آرشیو دو‌شنبه ۹ تیر ۱۳۹۹، شماره ۴۶۷۹
جلد دوم
۷
نگاه

درباره کار و اندیشه رسول جعفریان

خوشتر ز کتابخانه جایی نبود

هانی مظفری (پژوهشگر تاریخ و کتابدار)

رسول جعفریان از آن دسته افرادی است که این بیت شعر در همه کارهایش دیده می شود. علاقه و اشتیاق او به کتاب بر کسی پوشیده نیست و جدا از تالیفات بسیار در حوزه کتاب یا مقالات، نقش و عملکرد او در کتابخانه هایی که مسوولیت داشته نشان از این امر است. کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران در قم یکی از این موارد است که به نوبه خود به تدریج دارد تبدیل به یک گنجینه می شود. فعالیت های جعفریان در طول چهار سالی که مسوولیت کتابخانه مجلس شورای اسلامی را داشت نیز نشان از دغدغه اوست برای تسریع در گسترش هر چه بیشتر اطلاعات، آن هم نه فقط به طریق مکتوب که بیشتر از فضای مجازی و از این رو او جزو اولین پیشروانی است که به تبلیغ و حمایت از فضای مجازی در حوزه آموزش و پژوهش روی آورد. کتابخانه مجلس در این دوره بود که گوی سبقت را از همه کتابخانه های دیگر ربود و در ارایه خدمات چه به صورت حضوری و به ویژه مجازی تسهیلات فراوانی به مراجعین خود می داد، اولین موردی که اکنون بسیار ابتدایی به نظر می رسد و کسی کمتر به آن توجه می کند فقط سهولت ورود به کتابخانه بود و افراد با کارت ملی می توانستند وارد شوند و دیگری قرار دادن فایل اسکن بسیاری از نسخه های خطی و اسناد روی سایت کتابخانه مجلس و البته بماند که چاپ و انتشار چندین لوح فشرده مطبوعاتی که از مشروطه گرفته تا عصر پهلوی که کار بسیار ارزنده ای بود و هر چند که یکی از آنها چقدر صدا به پا کرد. بی شک سبقه تاریخی و بالطبع تفکر برخاسته از آن در اندیشه های جعفریان به نقش آفرینی اقداماتی که انجام داده کمک شایانی داده و کار او را رنگ و بویی دیگر بخشیده، برای مثال توجه بسیار و تاکید او بر دیجیتال سازی کتابخانه در همه ابعاد چون کتاب اعم از خطی تا چاپی یا اسناد و عکس و نقشه و... نشان از دغدغه فکری کسی است که هم مورخ است و هم تاریخ پژوه، هم معلم است و هم کتابدار و به خوبی می داند در عصر کنونی ثبت و ضبط اطلاعات از طرفی و نشر و توسعه آن دیگر ورای کاغذ و چاپ است و آن دراختیار گذاشتن در فضای مجازی است. شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که جعفریان یکی از کسانی است که به توسعه و رونق کتابخانه های دیجیتال و وجاهت دادن به آنها نزد محققان نقش موثری داشته است. او در پاییز 1396 به کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران آمد و همزمان با ورود به کتابخانه به سرعت امر دیجیتال سازی را شروع کرد، این اقدام سبب شد تا بسیاری از کارهای محققان و استادان و دانشجویان تسهیل یابد و دیگر نیازی به مراجعه حضوری نداشته باشند. کتابخانه مرکزی که در سال های پیش نسخ خطی را به صورت کامل اسکن کرده بود با آمدن جعفریان روند اسکن کامل اسناد و آرشیو عکس دانشگاه تهران را در دستور کار قرار داد و برای این کار پرهزینه و زمان بر سایت اینترنتی باغ دانش طراحی شد و اکنون نزدیک به یک سال است که بسیاری از طریق این سایت به منابع مورد نیازشان دسترسی پیدا می کنند. اقدام مهم بعدی که در کتابخانه به سرانجام رسید دیجیتال سازی پایان نامه های دانشگاه تهران بود که برای آن نیز سایت مجزایی آماده شد تا پژوهشگران به سهولت از آن استفاده کنند. همچنین حجم کتاب های خریداری فارسی عربی و انگلیسی به ترتیب بسیار بالا رفت و مهم تر آنکه نزدیک به 30000 مجلد کتاب به کتابخانه مرکزی در طول ریاست ایشان اهدا شد. همچنین مرکز اسکن و دیجیتال سازی را با خرید چندین دستگاه اسکن پیشرفته پی ریزی کرد و بسیاری بدون مراجعه می توانند درخواست اسکن کتاب مورد نظرشان را بدهند. یکی از اقدامات صورت گرفته توسط جعفریان همین بزرگداشت استاد ایرج افشار بود که در چهارمین ماه از آمدنش به کتابخانه انجام شد و تالاری به یاد و خاطره آن مرد بزرگ نامگذاری شد. سیاستی که او در کتابخانه مجلس داشت را نیز در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ادامه داد هر چند که در بسیاری موارد دستش چون کتابخانه مجلس باز نبود. مشکلات عدیده مالی از جهت خرید کتاب، هزینه های ساختمان کتابخانه و مساله کمبود نیروی انسانی از موانعی بوده و هست که آسودگی خیال برای اقدامات دیگر را مختل می کند. به خاطر دارم ماه های اول آمدن ایشان به کتابخانه، در یکی از ماه های زمستان 1396 یک دانشجوی کارشناسی رشته ادبیات به من گفت که چون دکتر جعفریان ریاست کتابخانه مرکزی و دکتر جواد بشری ریاست کتابخانه ادبیات را عهده دار شده اند بین بچه ها در دانشکده ادبیات صحبت از این است که فضای قرون سوم  وچهارم هجری قمری گویی شده است و این بسیار سخن جالبی بود که چنین دیدگاهی به وجود آمده است.