آرشیو سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۹، شماره ۵۶۹۳
زندگی
۱۳

مدیرکل دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی شیلات در گفت و گو با جام جم به ضعف این سازمان در نظارت بر آشفته بازار صید اعتراف می کند

آبزیان در محاصره 16هزار قایق غیرمجاز

گفتگو: محمدحسین خودکار

چند وقت پیش که به یکی از بازارهای ماهی فروشی در تهران سر زدیم، دیدیم بسیاری از مغازه داران بدون هیچ ترسی از برخورد نهادهای قانونی کوسه های صیدشده از آب های جنوب کشور را می فروشند. این در حالی است که براساس مصوبه 380 شورای عالی حفاظت محیط زیست از دی 93 به این سو هر گونه صید و خرید و فروش انواع کوسه ماهیان ممنوع شده، اما آن طور که دیدیم بازاریان متخلف تهرانی هیچ نگرانی خاصی از برخورد قانونی نداشتند. وقتی هم این ماجرا را از مدیرکل دفتر حفظ و بهسازی منابع دریایی سازمان شیلات نیز پیگیری می کنیم، می بینیم او نیز خود به ضعف سازمان متبوعش در نظارت بر بازارهای ماهی فروشی اعتراف می کند. رضا شاهی فر همچنین به این نکته تاکید دارد که وقتی تعداد نیروهای یگان حفاظت سازمان شیلات در سراسر کشور به 500 نفر نیز نمی رسد و از طرفی براساس آخرین تحقیقات سازمان شیلات تعداد قایق های صیادی غیرمجاز از 15 هزار و 860 فروند نیز بیشتر شده، اساسا نباید از این یگان انتظار داشت که بتواند با تخلفات حوزه صیادی برخورد کند. او در میان صحبت هایش به آمار مهم دیگری نیز اشاره می کند و می گوید از حدود 720 هزار تن صید جنوب کشور در سال گذشته، حداقل 151 هزار تن آن سهم صیادان غیرمجاز بوده است. شاهی فر البته قصور سازمان شیلات در برخورد با تخلفات حوزه صیادی را می پذیرد، اما در این باره توپ را به زمین نهادهای دیگر از جمله دادسراهای شهرهای ساحلی و دریابانی نیروی انتظامی نیز می اندازد.

با وجود منع قانونی صید انواع کوسه ماهیان، همچنان شاهد آن هستیم که صید این گونه ها در آب های جنوب کشور ادامه دارد. ماجرا چیست؟

مشکل اصلی در صید کوسه ماهیان صید ضمنی است. به دلیل وجود همین معضل نیز ما با سازمان محیط زیست وارد مذاکره شده ایم که با وجود ممنوعیت صید انواع کوسه ماهیان تا 5 درصد صید ضمنی کوسه قابل قبول تلقی شود. البته باید توجه داشت در سال های اخیر صید ضمنی کوسه به شدت کاهش پیدا کرده است و براساس آمارنامه سازمان شیلات در سال 98 وزن کوسه ماهیانی که به صورت اتفاقی در تور صیادان گرفتار شده بودند، فقط حدود 97/0 درصد معادل 7000 تن از صید جنوب کشور را تشکیل می داد.

مگر وزن کل صید ضمنی کشور چقدر است؟ 

برآورد دقیقی در زمینه محاسبه وزن کل صید ضمنی انجام نشده است، چون اصولا میزان صید ضمنی در صید گونه های مختلف متفاوت است و نمی توان آمار دقیقی در این زمینه به دست آورد. در آمارنامه سالانه سازمان شیلات هم وزن یا درصد کل صید ضمنی ذکر نمی شود. با این حال می دانیم برخی افراد از مساله صید ضمنی سوءاستفاده می کنند و به دنبال جمع آوری لاشه کوسه هایی هستند که به صورت ضمنی صید شده اند.

