آرشیو شنبه ۳ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۷
اقتصاد
۴

طرح 46000 هکتاری سیستان و بلوچستان پنجشنبه آغاز به کار کرد

افتتاح طرحی نیمه کاره

لیلا مرگن

پنجشنبه گذشته طرحی نیمه کاره شد افتتاح شد. طرحی که اگرچه حیات اهالی سیستان به آن گره خورده است، اما گویا قیچی شدن روبان قرمز افتتاح به قدری برای مسئولان جذاب بوده که صدای مردم را نشنوند. پیش از افتتاح طرح فیلمی از اعتراض کشاورزان سیستان به افتتاح این طرح نیمه کاره در فضای مجازی منتشر شد و این فیلم در اختیار «شرق» هم قرار گرفت. کشاورزان از رئیس جمهور خواستند طرحی پراشکال را افتتاح نکند. حبیب الله دهمرده نماینده مردم زابل، زهک و هیرمند هم در نامه ای به رئیس دفتر رئیس جمهور خواستار توقف افتتاح طرح نیمه کاره موسوم به 46هزارهکتاری شد. او حتی به کاظم خاوازی، وزیر جهاد کشاورزی هم درباره اشکالات این طرح تذکر داد اما فایده ای نداشت. منابع مطلع می گویند که ایران 850 میلیون دلار یعنی رقمی 85 برابر اعتباری که اتحادیه اروپا و شاخه عمران سازمان ملل متحد برای احیای هامون صرف کرده اند، هزینه کرده است تا آب غیرمطمئن چاه نیمه‎ها را به بخشی از اراضی کشاورزی دشت سیستان منتقل کند. اقدامی که تبعات اقتصادی و اجتماعی آن به زودی دامان مردم منطقه را خواهد گرفت.

اول خردادماه با حضور ویدئوکنفرانسی رئیس جمهور و وزیر جهاد کشاورزی 807 طرح بخش کشاورزی استان سیستان وبلوچستان به بهره برداری رسید. یکی از این طرح ها، طرح نیمه کاره 46هزارهکتاری بود. افراد زیادی تلاش کردند به مسئولان بگویند که این طرح نیمه کاره نه تنها حیات دشت سیستان را با مشکل مواجه می کند، بلکه امنیت منطقه شرق کشور را هم به خطر خواهد انداخت اما جاذبه افتتاح طرح های متعدد و قیچی کردن روبان قرمز اجازه نداد مسئولان صدای مردم را بشنود. پیش از افتتاح این پروژه نیمه کاره، حبیب الله دهمرده، نماینده مردم زابل، زهک و هیرمند در مجلس شورای اسلامی 30 اردیبهشت در نامه ای خطاب به واعظی رئیس دفتر رئیس جمهور از روحانی خواست با توجه به کامل نشدن پروژه 46هزارهکتاری و اذعان وزیر جهاد کشاورزی به این نقص، پروژه یادشده افتتاح نشود. در این نامه قید شد که دولت تا سال 1400 برای افتتاح وقت دارد بنابراین می تواند با رفع نقایص طرح، به موقع آن را افتتاح کند تا جلوی نارضایتی مردم هم گرفته شود. این نماینده مجلس، 23 اردیبهشت ماه هم به کاظم خاوازی، وزیر جهاد کشاورزی درباره افتتاح این پروژه نیمه کاره تذکر کتبی داد اما این اقدامات کارگر نیفتاد.

اعتراض مردم به افتتاح طرحی نیمه کاره

پیش از افتتاح طرح، فیلمی در فضای مجازی دست به دست شد که این فیلم در اختیار «شرق» قرار گرفت. در فیلم بسیاری از کشاورزان منطقه به دلیل آماده نبودن طرح 46هزارهکتاری خواستار توقف افتتاح آن توسط رئیس جمهور شدند. حاجی محمدسلیم سروانی، رئیس خانه کشاورز شهرستان هیرمند در این فیلم با اشاره به ناقص بودن طرح، اختلاف ارتفاع اراضی کشاورزی با حوضچه های تقسیم آب را یکی از مشکلات رفع نشده طرح اعلام می‎کند. او می گوید که لوله های انتقال آب از چاه نیمه ها در بسیاری از نقاط شکسته و به حال خود رها شده اند.

