اهل قبور را شاد کن،خدایا هر تهیدستی را بی نیاز کن،خدایا هر گرسنه‏ای را سیر کن، خدایا هر برهنه‏ای را بپوشان، خدایا قرض هر بدهکاری را ادا کن.خدایا غم هر غمزده‏ای را برطرف کن، خدایا هر غریبی را به وطن بازگردان، خدایا هر اسیری را آزاد فرما، خدایا هر فسادی را در کار مسلمانان اصلاح گردان، خدایا هر بیماری را درمان ده،خدایا راه تهیدستی ما را با توانگری ات ببند، خدایا بدحالی ما را به خوبی حال خود تغییر ده، خدایا وام ما را بپرداز، و ما را از تهیدستی بی نیاز کن که تو بر هرچیز توانایی).

دراین دعای نورانی برای اهل قبور نشاط و سرور درخواست می کنیم. تمام فقیران وگرسنگان، برهنگان، بدهکاران، غمگینان و بیماران، دغدغه ما هستند و جالب اینکه هیچ قیدی در این فرازها وجود ندارد. نه قید اعتقادی ونه ملیتی و نه جنسیتی و نه قشری از انسانها. ناگفته معلوم است که این دعاها بطور مطلق به استجابت نمی رسد، یعنی تمام بیماران شفا به معنای رهایی از بیماری نمی یابند، پس سری است که در ابتدای سخن گذشت. هدف، رشد انسان به گستره همه عالم است هرچند در گوشه ای بنشسته باشد. به عبارت دیگرهدف آن است که نگاه جهان شمول پیدا بکند و روحش چنان وسیع و بزرگ شود که جهانی بیندیشد و تنها در محدوده خود و بستگان و قوم و قبیله و ملت خویش محصور نماند.

اینکه در روایات فرموده اند : «نیه المومن خیر من عمله»، نیت آدم با ایمان از عمل او بهتر است. (کافی، ج 2، ص 82) به این معناست که فرد مومن شمه ای از رحمانیت خداوندی را در خویش متجلی می کند و برای همه می خواهد آنچه برای خود می خواهد، هرچند به خاطر دارایی و توانایی محدودش در عمل نمی تواند همگان را دریابد. نکته مهم دیگر اینکه خیرخواهی فقط در فکر و نیت ودعا نیست، بلکه باید در عمل هم عینیت یابد، به هر اندازه ای که توانایی وجود داشته باشد.

اهمیت خیر خواهی در آموزه های دینی

خیرخواهی نیاز امروز دنیا وجامعه ماست. درجامعه خیرخواه، منکرات و ناملایمات جایگاهی ندارند. مگر می شود فرد وجامعه اهل خیر؛ اختلاس، دزدی، گرانی، احتکار و... را تجربه کند؟! چرا که اولا آحاد جامعه خیر می خواهند، پس شرنمی خواهند که باشد، ثانیا خیرخواهان با شر ومنکر مقابله می کنند که خودخیرخواهی دیگر است. فریضه امربه معروف و نهی از منکر شانیتی اینچنین دارد.

امیرمومنان(ع)، اجتماعی را که دارای «نصیحتگر» و «نصیحت پذیر» نباشد، فاقد خیر و نیکی می داند(شرح غررالحکم، ج6، ص427).

جایگاه خیرخواهی در ردیف اصول اخلاق اجتماعی اسلام قرار دارد. بلکه بالاتر از آن رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) کل دین را خیرخواهی می دانند. پرسیدند: برای چه کسی؟ فرمود: برای خدا، پیامبرش، کتابش، پیشوایان دین، مومنین و انبوه مسلمانان.(روضه الواعظین و بصیره المتعظین؛ ج‏2 ؛ ص424).

و درسخنی دیگر منزلت انسان خیرخواه و نصیحتگر را دربهشت، همنشین خود بیان می کنند. (الکافی؛ ج‏1؛ ص404).

