آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۶
صفحه آخر
۱۶
نگاهی دیگر

تاثیر یک بیماری شهری بر جامعه روستایی

دکتر موسی عنبری

روستایی ها و عشایر بخشی از جامعه ملی هستند و جامعه ملی هم بخشی از جامعه جهانی؛ از این رو ناگزیر تاثیراتی از کرونا پذیرفته اند و زندگی شان دستخوش تغییراتی شده است؛ اما شاید نوع این تغییرات متفاوت از آنچه در جامعه شهری رخ داده، باشد. بافت جامعه روستایی و عشایری با بافت جامعه شهری تفاوت هایی دارند که این تفاوت ها موجب شده تا تاثیر نفوذ پذیری و تاثیر کرونا هم در آنها متفاوت باشد. برای گفتن اینکه کرونا چه تاثیری بر زندگی روستاییان و عشایر ایران دارد، باید به آمارهایی دسترسی داشته باشیم. آنچه تاکنون به دست آمده، این است که هنوز آمار دقیقی درباره ابعاد موضوع و خسارت های احتمالی و فرصت های جدیدی که ایجاد شده، در دسترس نیست؛ ولی می توان با وام گرفتن از تغییراتی که کرونا در بخش های مختلف جامعه ایجاد کرده و متغیرهای متفاوت را دگرگون کرده، درباره تاثیر آن بر زندگی دو جامعه روستایی و عشایر صحبت هایی کرد. کرونا از نظر شیوع و ضریب نفوذ آن بیشتر یک بیماری شهری بود تا روستایی یا عشایری. آمار نشان می دهد که استان هایی که توسعه یافته ترند، بافت شهری بیشتری دارند، کلان شهر در آنها بیشتر رونق گرفته و جمعیت بیشتری را در کلان شهرهای خودشان جا داده اند، ضریب بیشتر شیوع را داشته اند. استان هایی مانند تهران، گیلان، اصفهان، قم و مازندران در ماه های اول این همه گیری، در بالای جدول درگیری با بیماری کرونا قرار داشتند. شاخص های توسعه در کشور هم نشان می دهد که این استان ها در مقایسه با استان های دیگر توسعه بیشتری داشته اند. در واقع شیوع کرونا با میزان توسعه یافتگی استان ها ارتباط مستقیمی داشته است؛ اما استان هایی که محروم تر بودند و اقتصادهای محلی و روستایی بیشتری داشتند، تاثیرشان از کرونا کمتر بوده. همان طور که در آمار هم مشهود بود که استان هایی مانند سیستان و بلوچستان، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری تاثیرپذیری کمتری از کرونا داشته اند. در عین حال این استان ها بافت و اقتصاد محلی و روستایی تری در مقایسه با دیگر استان ها داشته اند. این مسئله نشان می دهد که هر کجا تراکم جمعیت بیشتر بوده، تاثیرات کرونا هم بیشتر بوده است. اگرچه جوامع روستایی به اندازه جوامع شهری با کرونا درگیر نبودند؛ اما از اثرات آن متاثر شدند که نوع این تاثیرپذیری با آنچه در زندگی شهری رخ داده، متفاوت بوده است. در جامعه روستایی چون تراکم جمعیت پایین است؛ پس ضریب شیوع بیماری آن هم کم است. مکان های عمومی مثل ورزشگاه ها، استخرها، وسایل حمل ونقل عمومی و مسائلی از این دست که کانون شیوع این بیماری در روزهای اول معرفی شدند، در زندگی روستایی و عشایری نقش چندانی ندارند. همین دسترسی نداشتن روستاییان و عشایر به این امکان و خدمات موجب شده تا میزان شیوع هم در میان آنها کمتر شود؛ اما کتمان کردنی نیست که این مسئله بر زندگی و اقتصاد روستاییان و عشایر تاثیر مهمی گذاشته است؛ حتی اگر این تاثیر متفاوت از آن چیزی باشد که در زندگی شهری رخ داده است. بخش بزرگی در جامعه روستایی  بهره وری خانوادگی دارند؛ یعنی شغل شان شغل آزادی است که در حوزه کشاورزی یا دامپروری است. به دلیل نوع زیست آنها و اینکه کارهای شان اغلب مستقل از دیگران بود؛ بنا براین با مسائلی مانند تعطیلی کار مواجه نشدند؛ یعنی آن طور که مشاغل آزاد در حوزه خدمات از کرونا تاثیر گرفتند و تعطیل شدند، کار در حوزه کشاورزی و دامپروری تعطیل نبود و حتی در دوران اوج کرونا در اواخر زمستان و اوایل پاییز سال جاری هم کار در زندگی های روستایی برقرار بود. با این حال کاهش یافتن اقبال به محصولات روستاییان را می توان یکی از تاثیرات کرونا بر زندگی و معیشت این گروه از جامعه دانست. برای مثال تعطیلی گسترده رستوران ها در روزهای اوج کرونا موجب شد تا مرغداری ها با ضرر و زیان زیادی مواجه شوند. از آنجایی که بخش بزرگی از این مرغداری ها در اقتصادهای محلی و روستایی وجود دارد، این مسئله تاثیر زیادی روی زندگی آنها گذاشت. این فقط در بخش تولید محصولات روستایی نبود و در بخش خدمات هم زندگی روستاییان از این مسئله متاثر شد. برای مثال تعطیلی سفرها و برنامه های گردشگری آن هم در ماه مناسبی مانند فروردین موجب شد معیشت روستاییانی که روستای شان به دلیل جاذبه های توریستی مکان مناسبی برای سفر بود، با تنگناهایی مواجه شود.

نکته پایانی اینکه کرونا را نباید جدای از دیگر آسیب ها و مصائب اجتماعی تحلیل کنیم. کرونا به تنهایی بر یک جامعه تاثیرگذار است؛ اما برای تحلیل آن باید حضور عوامل دیگر را در نظر بگیریم. مثلا کرونا در زمانی اتفاق افتاده که ما تحریم نفتی هستیم و اقتصاد ما گرفتار تورم است. مجبوریم بر اقتصادهای بومی و محلی تاکید کنیم. از طرفی با بارندگی های خیلی خوب مواجه هستیم. اینها بخشی از عواملی است که با هم و در کنار هم بر زندگی روستایی و عشایری تاثیر دارد. برای همین اگر می خواهیم تاثیر آن را در نظر بگیریم، باید بدانیم که اینها از همدیگر قابل تفکیک نیستند و با همدیگر بر اقتصاد تاثیرگذارند. برای مثال درست است که ما اکنون با کرونا دست وپنجه نرم می کنیم؛ ولی از سوی دیگر امسال با بارندگی های خوبی هم مواجه بودیم که بر زندگی روستایی تاثیر مثبتی گذاشته است. این عوامل در کنار هم تبیین کننده وضعیت زندگی روستایی و عشایری از کروناست.