یکی از اعضای خانه کشاورز شهرستان زابل و نماینده آبیاران و کشاورزان این شهرستان هم به اشکالات متعدد طرح اشاره کرده و عنوان می کند: هنوز در ناحیه یک و دو زابل آب به حوضچه ها نرسیده است. در بازدید وزیر جهاد کشاورزی و جلسه مشترک او با امام جمعه هم مطرح شده که طرح هنوز ناقص است. شیخی از کشاورزان منطقه می گوید: مسئولان در سال 98 در جلسه استانداری پیشرفت فیزیکی طرح را 98 درصد اعلام کرده اند. از آن زمان تاکنون حتی یک سانتی ‎متر هم لوله گذاری نشده یا کار خاصی در طرح انجام نشده اما قرار است به زودی طرحی با اشکالات فراوان را افتتاح کنند. او به عنوان یک سیستانی اعلام می کند که این طرح نقص دارد.

محمدامیر نیک نژاد از شهرستان زهک و مسئول گروه همآب هم افتتاح این طرح را نادرست می داند و معتقد است اگر شرایط حوضچه ها به همین نحو باقی بماند، درگیری در میان مردم افزایش خواهد یافت. خواجه پور مدیر انجمن توسعه سیستان نیز یادآور می شود: جانمایی حوضچه ها در طرح اشکال دارد و نظام بهره برداری آن مشخص نیست. باید سر فرصت و بعد از رفع مشکلات اجرائی و فنی، این طرح افتتاح شود. محمدگل ساربانی، عضو شورای مرکزی خانه کشاورز ایران هم تاکید می کند: اگر طرح 46هزارهکتاری را با این وضعیت افتتاح کنند، یعنی به اهالی سیستان اجحاف کرده اند.

ابراهیم سربیشه کشاورزی از روستای دولت آباد شهرستان هامون عنوان می کند: طرح 46هزارهکتاری در حالی قرار است افتتاح شود که هنوز تست نشده و تحویل موقت نشده است. او تاکید می کند: انصاف می گوید که طرح تست نشده را نباید افتتاح کنند. اجحاف به کشاورزان سیستانی هم حد و مرزی دارد. برای رضای خدا به ما رحم کنید و طرح را در زمانی افتتاح کنید که آب در زمین ما روان شود.

طرحی مشکل ساز برای شرق کشور

در طرح 46هزارهکتاری دولت 850 میلیون دلار اعتبار را صرف حفظ شغل کشاورزی مردم منطقه کرده است. شغلی که به شدت به آب گره خورده و درآمد آن نامطمئن است. اما چرا دولت این رقم را صرف شغلی ناپایدار کرده است؟ یک منبع مطلع به «شرق» می گوید: برای اجرای طرح 46هزارهکتاری 850 میلیون دلار هزینه صرف شده و این در حالی است که شاخه عمران سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا با کلی تبلیغات برای احیای هامون 10 میلیون دلار بودجه تصویب کرده اند. اگر با پول طرح 46هزارهکتاری هامون احیا می شد، بسیاری از مشکلات منطقه از جمله گردوغبار حل می شد و مردم شرایط بهتری داشتند.

او ادامه می دهد: اشکال بزرگ این طرح این است که آب مطمئن در اختیار ندارد. 400 میلیون مترمکعب آب از چاه نیمه ها قرار است به مزارع کشاورزان منتقل شود اما اگر به هر دلیلی چاه نیمه آب نداشت، چه سرنوشتی در انتظار مردم خواهد بود؟

به گفته این منبع مطلع سطح اراضی کشاورزی منطقه 200 هزار هکتار بوده که بعدها این رقم به 120 هزار هکتار می رسد اما وزارت جهاد کشاورزی تصمیم می گیرد این سطح را به 46 هزار هکتار کاهش دهد. حال این پرسش مطرح می شود که بقیه ساکنان دشت سیستان که زمین های آنها خارج از طرح 46هزارهکتاری قرار می گیرد، چگونه به امرار معاش خواهند پرداخت.

