آرشیو شنبه ۳ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۷
صفحه آخر
۱۶
زیر آسمان ایران

مسافران خسته از ویروس

مهدی ملک محمد

سه ماه از همه گیری کووید19 در ایران گذشته و مردم ایران خسته از این ویروس به خرداد وارد شدند و البته مشتاق سفر در تعطیلات عیدفطر و خرداد شده است. این در شرایطی است که استان خوزستان در حال دست و پنجه نرم کردن با خیزش کرونا است و چند استان دیگر نیز به وضعیت هشدار رسیده اند. از طرف دیگر، به گفته وزیر بهداشت، ایران هنوز به مرحله مهار کرونا نرسیده و آمارهای اعلامی روزانه ازسوی سخنگوی وزارت بهداشت نشان از روند صعودی مبتلایان می دهد. از همین رو، وزیر بهداشت و دیگر مسئولان این وزارتخانه از مردم درخواست کرده اند تا از سفر بپرهیزند و در خانه هایشان بمانند؛ درخواستی که گزارش های پلیس راهور در دو روز اخیر نشان می دهد با بی اعتنایی بخش قابل توجهی از ایرانیان مواجه شده و جاده ها به سبب سفر ایرانیان با ترافیکی سنگین مواجه شده و البته پیش بینی می شود که حجم این سفرها افزون تر نیز شود. از این نکته بگذریم که چرا برخلاف درخواست های همه جانبه از مردم برای خانه نشینی در تعطیلات عید نوروز و روز طبیعت، اکنون فقط مسئولان وزارت بهداشت هستند که چنین درخواستی از مردم دارند و دیگران یا سکوت کرده اند یا مانند وزیر گردشگری که در اندیشه جبران خسارت های کلان فعالان این حوزه است، تلویحا مردم را به سفر ترغیب می کنند.  طرفه آنکه طبق گزارش این سازمان، روز سی ویکم اردیبهشت رکورد تعداد مبتلایان در یک شبانه روز در جهان شکسته شد و این نشان می دهد که ویروس هنوز از نبرد عقب نشینی نکرده است. در این وضعیت، راحت ترین راهکار آن است که همچون رئیس جمهور محترم، مردم را مسئول بدانیم و باور داشته باشیم اگر استان خوزستان با موجی شدید از ابتلا به کرونا مواجه شده، به علت رعایت نکردن پروتکل ها از طرف مردم است. در این نگاه، انسان موجودی کاملا آگاه تلقی می شود که می تواند بی توجه به محیط فقط آنچه را برایش تجویز شده است، رعایت کند؛ مانند پزشکی که از بیمار انتظار دارد بی توجه به وضعیت اقتصادی اش به صورت مستمر میوه و غذاهای پروتئین دار بخورد. درحالی که مطالعات روان شناسان و عصب شناسان نشان می دهد بسیاری از رفتارهای آدمی تابعی از شرایطی است که در آن زندگی می کند و نیز محصول عملکرد مغز که به لحاظ تکاملی آموخته که به گونه خاصی فعالیت کند. یعنی چه؟ یعنی انسان نمی تواند فاصله گذاری اجتماعی را با دقتی مانند گذشته رعایت کند و به سفر نرود، درحالی که هر روز از تربیون های مختلف، موفقیت های کشورش در عبور از شرایط بحرانی و روند نزولی ابتلا به کرونا و نیز عبور از مرحله کنترل و مدیریت و رسیدن به مرحله مهار بیماری در آینده ای نزدیک را می شنود. ممکن است گفته شود این موفقیت ها به معنای عبور کامل از بیماری نیست و شرایط قابل بازگشت است! چنین توجیهی به معنای نادیده گرفتن عملکرد مغز انسان است، چراکه مغز آدمی به دو علت نمی تواند چنین توجیهی را درنظر داشته باشد: اول اینکه مغز انسان به لحاظ تکاملی نیاموخته که به مدت طولانی در شرایط هشدار قرار داشته باشد و دوم، مغز آدمی نمی تواند یک شرایط بینابینی -هم این و هم آن- را به‎خوبی تحلیل کند. برای مغز یا یک کاری درست است یا نادرست، یا وضعیتی مساعد است یا نامساعد و ماندن در بین این دو وضعیت برایش امکان پذیر نیست. نظریه مشهور ناهماهنگی شناختی لئون فستینگر نیز از همین واقعیت مغز برگرفته شده است که در آن، انسان نمی تواند معتقد باشد که با رفتارهایش متناقض است و به سرعت تلاش می کند رفتارش را به سود دیگری تغییر دهد. اگرچه به دلیل مقاومت مغز در برابر ماندن در شرایط هشدار به مدت طولانی، امروز پس از سه ماه به سختی می توان مردم را همچنان به رعایت پروتکل ها ترغیب کرد و این البته اشکال مردم نیست و مدیران باید از همان روز اول با درک چنین واقعیتی، قرنطینه سراسری را وضع کرده و کشور را نهایتا تا دو ماه از این وضعیت عبور می دادند تا با مقاومت مغز شهروندان نیز مواجه نشوند. تنها راهکار باقی مانده بیان واقعیت ها بدون هیچ گونه تلاش برای عادی نشان دادن شرایط بیماری در کشور است. باید به مردم گفته شود که کشورمان هنوز در بین کشورهای جهان، ازنظر تعداد مبتلایان جدید در یک شبانه روز رتبه نهم، ازنظر تعداد مرگ در یک شبانه روز رتبه یازدهم، ازنظر نسبت تعداد مبتلایان در هر یک میلیون نفر جمعیت رتبه 51 و ازنظر نسبت مرگ در هر یک میلیون نفر جمعیت در رتبه 27 جهان قرار دارد و باوجود تغییرات رتبه ای قابل ملاحظه کشورهای مختلف، ایران و آمریکا از معدود کشورهایی هستند که در یک ماه گذشته رتبه هایشان تغییر معناداری نداشته است. بیان این واقعیت ها نادیده گرفتن تلاش های بی وقفه کادر بهداشتی و درمانی کشور یا کم رنگ جلوه دادن نقش تحریم ها علیه مردم ایران یا ایجاد ناامیدی نیست، بلکه احترام به عملکرد مغز ایرانیان است که مطابق با قوانین آن می توان تا حدودی وادارش کرد که تا اطلاع ثانوی دکمه زرد هشدار را روشن نگه دارد. این کار را مغز باوجود میل تکاملی اش انجام خواهد داد اگر دریابد وضعیت همه گیری بیماری به دلایل مختلف، هنوز در شرایط مناسبی نیست و مسئولان دولتی میل شدیدی برای مطلوب نشان دادن روند بیماری در کشور ندارند.