آرشیو شنبه ۳ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۴۸۹۵
صنایع غذایی
۲۲
دیدگاه

اثر معکوس مداخلات

اکبر رحیمی  / مدیرعامل شرکت دبش سبز گستر

یکی از پرسش های بسیار مهم در بخش صنایع غذایی و به طور خاص در صنعت چای آن است که دولت در قبال این صنایع چه وظایفی بر عهده دارد و چه توقعاتی باید از دولت داشت. دولت در سال های اخیر مداخلات بسیاری در صنایع غذایی داشته که یکی از این مداخلات که در صنعت چای اثر معکوسی از خود بر جای گذاشته است موضوع قیمت گذاری است. دولت با مداخله در قیمت گذاری مانع از جریان عرضه و تقاضا در بازار واقعی این محصول شده و بررسی ها نشان می دهد برخی اوقات قیمتی که دولت اعلام کرده است بالاتر از قیمت های بالقوه تعادلی است که می توانستیم از طریق تعادل در عرضه و تقاضا به دست بیاوریم.

 این موضوع به معنای آن است که بر خلاف تصور دولت، سیاست قیمت گذاری همیشه به نفع مصرف کننده نبوده و برخی اوقات تنها باعث بر هم خوردن قیمت های تعادلی می شود. این در حالی است که دولت می تواند در بسیاری موارد دیگر با حمایت از تولیدکننده، قیمت تمام شده را در این صنایع کاهش دهد و این گونه به نفع سبد مصرفی مردم اقدامات مهم تری را انجام دهد. اما دولت در مباحثی مثل مالیات به جای آنکه مانند برخی از کشورهای توسعه یافته که به مالیات وابسته هستند با این حال برای برخی از صنایع ازجمله صنایع غذایی معافیت هایی در نظر گرفته اند و تسهیلات مالیاتی برای تولیدکنندگان این صنعت مدنظر قرار داده اند، روش های کهنه مالیات ستانی را در پیش گرفته که تنها به زیان تولیدکننده و مصرف کننده است.

از سوی دیگر دولت باید به این نکته مهم توجه داشته باشد که هرگونه فشار به طرف هزینه صنایع غذایی مستقیما روی سفره مصرف کننده و مردم مشاهده خواهد شد، به همین دلیل باید به طور ویژه تسهیلاتی را در این بخش ها در نظر گیرد. البته این به معنای آن نیست که تولیدکنندگان ایرانی به دنبال دریافت رانت هستند، زیرا این گونه نیست اما ما خواستار حمایت های قانونی و اصولی هستیم. برای نمونه باید به دو موضوع اشاره کنیم. دولت یارانه باغداران چای را که در سال گذشته 35 درصد بوده به 25 درصد رسانده و ممکن است سال آینده این یارانه ها را حذف کند. این به معنای کاهش حمایت های دولت از تولیدکنندگان است که البته مصرف کننده را نیز  متاثر خواهد کرد.

موضوع دیگر مساله تخصیص ارز است که دولت با سیاست نادرست این مساله را هدایت کرده است. به عنوان مثال در صنعت چای ما تنها تولیدکننده 15 درصد از کل نیاز کشور را در اختیار داریم. مصرف سرانه هر ایرانی 5/ 1 کیلو مصرف چای است که در مجموع حدود 130 هزار تن تقاضا را ایجاد می کند، اما در خوش بینانه ترین حالت تولیدکننده ایرانی می تواند 15 درصد این رقم را تامین کند و بقیه آن از کشورهای هند، سریلانکا و کنیا تامین می شود. برخی به واردات چای انتقاد می کنند و معتقدند اگر این واردات نبود بازار در اختیار تولید ایرانی قرار می گرفت اما واقعیت این نیست. واقعیت آن است که واردات چای مانع اوج گرفتن قیمت ها شده و از سوی دیگر این موضوع می تواند برای ما منبع درآمدی قدرتمندی باشد. این کشورها محصول چای خود را از مسیر بندرعباس وارد ایران کرده و از آنجا از درون کشورمان به مرزهای شمالی منتقل و از آنجا به کشورهای حوزه CIS صادر می کنند. این در حالی است که ما قادریم با خرید این محصولات و بسته بندی شکیل و چشم نواز همین محصولات، منبع درآمد بسیار خوبی را برای کشور ایجاد کنیم.

اما متاسفانه دولت در این بخش هم برای ما مشکلاتی ایجاد کرده که یکی از آنها مشکلات خرید ارز از سامانه نیما است. ایران منابع درآمدی بسیار خوبی از محل فروش نفت در هند دارد که قادر به انتقال آن به داخل نیست و این امکان وجود داشت که به جای آن چای یا برخی محصولات غذایی دیگر وارد کشور کرده و با ایجاد ارزش افزوده در آن درآمد بالایی را برای کشور ایجاد کند، اما دولت ما را مجبور کرده از طریق سامانه نیما نیاز ارزی خود را تامین کنیم. این در حالی است که ارز مورد نیاز سالانه برای واردات چای نسبت به سایر محصولات غذایی بسیار ناچیز است و مشکلی برای دولت هم ایجاد نمی شود.

موضوع دیگر که باز هم با این سیاست دچار مشکل می شود مساله واردات ماشین آلات است. ماشین آلات تولیدات کارخانه ای در صنعت چای بسیار قدیمی بوده و همین موضوع هزینه های تولید را برای کارخانه داران افزایش داده است. بنابراین یکی از موضوعات مهم واردات ماشین آلات مورد نیاز است که لازم است دولت در این بخش حمایت ویژه ای را در نظر بگیرد، در غیر این صورت طرح های توسعه ای در صنعت چای متوقف خواهد شد و همانطور که در سال های اخیر سرمایه گذاری های جدید در این صنعت متوقف شده بازار به طور کامل به دست خارجی ها خواهد افتاد. دولت باید ثبت سفارش ها را بار دیگر فعال کند و همکاری های لازم را برای حمایت از واردات انجام دهد. باید به این نکته اشاره کنیم که هزینه چای به خودی خود در سبد هزینه تمام شده بالا نیست و آنچه تولید را غیررقابتی می کند هزینه های جانبی است. به عنوان مثال هزینه حمل، هزینه های نیروی انسانی، هزینه سیاست گذاری های آنی، بیمه، مالیات و... همگی باعث رشد شدید قیمت تمام شده می شوند که باید برای آن راه حلی متناسب اندیشیده شود.