آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۶
اقتصاد
۴

رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در جلسه سوم دادگاه رسیدگی به سقوط هواپیمای ATR آسمان در مسیر تهران- یاسوج: باید کنار قاضی می بودم، نه در جایگاه متهم

شکوفه حبیب زاده

با گذشت حدود پنج ماه از سقوط هواپیمای اوکراینی، بالاخره موعد رسیدگی به سقوط هواپیمای ATR آسمان در مسیر تهران- یاسوج که 29 بهمن 96 رخ داده بود، رسید. قرار بود جلسه سوم این دادگاه در شعبه 1057 مجتمع قضاوی کارکنان دولت برگزار شود، اما تعداد متهمان و خانواده های جان باختگان آن قدر زیاد بود که قرار شد جلسه در سالن اجتماعات برگزار شود. مدیران سازمان هواپیمایی کشوری، شرکت هواپیمایی آسمان و شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران در میان متهمان دیده می شدند. متهمان یک به یک در میانه دایره میزها نشستند و هر بار با اعلام قاضی عالیشاه به بیان دفاعیات خود می پرداختند. این جلسه در حالی رسانه ای می شد که دو جلسه قبل آن با وجود علنی بودن، بدون حضور خبرنگاران برگزار شد.  حدود 10 نفر از متهمان این پرونده این جلسه اجازه یافتند که از خود دفاع کنند. دفاع ها حول چند محور می چرخید.  فاقد صلاحیت شناساندن هیئت کارشناسی، مقصرشناساندن خلبان، تاکید بر عدم حضور نمایندگان سازمان هواشناسی با وجود دخیل بودن در ماجرا و همین طور تاکید بر آنکه باید ملاک بررسی کارشناسی، سازمان هواپیمایی کشوری باشد و متهم بودن این سازمان را مردود دانستند.  تاکید تا اندازه ای جدی بود که رئیس سازمان هواپیمایی کشوری گفت: «من به عنوان رئیس سازمان هواپیمایی کشوری اکنون باید در کنار قاضی قرار می گرفتم و در روند پرونده یاری رسان بودم نه اینکه خود به عنوان متهم در پرونده حضور داشته باشم، زیرا ما براساس قوانین ایکائو، اختیار داریم که بررسی کنیم در یک سانحه چه کسی مقصر است». خانواده ها با وجود گذشت دو سال هنوز عصبانی بودند و به حرف های متهمان واکنش تند نشان می دادند. میان کلام متهمان می آمدند و بی اعتمادی به حرف های متهمان، در لابه لای حرف هایشان مشهود بود.  ادعاهای مطروحه در سطحی با هماهنگی از سوی متهمان مطرح شد که درنهایت، قاضی عالیشاه اعلام کرد در جلسه بعدی، سه کارشناسی که به نمایندگی از قوه قضائیه، گزارش مفصل 413صفحه ای را تهیه کرده اند، در جلسه حضور خواهند داشت و در کنار متهمان به پرسش و پاسخ خواهند پرداخت. او تاکید کرد که حتما متخصصان دیگری نیز در جلسه آتی حضور خواهند داشت تا بررسی دقیق تری در این زمینه صورت گیرد. در اینجا به اختصار به برخی موارد اشاره خواهیم کرد که در این دادگاه مطرح شد.
  کارشناسان هواشناسی را بخواهید

قاضی عالیشاه از مدیر ایمنی وقت شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران خواست دفاعیات خود را درباره اتهام رعایت نکردن نظامات دولتی متنج به سقوط شبه عمدی هواپیمای «ای تی آر» شرکت هواپیمایی آسمان در مسیر تهران-یاسوج بیان کند.

متهم «م. الف» با رد اتهامات، تاکید کرد آنچه سبب شده او در این دادگاه حضور یابد، تماما مربوط به مباحث هواشناسی است و کارشناسان از وظایف شرکت فرودگاه های کشور آگاهی نداشته اند که چنین اتهامی را به او به عنوان یک مدیر حقوقی این شرکت، وارد کرده اند.

