آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۲۲۴۷۲
معارف
۶
پرسش و پاسخ

مصادیق خوف از خدا

(3)
پرسش:
اینکه در روایات وارد شده قلب انسان باید در حالت خوف و رجا به صورت متوازن قرار داشته باشد تا او را از حالت تعادل رفتاری خارج نکند، حال در اینجا این سوال مطرح می شود که خوف از خدا چه مصادیق و آثاری در بعد رفتاری انسان دارد؟
پاسخ:

در دو بخش قبلی پاسخ به این سوال به 13 مورد از مصادیق خوف ممدوح و سازنده شامل: 1- خوف از معاصی 2- خوف از ملکات سیئه 3- خوف از غوطه ور شدن در نعمات 4- خوف از استدراج 5- خوف از مرگ بدون توبه 6- خوف از نقص توبه 7- خوف از قساوت قلب 8- خوف از انحراف 9- خوف از علم خدا به نهان رفتار عاصی 10- خوف از غفلت از خدا 11- خوف از عدم قبولی طاعات و عبادات 12- خوف از رد مناجات 13- خوف از ادا نکردن حقوق الهی به نحو اجمال پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می گیریم.

14- خوف از ظاهر شدن نقص عبادات

آنجایی که انسان بیم داشته باشد نکند غشی که در عبادات و انجام فرایض هست و بر او پنهان بوده و برای خدا آشکار است، ظاهر شود. یعنی آن عیوبی که در عبادات انسان نمی دانسته و خدا به آن آگاه بوده است، این خوف نیز ممدوح و سازنده است.

15- خوف از مغرور شدن به دنیا

انسان اگر بیم داشته باشد که نکند به زخارف و مظاهر دنیوی مغرور و فریفته شود، این خوف نیز ممدوح و سازنده است، زیرا زر و زیور و زرق و برق دنیا به شدت فریبنده و غافل کننده است.

16- خوف از تعجیل در عقوبت

انسان اگر خائف باشد که نکند خداوند در عقوبتش در دنیا تعجیل کند، به طوری که موجبات رسوایی او را در دنیا فراهم آورد. این بیم نیز ممدوح و سازنده است. چون یک دسته از معاصی است که خداوند در دنیا و قبل از آخرت شخص عاصی و گناهکار را عقوبت می کند، و برخی اعمال زشتی که اثر وضعی آن در همین عالم آشکار می شود و موجب رسوایی و فضاحت شخص عامل خواهد شد.

17- خوف از توجه به غیر خدا

اگر انسان خائف باشد که در این عالم به غیر خدا توجه پیدا کند، و در آن هنگام که به غیر خدا توجه پیدا کرده است، خدا هم نگران و ناظر بر او باشد، یعنی کسی که ادعا می کند، دوست خدا است، توجه به غیر دوست پیدا کند، در حالی که دوست ناظر بر او است. این هم یکی از خوف های ممدوح و سازنده است.

18- خوف از گذشته و سوء خاتمه

اگر انسان نسبت به سابقه و سوء خاتمه اش خائف باشد، و اگر نسبت به گذشته  و آینده اش بیمناک باشد، این هم یکی از خوف های ممدوح و سازنده است. در مقام دعا انسان همواره از خدای متعال حسن عاقبت خود را طلب می کند. «اللهم اجعل عاقبه امورنا خیرا» پیامبر گرامی اسلام(ص) در خطبه ای به این معنا اشاره کرده و می فرماید: «الا ان المومن یعمل بین منافقین» هان! آگاه باشید که مومن بین دو بیم عمل می کند. «بین اجل قد مضی، لایدری ما الله صانع فیه» بین زمانی که گذشته است و نمی داند که خداوند در ارتباط با گذشته اش با او چه می کند. این یک بیم و خوفی که نسبت به گذشته است. «و بین اجل قدبقی» یک خوف هم در رابطه با آینده او است. «لایدری ما الله قاض فیه» نمی داند که در آینده چه می شود و خداوند چگونه نسبت به او حکم می کند. «فلیاخد العبد المومن من نفسه لنفسه» چون عملکرد مومن بین دو خوف است، یکی نسبت به گذشته و دیگری در رابطه با آینده، پس بنده مومن باید بهره گیری کند و از جانش برای خودش مایه بگذارد. (الکافی، ج2، ص70)

اگر انسان در اثر یقین و قوت ایمان نسبت به سوءخاتمه خود خوف داشته باشد، موجب می شود که صفحه روح و دل را از کثافات هواهای نفسانیه پاک کند، و عاقبت او در دنیا ختم به خیر شود. ولی اگر ضعف ایمان بر او غلبه کند و از عاقبت به سوء خود خائف نباشد، در این شرایط با غلبه هواهای نفسانی و رذایل اخلاقی عاقبت او ختم به خیر نخواهد شد.

به عنوان جمع بندی این بحث می توان به نحو اجمال به این نکته اشاره کرد که انسانی که خوف  ممدوح و بیم ستایش شده ندارد، یا در اثر این است که ایمان ندارد، و یا اینکه ایمانش ضعیف است. فرض ایمان نداشتن که محل بحث ما نبود، بحث ما درباره انسان هایی بود که می گویند ایمان آوردیم گروهی از مومنین هستند که خوف ندارند، اینها باید برای رسیدن به این معرفت و حالت روحی که انسان ساز است روی نفس خود کار کنند و از مرحله ضعف ایمان به مرحله یقین برسند.