آرشیو سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۹، شماره ۴۶۸۰
سیاست
۲
گزارش روز

دادستان نظامی تهران از سلسله اشتباهات منجر به نابودی هواپیمای اوکراینی پرده برداشت

174 روز پس از انهدام

دقیقا 6 ساعت و 19 دقیقه از آغاز هجدهمین روز دی ماه 98 گذشته بود. توجه بسیاری از ایرانیان به «انتقام سخت» سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از ایالات متحده امریکا و حمله موشکی به مقر آنان در عراق معطوف بود. تنش های ایجاد شده بعد از این حمله موشکی و احتمال پاسخ نظامی واشنگتن به تهران سبب شد تا بسیاری از آغاز جنگی دیگر در خلیج فارس سخن به میان آورند. در چنین شرایطی یکی از تلخ ترین وقایع یک دهه اخیر جمهوری اسلامی به ثبت برسد و هواپیمایی مسافربری با    176 سرنشین برای همیشه از رادار محو شود. محوی که پس از 174 روز دادستان نظامی تهران پرده های جدیدی از آن را افشا کرده است.

  اولین ابهام؛ «غرامت»

انهدام هواپیمای اوکراینی اذعان  مسوولان به این مهم اما پایان ماجرا نبود و هنوز ابهاماتی قابل تامل درباره این غائله وجود دارد که رفته رفته به کشف آنان از میان اظهارات مسوولان می توان امید بست. نخستین ابهام شیوه و میزان غرامت پرداختی به خانواده قربانیان این واقعه محل ابهام است. این درحالی است که غلامرضا سلیمانی، رییس کل بیمه مرکزی 23 دی ماه با اشاره به مشخص بودن مقصر در ماجرای انهدام هواپیمای اوکراینی، تاکید کرده بود که «با توافق دولت های ایران و اوکراین، خسارت هواپیما توسط ایران پرداخت خواهد  شد.» غلامعلی جهانگیری، معاون بیمه مرکزی نیز در همین رابطه گفته بود که «حدود 24 میلیون دلار خسارت برای «مسافر، خدمه و بار» پیش بینی شده که با احتساب 70 میلیون دلار خسارت هواپیما در مجموع مبلغ کل قابل پرداخت دست کم 100 میلیون دلار است.» با این اوصاف به نظر می رسید که حداقل و برخلاف روند طی شده درباره جعبه سیاه هواپیمای مسافربری اوکراینی و تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به آن، که از قرار معلوم با ابهاماتی هم همراه است، در زمینه پرداخت غرامت به خانواده قربانیان این انهدام مشکلی وجود نداشته باشد ولی روزگذشته شکرالله بهرامی، رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح در جریان اظهارات خود با اشاره به جزییات دیدارش با خانواده قربانیان هواپیمای مسافربری اوکراینی که آن را «صمیمی» و «صریح»  توصیف کرده، حل مشکلات مربوط به پرداخت غرامت به آنان را منوط به دیدار با حسن روحانی به عنوان رییس جمهوری کرده و گفته که «به صورت ویژه پیگیر پرداخت غرامت و خسارت در این پرونده هستیم و در این زمینه درخواست برگزاری نشستی با رییس جمهوری هم ارایه شده تا مشکلات موجود برای پرداخت این خسارات برطرف شود.»

  دومین ابهام؛ «متهمان»

جدای از این قضایا، آنچه هنوز در هاله ای از ابهام است، متهم یا متهمان شلیک پدافند هوایی تهران به هواپیمای مسافربری اوکراینی است. همان زمان و پس از اعتراف به انهدام، مسوولان دولتی و قضایی از پیگیری این ماجرا و مجازات متهمان سخن به میان آوردند اما هرگز جزییات شفافی در این مهم اعلام نشد؛ چنانکه حتی یک مرتبه حسن نوروزی درقامت سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس در شرایطی رسما اعلام کرد که «کسی در ماجرای انهدام هواپیمای مسافربری اوکراینی بازداشت نشده» که پیش از او، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرده بود که یک تن درباره این ماجرا بازداشت شده است. پس از این اظهارات بود که غلامحسین اسماعیلی، سخنگوی قوه قضاییه رسما از بازداشت 6 تن در ماجرای هواپیمای اوکراینی خبر داد و تاکید کرد که 3 نفر از آنان همچنان در بازداشت هستند. در همین راستا روزگذشته غلامعباس ترکی، دادستان نظامی استان تهران به جزییات بازداشت های صورت گرفته، اشاره کرد ولی نام یا مسوولیت بازداشت شدگان را اعلام نکرد و گفت: «در همان شب 21 دی ماه تعدادی از افرادی که در سامانه شلیک کننده و بخش های بالادستی آن حضور داشتند به عنوان متهم احضار شدند و تحقیقات مبسوطی همان شب انجام و یکی از متهمان بازداشت شد. در فرآیند تحقیقات 5 نفر دیگر به عنوان متهم تحت تعقیب قرار گرفتند که با قرار قانونی بازداشت شدند و در ادامه 3 نفر از متهمان پس از انجام تحقیقات مقتضی با تودیع وثیقه آزاد شدند؛ در حال حاضر 3 نفر در بازداشت به سر می برند. در طول تحقیقات، اگر افرادی به عنوان متهم شناسایی شوند، طبعا به اتهامات آنها رسیدگی می شود.» او همچنین در بخش دیگری از اظهاراتش تاکید کرده «افرادی که مجموعه این خطاها را مرتکب شدند، کسانی هستند که بازداشت شدند.»