این متهم گفت: هواپیما در مسیر اصفهان به یاسوج، به کوه دنا برخورد کرده و اصولا به دشت یاسوج نرسیده است که با فرض پذیرش ناکافی بودن تجهیزات هواشناسی در فرودگاه یاسوج سقوط کند. او در پاسخ به پرسش قاضی درباره علت عدم اتصال خلبان به فرودگاه یاسوج، این اتهام را رد کرد و با بیان ریز مکالمات و گفت وگوهایی که بین خلبان و متصدی برج مراقبت یاسوج شکل گرفته بود، بر برقرار بودن این ارتباط تاکید کرد. متهم «م. الف» همچنین ادامه داد: هواپیمای آسمان به شمال کوه دنا برخورد کرده است و 8.5 مایل با یاسوج فاصله داشته و هنوز وارد محدوده هواشناسی یاسوج نشده که داده های هواشناسی در آنجا اعتبار پیدا کند. او با اشاره به تکیه کارشناسان پرونده بر مصاحبه با کارشناس هواپیمایی یاسوج که سخن از ناکافی بودن امکانات بود، افزود: کارشناس مربوطه در دادگاه حضور دارد و این اظهارنظر را رد می کند. قاضی عالیشاه با طرح این پرسش که چگونه شرکت فرودگاه های کشور بر هواشناسی حکومتی ندارد، از او می خواهد که به این پرسش پاسخ دهد. با این حال، متهم با اشاره به مواد قانونی و تفاهم نامه ای که بین شرکت فرودگاه ها و سازمان هواشناسی در 31/3/1390 منعقد شده بود، پرسش های مربوط به هواشناسی را جزء وظایف خود ندانسته و بار دیگر اتهام مدنظر را رد کرد. قاضی اما سخن او را رد و تاکید کرد مدیریت ایمنی شرکت فرودگاه ها مکلف بوده داده های هواشناسی را بررسی کرده و به خلبان گزارش دهد. متهم همچنین اقرارهای «ک.ط»، کارشناس هواشناسی را کذب دانسته و اعلام می کند صوت تمامی مکالمات کارشناس هواشناسی و برج مراقبت که نشان می دهد اطلاعات کافی به خلبان داده شده، موجود است. قاضی عالیشاه با بیان اینکه متهم «م. الف» به همراه متهم «ر. م» و متهم «ع. م» در مجموع در بروز این سانحه، 15 درصد مقصر شناخته شده است، از او خواست آخرین دفاعیات خود را بیان کند. مدیر ایمنی وقت شرکت فرودگاه ها، در مقام دفاع گفت: مسئولیت تامین تجهیزات و کالیبره کردن بر عهده سازمان هواشناسی است. علاوه بر آنکه با فرض پذیرش نقص تجهیزات هواشناسی، مسائل هواشناسی یاسوج در حیطه اختیارات من نیست. او همچنین نظر کارشناسی درباره ازدحام در برج مراقبت را رد کرده و گفت: حضور سه نفر در برج مراقبت که مرتبط با وظایف آنهاست، در یک فضای 70متری نمی تواند ازدحام تلقی شود.

  حضور یک تیم کارشناسی 11نفره برای بررسی سانحه

او با بیان اینکه این سه کارشناس دانش کافی درباره فرودگاه ها را ندارند، گفت: بر اساس قوانین باید 11 تیم کارشناسی برای بررسی سوانح هوایی تشکیل شود تا هر یک از کارشناسان به بخشی از حیطه فعالیت خود پرداخته و در نهایت نتیجه گیری کنند. بنابراین کارشناسان جامعیت علمی برای بررسی سانحه نداشته اند.

