آرشیو شنبه ۳ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۴۸۹۵
صنعت و معدن
۳

کارنامه استان ها و حوضه های آبریز پیشتاز تا نیمه بهار امسال بررسی شد : رکوردهای 241 روزه بارندگی ها

دنیای اقتصاد : آنالیز کارنامه بارش ها در نیمه بهار سال 99 چند نکته مهم از وضعیت منابع آب ایران را روایت می کند. بررسی ها نشان می دهد با وجود افت بارندگی ها (از اول مهر تا 31 اردیبهشت سال 99) نسبت به مدت زمان مشابه سال قبل، سال آبی 99-98 به عنوان یکی از پربارش ترین سال ها در نیم قرن اخیر لقب گرفته است. طبق ارزیابی ها میزان بارش ها در 241 روز ابتدایی امسال نسبت به میانگین 11ساله و میانگین 51 ساله رشد محسوس 41 و 32 درصدی را تجربه کرده است. روایت بعدی شکست رکورد بارندگی های 32 ساله تهران است که با ثبت 9/ 29 میلی متر بارش در مدت 18 دقیقه در 30 اردیبهشت ماه بالاخره بعد از بیش از سه دهه رقم خورد. همچنین ارزیابی ها نشان می دهد بارندگی های دو سال اخیر توانسته یک میلیارد مترمکعب از کسری 8/ 5 میلیارد مترمکعب کسری سفره های زیرزمینی را جبران کند. 150 تالاب ازجمله 50 تالاب اصلی و مهم هم در این بازه زمانی از 40 تا 100 درصد آبگیری شده اند.

تصویر ریزش های جوی تا نیمه بهار سال آبی جاری ترسیم شد. ارزیابی میانگین بارش ها در 8ماه ابتدایی سال آبی 99-98 از افت 7 درصدی بارندگی ها نسبت به مدت زمان مشابه سال آبی گذشته حکایت دارد. این در حالی است که بررسی میزان بارش ها از اول مهرماه 1398 تا 31 اردیبهشت ماه امسال در مقایسه با میانگین 11 ساله و میانگین 51 ساله، رشد محسوس بارندگی ها را نشان می دهد. طبق داده های آماری «دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت مدیریت منابع آب ایران»، بارش های 241 روز ابتدایی سال آبی جاری نسبت به میانگین 11 ساله، رشد 41 درصدی و نسبت به میانگین 51 ساله رشد 38درصدی را به ثبت رسانده است.  متولیان بخش آب در مورد دلیل «افت بارش ها» در ماه میانه بهار نسبت به مدت زمان مشابه سال آبی گذشته در مقابل «رشد بارندگی ها» در مقایسه با دوره های بلندمدت استدلال هایی را مطرح می کنند. به گفته سکاندار وزارت نیرو سال 98 یکی از پرآب ترین سال ها در طول 50 سال اخیر در کشور بوده است؛ به گونه ای که سال آبی 99-98 را می توان چهارمین سال پربارش کشور در نیم قرن اخیر لقب داد. به اعتقاد رضا اردکانیان امسال وضعیت خوبی از حیث تامین آب شیرین در کشور وجود دارد. وزیر نیرو همچنین اعلام کرد در راستای جهش تولید و به دلیل بارش های مطلوبی که حاصل شده، امسال امکان تامین آب کشاورزی 30 درصد بیشتر از میزان متوسط فراهم شده است. طبق داده های آماری بخش کشاورزی مصرف بیش از 95 درصد از آب را در کشور به خود اختصاص داده است.

