آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۵۶۶۶
ورزش
۴

راه دور خصوصی سازی واقعی در ورزش ایران

محمدحسین علی اکبری

 واگذاری دو باشگاه ورزشی استقلال و پرسپولیس سال هاست در برنامه دولت ها قرار دارد. از آنجا که هزینه های جاری این دو باشگاه، سال به سال زیادتر شده و باری بر دوش دولت ها بوده، آنها مدت هاست تمایل دارند این دو باشگاه را به بخش های غیردولتی بسپارند، اما همواره ملاحظات سیاسی مانع اجرای این تصمیم شده است.

از جنبه فنی و اقتصادی، واگذاری باشگاه های ورزشی همچون پرسپولیس و استقلال که درآمد ثابتی ندارند، کار دشواری است و یکی از موانع عدم تحقق این موضوع در سال های اخیر همین مساله بوده اما در شرایط کنونی که بازار سرمایه با رونق بی سابقه ای روبه روست و مردم سهام شرکت های زیان ده را دست به دست کرده و چند برابر قیمت می خرند، به راحتی می شود از شرایط هیجانی بورس استفاده و سهام پرسپولیس و استقلال را وارد بازار سرمایه کرد و مردم هم به تصور کسب سودهای چند برابر اقدام به خرید سهام این دو کنند. اما این شیوه، راهکار کوتاه مدتی است که قطعا نتیجه نخواهد داد. درباره نحوه فروش سهام دو باشگاه پرسپولیس و استقلال همچون سایر واگذاری ها چند حالت وجود دارد و باید دید دولت کدام را انتخاب می کند.

یکی این که دولت کل سهام این دو باشگاه را به طور مزایده ای به فروش بگذارد. در آن صورت، دیگر مردم و سهامداران خرد نمی توانند خریدار سهام این دو باشگاه باشند و شرکت های بزرگ و نهادهای عمومی غیردولتی فقط قادر به پرداخت یکجای پول خرید این دو باشگاه خواهند بود. در آن صورت عملا خصوصی سازی اتفاق نمی افتد زیرا مالکیت دو باشگاه از دولت به یک نهاد عمومی دیگری منتقل می شود و عملا آنها ارتزاق کننده از بودجه کشور و بیت المال باقی می مانند و مشکل هزینه های آنها نهایتا برسر دولت پابرجا خواهد ماند.

روش دیگر آن است که سهام این دو باشگاه به صورت خرد در بازار فرابورس به صورت عرضه اولیه فروخته شود. در آن صورت هم مردم عادی و هم شرکت های حقوقی بزرگ فعال در بازار سرمایه می توانند سهام این دو باشگاه را خریداری کنند که احتمالا موجب می شود سهام این دو باشگاه به دست سهامداران متعددی بیفتد که قطعا مالکیت و مدیریت آن دو را دچار خدشه خواهد کرد؛ بنابراین طبیعی است که دولت به سمت چنین روشی نرود.

راه سوم فروش بخشی از سهام به سرمایه گذاران خرد و واگذاری یک یا چند بلوک سهام به سرمایه گذاران یا کنسرسیوم های حقوقی و راه چهارم واگذاری تا 49 درصد سهام به سرمایه گذاران خرد و باقی ماندن 51 درصد سهام دست دولت است که ظاهرا راه چهارم اجرا خواهد شد. هر کدام از این روش ها محسنات و معایبی دارد.

به نظر می رسد روشی که دولت در نظر دارد برای فروش سهام این دو باشگاه در پیش بگیرد، فروش بخش ناچیزی از سهام آنها در بورس به سهامداران خرد و فروش سهم مدیریتی آن به سهامداران حقوقی (شرکت های بزرگ) البته نه به صورت ارادی بلکه با دستور باشد. طبق این روش، مثلا دو سه کارخانه بزرگ کشور، بنا به دستور دولت، سهامدار این دو باشگاه شده و مدیریت آنها را عهده دار خواهند شد و چند درصد سهام آن هم در اختیار مردم عادی قرار خواهد گرفت. با این روش، دولت به طور ظاهر این دو باشگاه را واگذار کرده اما همچنان مدیریت آنها را به طور غیرمستقیم از جانب کارخانجات بزرگ سهامدار، در اختیار خواهد داشت. با این شیوه، دولت دیگر بودجه ای برای پرسپولیس و استقلال خرج نمی کند اما این دو باشگاه همچنان بودجه خوار باقی خواهند ماند و کارخانجات سهامدار باید از درآمد خود کسر کرده و خرج این دو باشگاه کنند. طبیعی است که مدتی بعد این کارخانجات اعلام کنند که قادر به پرداخت هزینه های دو باشگاه نیستند و خواستار فروش سهامشان شوند.

قطعا تا زمانی که شیوه باشگاه داری در ایران اصلاح نشود، باشگاه داری فقط هزینه زا است؛ بنابراین فرقی نمی کند دولت خرج پرسپولیس و استقلال را می دهد یا فلان کارخانه بزرگ، چراکه بخشی از بودجه کشور صرف مخارج این دو باشگاه می شود؛ اما راه مطلوب تر چیست؟ پرسپولیس و استقلال برند با ارزشی دارند و هر کدام 2 ورزشگاه دارند و ارزش قراردادها و بازیکن های آنها هم هست. اگر ورزش در ایران حرفه ای شود، حق مالکیت معنوی به رسمیت شناخته شود و باشگاه ها در فروش بلیت و لباس و سایر نمادها به طور قانونی، سهیم شوند، آنگاه می توان انتظار درآمدزایی از پرسپولیس و استقلال را داشت. آن زمان است که این دو باشگاه به عنوان شرکت های تجاری سودده به راحتی می توانند در تالار اصلی بورس عرضه شوند، نه اینکه مثل شرایط حاضر به علت نداشتن سود، در فرابورس عرضه شوند. بنابراین با شرایط فعلی که قوانین محیطی حاکم بر ورزش تغییر نکرده، صرف واگذاری دو باشگاه، منجر به بهبود ساختار درآمدی آنها نشده و فقط به طور کوتاه مدت باری از دوش دولت برداشته خواهد شد.