متهم با اشاره به اینکه آنها به اطلاعات CVR و FDR که اطلاعات خام است نیز توجهی نکرده اند، ادامه داد: بر اساس این اطلاعات، خلبان از ارتفاع 17هزار پایی کاهش ارتفاع داشته که خلاف مقررات است و امکان برخورد با کوه را افزایش می دهد. او تا ارتفاع حدود 14هزار پایی ارتفاع خود را کاهش داده است، اما کارشناسان در گزارش خود نوشته اند خلبان می توانسته تا ارتفاع 15هزارو 500 پایی کاهش ارتفاع دهد که ادعایی کذب و ناشی از عدم آگاهی است.

البته «شرق» پیش تر دراین باره  به اسنادی دست یافت که نشان می داد هواپیمایی آسمان مجوز کاهش ارتفاع را به خلبانان خود داده است و این متهم مطابق با دستورالعمل مورد اشاره عمل نمی کرده است، زیرا اصولا هواپیمای ATR تحت این دستورالعمل فعالیت نمی کند.

این متهم با اشاره به تخلفات خلبان گفت: اول، خلبان مجاز نبود از ارتفاع 17 هزار پا بیشتر کاهش ارتفاع دهد. دوم، کاهش ارتفاع خود را به برج مراقبت اعلام نکرده است. خلبان پس از دریافت اولین اخطار یخ زدگی، سیستم یخ زدایی را روشن می کند و دوباره کاهش ارتفاع می دهد. سیستم یخ زدایی را خاموش کرده و هواپیما به دستور سرخلبان روی ارتفاع 14هزار پا تنظیم می شود؛ بنابراین هواپیما هشدار استال می دهد (نمی تواند وزن خود را تحمل کند)، اما خلبان باز هم مطابق دستورالعمل عمل نمی کند. در همین حین، هواپیما از حالت اتوپایلوت خارج می شود. در اینجا وقت متهم به پایان می رسد و متهم «ر. ح»، مدیرعامل وقت شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران، برای ارائه دفاعیات فراخوانده می شود.

  شرکت فرودگاه ها به اشتباه متهم شناخته شده

متهم «ر.ح» با رد کامل نظرات کارشناسی پرونده، بر سنخیت نداشتن بین گزارش و نتیجه گیری آن اشاره کرده و گفت: موارد مربوط به هواشناسی به ما مربوط نمی شود و برج مراقبت صرفا اطلاعاتی را که از هواشناسی دریافت می کند، به خلبان گزارش می دهد و او انتخاب می کند چه تصمیمی بگیرد. او با اشاره به اتهام دیگری مبنی بر نبود سمیلاتور در فرودگاه یاسوج گفت: فرودگاه یاسوج، اراک، شاهرود، زنجان، شهرکرد، همدان و حتی شیراز پرترافیک هم سمیلاتور ندارند، اما آیا این موجب شده هواپیمایی سقوط کند؟ متهم «ر.ح» ادامه داد: شرکت فرودگاه ها هیچ تقصیری در سانحه ندارد. او درهمین حال به گزارش عملکردش در مدت مدیریت خود می پردازد که با اعتراض حضار و قاضی مواجه می شود و دوباره به موضوع اصلی بازمی گردد. قاضی عالیشاه پرسید اگر کارشناس هواشناسی در برج مراقبت نباشد، چه اتفاقی می افتد؛ متهم «ر.ح» پاسخ داد فرودگاه بسته می شود. قاضی عالیشاه گفت بسته باشد بهتر از آن است که 66 نفر در این میان جان خود را از دست بدهند.

متهم «ر.ح» با اشاره به اینکه اگر مشکلی در سیستم شرکت فرودگاه ها وجود داشت، موظف بود در دو سال گذشته آن را اصلاح کند، اما اصلاحی هم صورت نگرفته، بنابراین نیازی هم نبوده، وگرنه سازمان هواپیمایی کشوری حتما اخطار می داد اما به درستی به وظایف خود عمل کرده است. در اینجا قاضی خطاب به متهم تاکید می کند اگر مدیرعامل سازمان هواپیمایی وظیفه خود را به درستی انجام می داد، اکنون در بین متهمان حضور نداشت.