در این میان سدها هم این روزها حال خوبی دارند و به میزان قابل ملاحظه ای پر شده اند. هم اکنون از مجموع 50 میلیارد مترمکعب ظرفیت مخازن سدها، 70 درصد پر و 30 درصد خالی است که این میزان خالی بودن سدها در برخی نقاط برنامه ریزی شده و برای مدیریت سیلاب ها در نظر گرفته شده است. اما آمارها نشان می دهد وضعیت منابع سفره های آب زیرزمینی همچنان نامساعد است. آسیب شناسی ها حاکی است به علت سال های خشک متمادی و البته استفاده بی رویه از منابع زیرزمینی در برخی نقاط کشور، به طور متوسط 8/ 5 میلیارد مترمکعب کسری در سفره های زیرزمینی ثبت شده است. البته سیاست گذاران بخش آب عنوان می کنند که یک میلیارد مترمکعب از این کسری در دو سال اخیر جبران شده است. علاوه بر این موضوع از 150 تالاب کشور، 50 تالاب اصلی و مهم از 40 تا 100 درصد آبگیری شده اند.

از حوضه های آبریز چه خبر؟

آمارهای رسمی دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت مدیریت منابع آب ایران نشان می دهد، ارتفاع کل ریزش های جوی از آغاز سال آبی جاری (اول مهر تا 31 اردیبهشت) 6/ 304 میلی متر بوده است. این میزان بارندگی نسبت به میانگین دوره مشابه سال آبی گذشته (2/ 326 میلی متر) 7 درصد افت، نسبت به میانگین 11ساله (7/ 215 میلی متر) 41 درصد رشد و نسبت به میانگین 51 ساله (3/ 231 میلی متر) افزایش 32 درصدی را تجربه کرده است. اما پراکندگی میزان بارندگی ها در حوضه های آبریز درجه یک چگونه بوده است؟ مطابق بررسی ها، حوضه آبریز «خلیج فارس و دریای عمان»، «دریای خزر» و «دریاچه ارومیه» از اول مهر سال 98 تا 31 اردیبهشت امسال به ترتیب با ثبت 4/ 440، 5/ 423 و 1/ 341 میلی متر بارندگی ، پربارش ترین حوضه های آبریز اصلی در مدت زمان مورد بررسی بوده اند. در این میان حوضه آبریز «مرزی شرق» با ثبت 4/ 146 میلی متر و «فلات مرکزی» با ثبت 228 میلی متر بارندگی، کم بارش ترین حوضه ها تا میانه بهار جاری معرفی شده اند. البته مقایسه میزان بارندگی های حوضه های آبریز شش گانه با مدت مشابه سال قبل، میانگین 11 ساله و میانگین 51 ساله از نکات دیگری حکایت دارد. طبق داده های آماری حوضه های آبریز «خلیج فارس و دریای عمان»، «دریای خزر» و «دریاچه ارومیه» که در بازه 241 روزه سال آبی جاری توانسته اند پربارش ترین ها باشند، در مقایسه با مدت زمان مشابه سال قبل روند نزولی را در بارش ها به ثبت رسانده اند. ارزیابی ها نشان می دهد «دریاچه ارومیه» با ثبت 1/ 341 میلی متر بارندگی از اول مهر تا 31 اردیبهشت ماه نسبت به مدت مشابه سال آبی قبل افت محسوس 29 درصدی را پشت سر گذاشته است. همچنین حوضه های «خلیج فارس و دریای عمان» و «دریای خزر» نسبت به سال آبی گذشته به ترتیب افت 17 و 15 درصدی را ثبت کرده اند. سه حوضه آبریز اصلی دیگر هم شامل «مرزی شرق»، «فلات مرکزی» و «قره قوم» نسبت به میانگین بارندگی های سال آبی گذشته، رشد 36، 11 و 3 درصدی را به ثبت رسانده اند. اما برخلاف روند بارش های حوضه های شش گانه سال آبی جاری در مقایسه با بازه زمانی مشابه سال گذشته، ریزش های جوی 241 روزه امسال نسبت به میانگین 11 ساله و 51 ساله متفاوت بوده است. ارزیابی ها نشان می دهد تمامی حوضه ها چه نسبت به میانگین 11ساله و چه 51 ساله روند رو به رشدی را در بارش ها سپری کرده اند. طبق آمارهای منتشر شده حوضه های آبریز «مرزی شرق»، «فلات مرکزی» و «قره قوم» نسبت به میانگین 11ساله بیشترین میزان بارش ها را به خود اختصاص داده اند. در این میان میزان بارندگی ها (از اول مهر تا 31 اردیبهشت ماه) نسبت به میانگین 51 ساله هم وضعیت مشابهی را تجربه کرده و سه حوضه آبریز ذکر شده نسبت به سایر حوضه ها بیشترین رکورد بارش ها را به ثبت رسانده اند.