قصدشان از این کار چیست؟

بیشتر می خواهند باله های کوسه ها را قاچاق کنند. البته برخی از این افراد پیش ما هم آمده اند و خواسته اند مجوز صادرات باله کوسه بگیرند، حتی یکی از همین افراد چند مرتبه هم باله کوسه را از گمرک رد کرده بود و تازه بعد از چند ماه گمرکی ها از او مجوز شیلات را خواسته بودند. البته ما هم به او مجوز ندادیم.

آیا با این فرد برخورد هم کردید؟ چون همین فرد می توانست سرنخی برای کشف تخلفات بعدی باشد.

فکر می کنید فقط همین یک مورد است! هر روز بارها سرنخ هایی از انواع تخلفات غیرمجاز به دست ما می آید، اما وقتی پیگیری می کنیم، اغلب پرونده این افراد به هیچ نتیجه ای نمی رسد، چون معمولا محاکم قضایی استان های ساحلی جنوب با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی حاکم بر منطقه برای این افراد حکم صادر می کنند و بیشتر مواقع حکم سنگینی به صیادان غیرمجاز نمی دهند. تا زمانی هم که این شرایط باشد، معضل صیادی غیرمجاز حل نمی شود.

یعنی می گویید مشکل تداوم فعالیت های صیادی غیرمجاز سهل انگاری مراجع متولی است؟

مشکل اینجاست که اصولا هیچ کس متولی برخورد با فعالیت های صیادی غیرمجاز نیست. این در حالی است که براساس آخرین برآورد سازمان شیلات هم اکنون حداقل 15 هزار و 860 فروند قایق صیادی غیرمجاز در سطح کشور وجود دارد، اما متاسفانه دریابانی نیروی انتظامی به جای این که برای برخورد با این قایق ها پای کار بیایند، از حدود سه سال پیش به ما فشار می آورند که به این شناورها هم مجوز صید بدهیم.

مگر شما متولی برخورد با صیادی غیرمجاز نیستید؟

بله، ما متولی اصلی هستیم، اما نکته اینجاست که یگان حفاظت سازمان شیلات نسبت به گذشته کاملا تحلیل رفته است، یعنی بسیاری از نیروها بازنشسته شده و تعداد کمی جایگزین آنها شده اند.

به دلیل کمبود بودجه؟

بله، قطعا پایین بودن بودجه هم در کمبود نیروی انسانی ما موثر است. فکر می کنم ما در کل سازمان شیلات در یک بازه زمانی 17 ساله هیچ استخدامی نداشتیم فقط در دو سال گذشته کمتر از 50 نفر به سازمان ما اضافه شده اند.

با این اوضاع، الان نیروهای یگان حفاظت سازمان شیلات کلا چند نفر هستند؟

اکنون شاید تعداد کل نیروهای این یگان در سطح کشور به 500 نفر هم نرسد.

این 500 نفر چطور می توانند با 15 هزار و 860 قایق صیادی غیرمجاز برخورد کنند؟

قبول دارم که با این تعداد اندک نیروهای یگان حفاظت سازمان شیلات، فعالیت های صیادی غیرمجاز قابل کنترل نیست. همچنین یگان ما در مجموع اصلا کارایی سابق را ندارد. چون این یگان اصلا نه سوخت کافی دارد، نه تجهیزات. البته در سال های اخیر توانستیم برخی تجهیزات را از وزارت دفاع تهیه کنیم، اما هنوز مشکلات اساسی یگان ما پابرجاست.  

با این تفاسیر به نظر می رسد که شما نظارت مناسبی هم بر بازارهای ماهی فروشی نداشته باشید.

خیر، اتفاقا یکی از راهکارهایی که ما آمار صید غیرمجاز را به دست می آوریم، بررسی بازارهای فروش ماهی در شهرهای ساحلی است.