بجاست قضیه ای را که ازجناب استاد عاملی(امام جمعه محترم اردبیل)شنیدم به مناسبت بازگو کنم: نقل کردند که مرحوم آیت الله العظمی بروجردی زمانی درعالم رویا محضر حضرت رسول اکرم(ص) شرفیاب می شوند، مجلسی بود که سادات بحرالعلوم حضور داشتند. ایشان می گویند من در ذیل مجلس نشسته بودم که فردی به محض ورود، پیامبراکرم با اشاره به او فرمودند تا در کنار خودشان بنشیند. من با دیدن این صحنه به ذهنم خطورکرد که چرا ایشان با وجود این همه سادات عالم وفقیه، این فرد را درکنار خودشان جای دادند؟ در این حین آن حضرت فرمودند: «لکثره سعیه فی حوائج الناس». (به دلیل سعی تلاشش در جهت رفع نیازهای مردم).

این واقعیت مورد تایید روایات اهل بیت(ع)است: «بی شک خداوند درمیان مخلوقاتش در زمین بندگانی دارد که درنیازهای دنیا و آخرت ملجا و پناه مردمند، براستی این افراد مومنانند و به روز رستاخیز در امان»(تحف العقول / ترجمه جعفری؛ ج ،1 ص 354).

قرآن خیرخواهی پیامبراکرم را این گونه بیان می کند: «گویا از شدت اندوه اینکه آنها ایمان نمی آورند، می خواهی جانت را از دست بدهی»!(سوره شعرا، آیه3).

خیرخواهی منش انبیاء بوده است.حضرت نوح(ع)950 سال در تبلیغ دین خویش به خیرخواهی مردم اشاره می کرد: «من پیام های پروردگارم را به شما ابلاغ می کنم و خیرخواه شما هستم».(سوره اعراف، آیه 63).

حضرت هود(ع) هم می فرمود: «من برای شما خیرخواه و امینم».(سوره اعراف، آیه 68).

حضرت صالح (ع)پس از گرفتارشدن قوم خویش به عذاب الهی فرمود که من بر شما خیرخواه بودم اما شما اهل خیر و صلاح را دوست ندارید.(سوره اعراف، آیه 79).

سخن حضرت شعیب(ع) نیز نظیر سخن حضرت صالح بود.(سوره اعراف، آیه 93).

از نکات جالب توجه اینکه اسلام نیت وعمل خیر را صرفا فعل اخلاقی تلقی نمی کند، بلکه آن را به مثابه عبادتی محبوب به شمار می آورد.(نهج الفصاحه؛ ص594).

رسول خدا (ص) فرمود: خلق خدا عیال(خانواده و نان خور) خدایند و محبوب ترین مردم نزد خدا کسی است که به عیال خدا سود دهد و برای خاندانی سرور و شادی فراهم آورد.(اصول کافی، ترجمه کمره ای، ج4، ص 485).

نکته دیگر آثار مترتب بر این نوع طرز تفکر و عمل است که ثواب خواندن این دعا را بخشش گناهان تا روز قیامت ذکر شده است(مفاتیح الجنان). ما در مورد کدامین عبادت و آداب شرعی چنین خصوصیتی سراغ داریم؟!

 به نظر می رسد درک پیام ها و اشارات متون دینی و تبیین آنها امروزه بیش از هرزمان دیگر ضرورت دارد. با این روش زمینه گرایش به دین را می توان فراهم و بیشترکرد.

اسلام انسان را مسئول می داند و تعهد اجتماعی یکی از ابعاد این مسئولیت است. به بیان دیگر شریعت اسلام رهبانیت و عزلت را نفی و حضور در جمع را نه تنها منافی با عرفان و سیر و سلوک نمی داند، بلکه از لوازم کمال انسان معرفی می کند. به تعبیر دیگر فقط نماز نیست که معراج مومن است، ازمتون دینی استفاده می شود که خیرخواهی برای بندگان، انسان را محبوب خداوند قرار می دهد، این محبوبیت خود نردبانی است از جنس نور که تا قله های عرفان کشیده شده است.