آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۴۶۵۳
هنر و ادبیات
۸
کتابخانه کوچک من

ما و جذابیت های ادبیات عرب

از ادبیات داستانی فلسطین چی خواندیم؟

احسان رضایی

یکی از بهترین راه های مطالعه درباره تاریخ و فرهنگ و ماجراهای یک ملت، مطالعه ادبیات داستانی آنهاست. در مورد فلسطین و قضیه سرزمین مقدس هم می شود به آثار داستانی آنها مراجعه کرد و دید نویسندگان فلسطینی چه می گویند.

می گویند داستان معاصر فلسطینی با غسان کنفانی، نویسنده و روزنامه نگار معروف شروع شده که از اعضای رهبری ساف بود و نیم قرن پیش توسط عوامل موساد در بیروت ترور شد. از کنفانی در ایران هم داستان کودکانه «قندیل کو چک» را داریم که کنفانی نوشته و خودش هم نقاشی کرده (ترجمه غلامرضا امامی، کانون پرورش فکری کودکان)، هم رمان «مردانی در آفتاب» به فارسی ترجمه شده (با دو ترجمه احسان موسوی خلخالی، انتشارات نیلوفر و عدنان غریفی، نشر افراز). در کتاب «قصه ها» هم گزیده داستان های کوتاه او به ترتیب زمان نگارش جمع آوری شده (ترجمه غلامرضا امامی، نشر روزبهان). داستان فیلم «بازمانده» سیف الله داد هم از روی یکی از داستان های غسان کنفانی ساخته شده است. یک اثر دیگر از کنفانی که البته داستان نیست، مجموعه نامه های عاشقانه او به غاده السمان، شاعره معروف سوری است که در کتاب «تپش های شیدایی» (ترجمه غسان حمدان، کتاب سده) جمع آوری شده است.

اما معروف ترین و مهم ترین نویسنده فلسطینی امیل حبیبی است که رمان «المتشائل» او را «صد سال تنهایی» دنیای عرب می دانند. این کتاب اگرچه داستانی تو در تو و هزار و یک شبی دارد، اما در دل خودش ارجاعات فراوانی به حوادث سیاسی فلسطین و زندگی روزمره در سرزمین های اشغالی دارد. از این رمان معروف در ایران دو ترجمه هست: «خوش خیال بداقبال» (ترجمه عطاءالله مهاجرانی، انتشارات امید ایرانیان) و «وقایع غریب غیب شدن سعید ابونحس خوشبدبین» (ترجمه احسان موسوی خلخالی، نشر نون) .  بعد از این دو چهره معروف تر، نوبت جوان ترهاست. از رنده عبدالفتاح، نویسنده فلسطینی مهاجر به استرالیا سه رمان به فارسی ترجمه شده: «بهم میاد» (ترجمه محسن بدره، نشر آرما) و «ده چیزی که از آن متنفرم» (ترجمه بهناز عابدی، نشر آرما) درباره دوگانگی هویتی یک دختر مسلمان در کشوری غیرمسلمان است و رمان «جایی که خیابان ها نام داشت» (ترجمه مجتبی ساقینی، نشر آرما) روایت یک مادربزرگ، برای نوه اش حیات است که باعث می شود این دختر نوجوان تصمیم بگیرد برای آوردن کمی خاک از زمین های اجدادی اش به فلسطین اشغالی سفر کند.

سوزان ابوالهوی، نویسنده فلسطینی ساکن امریکا که خودش اشغال را تجربه کرده هم در رمان «زخم داوود» سوزان ابوالهوی (ترجمه فاطمه هاشم نژاد، نشر آرما) زندگی چهار نسل از یک خانواده فلسطینی را در دل سیر وقایع تاریخی این سرزمین روایت می کند.

رضوی عاشور، نویسنده مصری است اما او را هم می شود در این سیاهه آورد چون همسرش، مرید برغوثی، یکی از معروف ترین شاعران و نویسندگان فلسطین است. رمان «من پناهنده نیستم» (ترجمه اسماء خواجه زاده، شهرستان ادب) داستان زندگی زنی فلسطینی به نام رقیه است که با خانواده اش در شهر طنطوره زندگی می کند اما مجبور به ترک این شهر می شود. به جز رمان، از ادبیات معاصر فلسطین داستان کوتاه هم خوانده ایم. یک مجموعه داستان کوتاه از نویسندگان شاخص فلسطینی مثل سوزان ابوالهوا، مرید برغوثی و... در کتاب «در جست وجوی فلسطین» (با ترجمه یاسین قاسمی و خدیجه کبری اصغری، نشر روزگار) ترجمه شده است. داستان کوتاه نویس های جوان فلسطینی را هم می شود در کتاب «غزه از بازگشت می نویسد» (ترجمه امیرحسین حیدری، نشر آرما) پیدا کرد.