آیا با کاسبان متخلف در این بازارها هم برخورد می کنید؟

متاسفانه در شهرهای ساحلی معمولا مسائل اجتماعی اجازه نمی دهد که به طور قاطع با فروشندگان محصولات دریایی غیرمجاز برخورد کنیم. مثلا همکاران ما در فریدونکنار چند بار با مغازه دارانی که به طور غیرقانونی ماهیان خاویاری می فروختند، برخورد کردند، اما در نهایت این ماجرا به جنجالی اجتماعی در آن شهر تبدیل شد.

آیا به بازارهای شهرهای مرکزی ایران هم سر می زنید؟ مثلا نظارتی بر بازارهای ماهی فروشی تهران هم دارید؟

خیر، واقعیت این است که تهران را بررسی نمی کنیم، البته ماهی های دریایی همه از جنوب یا شمال کشور آورده می شود و به هر حال ما بازارهای عمده فروشی آن مناطق را رصد می کنیم. البته همکاران ما در اداره بهبود کیفیت، فرآوری و توسعه بازار بر نحوه قیمت گذاری در این بازارها نظارت دارند، ولی ما از نظر بررسی صید غیرمجاز، بازار شهرهای مرکزی را رصد نمی کنیم.

می دانستید در همین بازارهای ماهی فروشی تهران فیله و باله کوسه به راحتی پیدا می شود؟

کوسه کامل را می فروشند یا قطعه قطعه شده؟

هم کامل و هم قطعه قطعه شده.

حقیقتا نمی دانستم، واجب شد که حتما یک بار به بازار بعثت سر بزنم.

البته من کوسه را در راسته ماهی فروشان سرچشمه دیدم.

در هر صورت من کنجکاو شدم که حتما به این بازارها سر بزنم.

اصلا می دانید بازار سرچشمه کجاست؟ چرا بر این بازار و دیگر بازارهای ماهی فروشی تهران هیچ نظارتی ندارید؟

بازار سرچشمه را می شناسم، قبلا هم رفته ام، اما جایی نیست که همیشه بر آن نظارت داشته باشیم. چون اصولا نظارت بر بازارهای ماهی فروشی تهران جزو شرح وظایف ما نیست. همچنین من در اداره خودم مجموعا سرپرست 7 نیروی دیگر هستم. یعنی اساسا نیرویی ندارم که بخواهم به این بازارها سر بزنم.

اما به نظر می رسد که حتما لازم است سازمان شیلات به طور مداوم به این بازارها سر بزند.

بله، من هم موافقم که باید نظارت قوی تری بر بازارهای ماهی فروشی وجود داشته باشد. اما باید توجه داشت مهم ترین مشکلی که باعث ایجاد این ضعف نظارتی شده، کمبود نیروی انسانی است، مثلا همین یگان حفاظت سازمان شیلات  6-5 کارمند در تهران دارد.

البته سال ها سهل انگاری سازمان شیلات در برخورد با متخلفان نیز باعث گسترش این تخلفات شده است.

در این زمینه فقط سازمان شیلات مقصر نیست. اتفاقا در گذشته ما خیلی سفت و سخت با صیادان غیرمجاز برخورد می کردیم، اما الان وضعیت طوری شده است که به ما می گویند کاری با این افراد نداشته باشید، چون از سر بیکاری صید می کنند. این در حالی است که براساس آمار سازمان شیلات در سال 98، از حدود 720هزار تن صید انواع آبزیان در جنوب کشور، حدود 151هزار تن یعنی 21درصد آن مربوط به صیادی غیرمجاز می شود.

آیا انداختن توپ به زمین دیگر نهادها، توجیهی برای ضعف نظارتی یگان حفاظت سازمان شیلات نیست؟

خیر، این واقعیت ماجراست. ببینید، الان وضعیت به گونه ای است که نیروهای یگان ما با وجود کمبود شدید امکانات، با تلاش زیاد تعدادی صیاد متخلف را دستگیر می کنند، اما کسی از آنها حمایت نمی کند و حتی مصونیت قضایی هم ندارند.