متهم اظهارات کارشناسی را مخدوش و غیرقابل استناد دانست و گفت: کارشناسان مدعی شده اند که DNB درست عمل نکرده است، اما سالم بود. اگر کارشناسان برای بررسی از بودجه شرکت فرودگاه ها استفاده کرده اند، چرا از DNB بازدید نکرده اند و خلاف واقع نوشته اند؟

قاضی پرسید چرا می گویید DNB درست عمل کرده است؟ خلبان «فولاد» به برج مراقبت اعلام کرده که DNB کار نمی کند.

متهم پاسخ داد: فرودگاه اعلام کرده چک می کند و در نهایت اعلام می کند سالم است. سند چک دستگاه هم سالم بودن آن را تایید می کند. (در اینجا سند به قاضی تحویل داده می شود.) بااین حال او تاکید می کند حتی اگر DNB خراب هم بود، اثری بر وقوع سانحه نداشت.

  ما باید کنار قاضی می بودیم نه در جایگاه متهم

با اتمام وقت این متهم، نوبت به «ع.ع» مدیرعامل سازمان هواپیمایی کشوری رسید. متهم «ع.ع» با بیان اینکه روند رسیدگی به پرونده ناصواب بوده، گفت: من به عنوان رئیس سازمان هواپیمایی کشوری اکنون باید در کنار قاضی قرار می گرفتم و در روند پرونده یاری رسان بودم نه اینکه خود به عنوان متهم در پرونده حضور داشته باشم، زیرا ما براساس قوانین ایکائو، اختیار داریم که بررسی کنیم در یک سانحه چه کسی مقصر است. این متهم در ادامه گفت: اگر قصوری از سوی بدنه کارشناسی صورت گرفته باشد، من آن را نمی پذیرم، زیرا به وظایف نظارتی خود عمل می کنم. او در ادامه با بیان اینکه ابزارهای پرنده همگی محدودیت دارند، گفت: برخی فرودگاه ها مانند یاسوج و بروجرد، محدودیت های ویژه دارند و این موارد به خلبان ها اعلام می شود و اگر محدودیت ها شکسته شود، قطعا در آن پرواز، دچار سانحه خواهیم شد. در این پرواز، یک به یک محدودیت ها از سوی خلبان شکسته شده است. متهم «ع.ع» با اشاره به اینکه این خلبان در مسیر یاسوج بارها پرواز داشته است، گفت: او به این گونه پروازکردن عادت داشت و با دید بصری زمین را می دیده و فرود می آمده است. این متهم افزود: خلبان، کاملا نسبت به دید خود آگاهی داشته و تمام اطلاعات هواشناسی نیز درست بوده است؛ از سویی دیگر این خلبان عادت داشته به این گونه پرواز، یعنی از صد تا پروازی که انجام می داده 10 پرواز را به این صورت انجام می داد.

در اینجا شکات اعتراض کردند که این سخن شما عذر بدتر از گناه است و اگر می دانستید خلبان این اشتباهات را انجام می داد، چرا به او اجازه پرواز می دادید.