  سومین ابهام؛ «فایل صوتی»

پس از پذیرش انهدام هواپیمای اوکراینی یک کلیپ و یک فایل صوتی بیش از سایر فایل ها و فیلم های منتشر شده، موردتوجه قرار گرفت. فیلمی که در پایان آن، برج مراقبت فرودگاه امام خمینی تهران 7 مرتبه تکرار می کند «پرواز هواپیمایی بین المللی اوکراینی 752 پیام را دریافت می کنید؟» اما پاسخی نمی شنود. چند ثانیه پس از این جمله، خلبان هواپیما از مشاهده «نور»هایی شبیه «موشک» خبر می دهد ولی شاید هرگز تصورش را هم نمی کرد یکی از همان نورها برای همیشه به کار او و مسافران و خدمه پرواز و هواپیمای تحت هدایتش پایان دهد. انتشار این کلیپ با واکنش های مختلفی همراه شد ولی شاید ادعای تغییر کلمات در فایل های منتشرشده که روز گذشته توسط دادستان قضایی تهران مطرح شد، یکی از عجیب ترین موارد باشد. او گفته که «پس از بررسی مستندات، متوجه شدیم» که فایل صوتی مربوط به خلبان هواپیمای آسمان «با تحریف و جابه جایی کلمات منتشر شده است.» دادستان قضایی تهران البته حاضر به ذکر جزییات بیشتری درباره این مساله نشده و باید منتظر ماند و دید اظهارات این مقام قضایی در آینده با چه واکنش هایی مواجه می شود.

  چهارمین  ابهام؛ «چرا  زدی؟»

«چرا زدی؟» یکی از اصلی ترین سوالاتی است که پس از انهدام هواپیمای اوکراینی از سوی کاربران فارسی زبان شبکه های اجتماعی مطرح شد. پرسشی که پاسخ به آن از قرار معلوم نیازمند تحقیقات گسترده بوده ولی روزگذشته دادستان قضایی تهران حداقل درقیاس با آنچه مسوولان نظامی و دولتی گفته بودند، جزییات بیشتری ارایه کرده و از قصور مستقیم «پدافند شلیک کننده»  سخن به میان آورده و تاکید کرد که «سامانه سیاری که موشک شلیک کرده پس از راه اندازی مجدد به دلیل شرایط میدانی، شمال واقعی را دقیق تعیین نمی کند و همین اشتباه فاحش موجب می شود که سمت اهداف شناسایی شده توسط سامانه با اختلافی حدود 105 درجه توسط اپراتور مشاهده شود و این خطا، مبنای یک سلسله اشتباهات دیگر قرار می گیرد و درنتیجه سامانه پدافندی دچار اشتباه می شود.»

این مقام قضایی اعلام نکرده که مسوولیت این «اشتباه فاحش» در نصب و راه اندازی «سامانه سیاری» برعهده سپاه است یا ستادکل نیروهای مسلح اما درباره چرایی اشتباه در تشخیص «موشک کروز» با «هواپیمای مسافربری» گفته که «این خطای انسانی در تنظیم مختصات موجب می شود، اپراتور سامانه پدافند هوایی، هواپیما را به عنوان هدفی که از ناحیه شمال غربی در حال نزدیک شدن به تهران است و محل و سمت حرکت آن، ارتباطی با باند پروازی فرودگاه ندارد در رادار خود مشاهده کند و خط سیر هواپیما با خط سیری که کاربر مشاهده می کرده، متفاوت بوده است.» دادستان قضایی تهران همچنین وضعیت نظامی شامگاه هجدهم دی ماه را «آتش محدود» و نه «آتش به اختیار» اعلام و اظهار کرد: «کاربر سامانه پدافندی، مشخصات هدف شناسایی شده را به مرکز هماهنگی مربوط اعلام می کند ولی پاسخی دریافت نمی کند. پیش از مبادله پیام و دریافت پاسخ، متاسفانه کاربر اقدام به شلیک کرده در حالی که این قطع ارتباط تنها در حد چند ثانیه بود.»

بدین ترتیب و با اتکا به ابهاماتی که همچنان موجود است باید دید سرنوشت هواپیمای اوکراینی و مسافران یا در عبارتی صحیح تر قربانیان آن چطور خواهد شد؛ سرنوشتی که از قرار معلوم تعیین تکلیف نهایی آن به بازخوانی جعبه سیاهی بستگی دارد که اختلافاتی بر سر آن میان ایران، کانادا، اوکراین، فرانسه و حتی امریکا همچنان پابرجاست.