استان های پیشتاز

شاید مهم ترین خبرها در بخش بارندگی این روزها به تهرانی ها اختصاص داشته باشد. مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای تهران چند روز پیش اعلام کرد با ثبت 9/ 25 میلی متر بارندگی در مدت 18 دقیقه تا ساعت 22 مورخ (30 اردیبهشت ماه) رکورد بارندگی های 32 ساله شهر تهران شکسته شده است. به گفته محمدرضا خانیکی، با ورود موج اول سامانه بارشی پایان اردیبهشت ماه به شهر تهران، 9/ 25 میلی متر بارندگی در مدت 18 دقیقه، تا ساعت 22 مورخ (30 اردیبهشت ماه) ثبت شد که در مجموع از ابتدای سال آبی تا این لحظه توانسته رکورد بارندگی 32 ساله را پشت سر بگذارد. مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای تهران در ادامه گفت: با توجه به بارندگی های چشمگیر، ایستگاه های آردینه (رودهن) با ثبت 8/ 44 میلی متر، پلور 5/ 38 میلی متر، رودک 5/ 43 میلی متر و درکه 36 میلی متر بیشترین میزان بارندگی های استان را به خود اختصاص داده اند.

همچنین در زمان حاضر از مجموع 50 میلیارد و 500 میلیون مترمکعب ظرفیت مخازن سدهای کشور، حدود 35 میلیارد مترمکعب آب پشت سدهای کشور ذخیره شده است. این مقدار به معنای پر بودن حدود 70 درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور و خالی بودن 30 درصد این ظرفیت است. به گفته وزیر نیرو، این ظرفیت خالی 30 درصدی، ظرفیت مناسبی برای مهار سیلاب های احتمالی پیش رو در بهار سال جاری است.

اما براساس جداول دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت مدیریت منابع آب ایران در سایر استان ها ریزش های جوی چه حال و هوایی داشته اند؟ بررسی آمار بارش ها در 31 استان کشور از ابتدای مهرماه تا 31 اردیبهشت ماه جاری نشان می دهد رکورددار بارش ها در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، استان «سیستان و بلوچستان» با ثبت 185 میلی متر است که 5/ 60 درصد رشد را تجربه کرده است. پس از استان سیستان و بلوچستان، استان «هرمزگان» با ثبت 9/ 369 میلی متر بارندگی تا 31 اردیبهشت ماه جاری، نسبت به بازه زمانی سال آبی گذشته، رشد 7/ 51 درصدی را تجربه کرده و عنوان دومین استان با بالاترین رشد بارش را از آن خود کرده است. «کرمان» هم با رشد 39 درصد بارش نسبت به مدت مشابه سال قبل، سومین استان با بالاترین رشد بارش کشور به شمار می رود. در این میان استان «ایلام» با افت 2/ 43 درصدی بارش ها نسبت به مدت مشابه سال آبی گذشته، در صدر استان های با بیشترین افت قرار گرفته است. پس از آن استان های «خوزستان» و «لرستان» با ثبت افت 4/ 40 درصد و 8/ 39 درصد نسبت به نیمه بهار سال قبل، قرار دارند. همچنین ارزیابی ها نشان می دهد، 20 استان نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته افت بارندگی ها را تجربه کرده و 11 استان هم رشد ریزش های جوی را به ثبت رسانده اند. از سوی دیگر، بررسی ها نشان می دهد 3 استان کشور در مدت زمان مورد بررسی، نسبت به میانگین بلندمدت افت بارش ها را در کارنامه خود ثبت کرده اند.