  پذیرش عدم اعلام نصب AD از سوی رئیس سازمان هواپیمایی

او در ادامه به ایراد نصب AD (هشداردهنده یخ زدگی هواپیما) روی هواپیما اشاره کرده و گفت: نصب AD در اختیار سازمان هواپیمایی کشوری است. ما اجازه داریم درباره AD معافیت صادر کنیم. البته در این مورد، شرکت هواپیمایی آسمان اعلام نکرده که AD را نصب نکرده است. متهم «ع.ع» با اشاره به اینکه کارشناسان در روند بررسی پرونده، اطلاعات FDR را رد می کنند، گفت: در ماجرای سقوط هواپیمای اوکراینی ما متهم شده ایم که چرا FDR را در اختیار اوکراین قرار نمی دهیم؛ بنابراین FDR بسیار مهم است، چطور کارشناسان اطلاعات آن را مخدوش می دانند؟ ما درخواست داده ایم کمیته پنج نفره متخصص در این زمینه تشکیل شود تا دوباره این بررسی صورت بگیرد، اما شما نپذیرفتید. اگر کارشناسان حضور پیدا کنند جلسه به جدل می کشد، بنابراین درخواست داریم که 10 خلبان به انتخاب خودتان دعوت کنید تا در مورد اظهارات طرفین، نظرات خود را مکتوب و غیرعمومی به شما اعلام کنند.

  اطلاعات غیرموثر در سانحه، بازپرس را مشوش کرده

پس از این مقام مسئول، وکیل متهم «ی. ع» هم نیز در قالب دفاعیاتی گفت: کیفرخواست صادره از سه بعد شکلی، ماهوی و حقوقی دارای اشکال است.

او با بیان اینکه کارشناسان اطلاعات غیرموثر در سانحه را به بازپرس پرونده اعلام کرده و موجب تشویش ذهن او شده اند، ادامه داد: در این پرونده ضرورت دارد یک تیم فنی به بررسی تمامی ابعاد بپردازد. کارشناسانی که خود سابقه حضور در هواپیما و فرودگاه ها را ندارند، چگونه می توانند در این زمینه اظهارنظر کنند؟

وکیل متهم «ی. ع» و متهم «ع. م» بیان کرد عملکرد هر دو موکل بنده هیچ ارتباطی به سانحه ندارد. علاوه بر آنکه حضور آنها در برج مراقبت به سبب فعالیت آنها (مدیر فرودگاه یاسوج و سرپرست برج مراقبت) ضرورت داشت. بنابراین ادعای ازدحام، کاملا رد می شود. علاوه بر اینکه مکالمات غیرمتعارف و بحرانی بودن شرایط که از سوی کارشناسان مطرح شده مشخص نیست بر مبنای چه ادله ای است، زیرا هیچ شواهدی تا حدود 40 ثانیه پیش از برخورد مبنی بر بحرانی بودن شرایط در جعبه سیاه وجود ندارد و مکالمه ای نیز خارج از قاعده صورت نگرفته است. شادفر، وکیل چند نفر از متهمان، هم گفت: ماده 714 قانون مجازات مورد غفلت واقع شده و دادسرا براساس گزارش بدوی نظر خود را اعلام کرده است. تقاضا دارم صفحات 31 و 32 گزارش را مطالعه بفرمایید که درباره شبیه سازی سانحه است که توسط یکی از خلبانان انجام شده اما توسط کارشناسان رد شده است. وی افزود: چرا در گزارش اخیر، تقصیر 10درصدی معاونت عملیاتی شرکت آسمان در گزارش ابتدایی حذف شده است؟ استدعا دارم که این موضوع بررسی شود. یافتن رابطه سببیت حائز اهمیت است و هنگامی که هواپیما دچار یخ زدگی می شود، عملکرد هواپیما کاهش پیدا می کند و قطعا شک و تردیدی در ایمنی هواپیما وجود نداشته است.

قاضی عالیشاه ضمن تفهیم اتهام به یکی دیگر از متهمان از او خواست تا مطالب خود را بگوید.

  جعل نکرده ام

متهم گفت: جزء مقصران سانحه نیستم و تقصیر صفردرصدی لحاظ شده اما اتهام جعل رایانه ای را به من نسبت داده اند که کذب است و نرم افزار طبق روال کار کرده است. طبق کیفرخواست بازپرس نوشته که غیرعقلانی به نظر می رسد که من کاری را انجام داده باشم و بازپرس قانع شد اما در آخرین لحظه عنوان جعل رایانه ای زدند اما جزء مقصران حادثه نیستم. او افزود: برای نرم افزار هیچ دوره و تخصصی ندیدم و هیچ اطلاعاتی اضافه یا کسر نشده است و کارشناسان نیز تمام موارد را مشاهده کردند. در ادامه قاضی از یکی دیگر از متهمان خواست دفاعیات خود را بیان کند.