او یادآور می شود: الگوی کشت در طرح 46هزارهکتاری مشخص نیست. بر اساس الگوی کشت اولیه ارائه شده بخشی از زمین های منطقه باید تبدیل به باغ شود. اگر به هر دلیل بعد از چند سال افغانستان به تعهداتش عمل نکرد و آب در اختیار باغات کشاورزان قرار داده نشد، تکلیف سرمایه گذاری انجام شده برای باغات به باردهی رسیده چه خواهد بود؟

این منبع مطلع همچنین شوری خاک را یکی از عوامل محدودکننده و مهم برای کشاورزی سیستان می داند و می گوید: 50 درصد اراضی دشت سیستان مشکل شوری دارند که به این مسئله در مطالعات به حد کفایت توجه نشده است. 70 درصد خاک های دشت سیستان در کلاس سه و بالاتر جای می گیرند و این خاک نامرغوب نیازمند مدیریت مناسب است. کوچک ترین تعللی می تواند قابلیت کشت اراضی منطقه را دچار مشکل کند.

به گفته او نظام بهره برداری طرح 46هزارهکتاری هم مشخص نیست و اول طرح را افتتاح کرده اند و بعد قرار است به سراغ نظام بهره برداری بروند. همچنین می خواهند از کشاورزان سیستان آب بها دریافت کنند و هزینه نگهداری و بهره برداری از شبکه را هم از جیب کشاورزان منطقه پرداخت کنند. این در حالی است که در دشت های غنی تر و ثروتمندتر هم کشاورزان حاضر به پرداخت آب بها نبوده اند.این کارشناس مطلع می گوید: قرار است با برخی نهادها صحبت کنند تا شاید آنها هزینه نگهداری و بهره برداری از شبکه را عهده دار شوند اما معلوم نیست چه نتیجه ای داشته باشد.

عدم آسیب شناسی طرح

این منبع مطلع یادآور می شود: قبل از اجرای طرح 46هزارهکتاری، طرح نیم لوله ‎ها در سیستان اجرا شده است اما این طرح به دلیل مشکلات متعدد به بهره برداری نرسید و رها شد. متاسفانه از تجارب شکست طرح نیم لوله ها استفاده نشده و بررسی نکرده اند که چرا طرح قبلی شکست خورده است تا این تجربیات در طرح 46هزارهکتاری تکرار نشود.

او عدم تست آزمایشی بخش هایی از طرح را هم یکی دیگر از مشکلات پروژه نیمه کاره افتتاح شده، اعلام می کند. به گفته او پروژه با سعی و خطا پیش می رود و بدون شک برای جوامع محلی مشکل ایجاد خواهد کرد. زیرا برای انتقال آب از حوضچه ها به زمین کشاورزان هیچ فکری نشده است و فقط به کشاورزان وعده داده اند که با پرداخت وام، در آینده آب با لوله از حوضچه به زمین آنها منتقل خواهد شد.

این کارشناس مطلع می گوید: با توجه به مکان یابی حوضچه ها امکان درگیری بین کشاورزان بر سر آب افزایش خواهد یافت. شواهد متعددی وجود دارد که خیلی از حوضچه ها و تاسیسات مشکلات فنی متعدد یا نشتی دارند. پمپ آب در مسیر خط لوله کار نگذاشته اند یا پمپ ها دچار مشکلات فنی است.

او یادآور می شود: حتی اگر اقتصادی ترین محصول کشاورزی یعنی پسته هم در این زمین ها کاشته شود، ارزش صرف 850 میلیون دلار برای آبرسانی را ندارد و بهتر بود با این پول مشاغل جایگزین کشاورزی و کم آب خواه تعریف می شد.

این منبع مطلع بیان می کند: بیش از پنج دهه است که مشکل استان سیستان وبلوچستان اصلاح الگوی کشت معرفی شده است. طرح 46هزارهکتاری نه تنها الگوی کشت ندارد بلکه در اجرای دقیق الگوی کشت آن شک و شبهه وجود دارد. ضمن اینکه حتی اگر الگوی کشت وزارت جهاد کشاورزی به طور دقیق اجرا شود، برآوردها نشان می دهد متوسط درآمد در هر هکتار سه تا چهار میلیون تومان خواهد بود.