این متهم گفت: ایرادات زیادی در رابطه با کارشناسی این پرونده وجود دارد ضمن آنکه ایرادات تخصصی نیز وارد است. او ادامه داد: کاهش ارتفاع خلبان درصد برخورد با کوه را افزایش داد در حالی که خلبان باید 17 هزار پا را برای خودش نگه می داشت تا به محدوده فرودگاه برسد. در ادامه این متهم به ارائه توضیحات تخصصی در زمینه عدم نصب AD در این هواپیما پرداخت  که با اعتراض شکات همراه شد.

در ادامه قاضی از وکیل دفتر حقوقی شرکت هواپیمایی شرکت آسمان خواست توضیحات خود را بیان کند.

او گفت: نظرات کارشناسان با اوضاع و احوال موضوع در تعارض است و هیچ تناسبی بین اصل موضوع و آنچه اتفاق افتاده وجود ندارد.

این وکیل ادامه داد: متاسفانه به خطا های خلبان توجه نشده است و این موضوع در نتیجه گیری نهایی لحاظ نشد.

  2 کارشناس پرونده، اخراج شده سازمان هواپیمایی هستند

در ادامه قاضی از شرفی نماینده سازمان هواپیمایی کشوری خواست توضیحات خود را بیان کند.

او گفت: اصل این کارشناسی دارای ایراد است چراکه دو نفر از این کارشناسان از افراد برکنارشده سازمان هواپیمایی کشوری بوده و برخی دیگر اصلا تحصیلات مرتبط با این موضوع را نداشتند. شرفی ادامه داد: برخورد هواپیما به کوه هیچ ارتباطی به عدم نصب AD نداشت. نمی توان با دلایل نادرست همه قواعد هوانوردی را زیر سوال برد چراکه سازمان هواپیمایی کشوری بر اساس مقررات بین المللی عمل کرد.

مدیر وقت دفتر حقوقی شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران گفت: به نظریه هیئت کارشناسی اعتراض داریم. در این نظریه به نکات مهم توجه نشده است. هیچ فعل یا ترک فعلی در این سانحه از سوی شرکت فرودگاه ها رخ نداده و گزارش سازمان هواپیمایی کشور مغفول مانده است. او افزود: باید سازمان هواشناسی پاسخ گوی مطالب باشد و تجهیزات هواشناسی ارتباطی به شرکت فرودگاه ها ندارد. گفته شده است مقررات و نظامات دولتی رعایت نشده و هیچ اطلاعی نداریم که کدام مقررات و نظامات دولتی رعایت نشده است. او بیان کرد: هیچ چیز از سوی مامور کنترل برج مراقبت به خلبان پیشنهاد داده نشده است. سه نفر در برج مراقبت بوده اند در حالی که در نظریه کارشناسی گفته شده ازدحام در برج مراقبت بوده است. درباره مکالمات غیرمتعارف هم باید گفت اقدام غیرمتعارفی انجام نشده و تمام مکالمات وجود دارد. تقاضا دارم نظریه کارشناسی مورد بازنگری قرار گیرد. قاضی عالیشاه با اعلام ختم جلسه دادگاه گفت: در جلسه بعد کارشناسان دعوت می شوند تا به صورت تخصصی به موضوع پرداخته شود.

به گزارش «شرق»، در پایان جلسه شکات پرونده دست به اعتراض زدند. یکی از خانواده ها با صدای بلند خطاب به متهمان و وکلای آنها گفت: «مطمئن باشید آه کشته شده ها پشت سر شماست. حتی اگر تبرئه شوید».