آرشیو سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۹، شماره ۷۳۸۱
اقتصادی
۸

پشت پرده شایعه خسارت 2 میلیارد دلاری ایران به ترکمنستان

دعوی گازی ایران و ترکمنستان برنده یا بازنده ندارد

در حالی که برخی گزارش های رسانه ای از محکومیت ایران به پرداخت خسارت 2 میلیارد دلاری به ترکمنستان خبر داده اند؛ وزارت نفت درباره اعلام نتیجه دیوان داوری بین المللی درخصوص اختلاف بین شرکت های ملی گاز ایران و ترکمن، اطلاعیه ای صادره کرده که در این باره توضیحاتی ارائه می دهد.متن اطلاعیه اداره کل روابط عمومی وزارت نفت به این شرح است: «در پی قطع صادرات گاز به ایران از سوی شرکت ترکمن گاز در اوایل زمستان سال 1395، با وجود پیگیری های انجام شده توسط شرکت ملی گاز ایران برای حل اختلاف های مالی بین دو طرف از طریق مذاکره، شرکت ترکمن گاز تصمیم به ارجاع اختلاف به داوری بین المللی گرفت. مطابق مفاد پیش بینی شده در قراردادهای فیمابین، موضوع به دیوان داوری بین المللی در مقر سوئیس ارجاع و بررسی شد. داوری در تاریخ 1399/4/4 رای خود را به دوطرف ابلاغ کرد. مطابق مقررات داوری، این رای از سوی هیچ یک از طرف های اختلاف قابل انتشار نیست، مگر با توافق طرفین. در اینجا لازم است بر این نکته تاکید شود که اساسا اختلاف های جاری بین شرکت ترکمن گاز و شرکت ملی گاز ایران تنها یک اختلاف برای تعیین میزان دقیق بدهی به ترکمن گاز و مطالبات شرکت ملی گاز ایران بابت جرایم مربوط به کمیت و کیفیت گاز صادراتی ترکمنستان به ایران بوده است، بنابراین این دعوی تجاری برنده یا بازنده ندارد.»

این وزارتخانه در ادامه اطلاعیه خود آورده است: «آنچه درباره رای صادره قابل بیان است، این است که رای صادره ابعاد و جوانب مختلفی دارد، در مواردی نظر شرکت ترکمن گاز و در مواردی هم نظر شرکت ملی گاز ایران پذیرفته شده است. تاکید می شود که به خلاف برخی گزارش های رسانه ای، شرکت ملی گاز ایران، مشمول پرداخت هیچ جریمه ای نشده و اساسا درخواست ترکمن گاز اعمال جریمه نبوده که شرکت ملی گاز ایران در این باره محکومیتی داشته باشد. چنانکه گفته شد، بحث مطروحه در داوری فقط تدقیق رقم بدهی شرکت ملی گاز ایران به ترکمن گاز بابت گاز دریافتی از شرکت ترکمن گاز تا تاریخ قطع گاز و متقابلا تعیین میزان جرایم متعلقه به شرکت ترکمن گاز بابت کمیت و کیفیت گاز تحویلی بوده است. به هر حال ما همواره اعتقادمان بر حل مسائل و اختلافات از طریق مذاکره بوده اما ارجاع یک پرونده تجاری به داوری هم روشی متداول در تجارت بین المللی برای حل و فصل اختلاف هاست. امیدواریم با صدور این رای زمینه توسعه هر چه بیشتر روابط دو کشور دوست و همسایه فراهم شده باشد.»

اختلافات گازی ایران و ترکمنستان به دو مقطع در سال های 1386 و 1395 باز می گردد. سال 86 در سرمای استخوان سوز ایران و درست در بزنگاه تامین گاز شمال کشور، ترکمنستان بدون اعلام قبلی شیرهای گاز صادراتی خود به ایران را بست.

در آن زمان هنوز بخش اعظمی از فازهای پارس جنوبی به مدار تولید نیامده بود و تولید گاز کشور از این میدان به 280 میلیون متر مکعب در روز می رسید، لذا ایران به گاز ترکمنستان نیاز مبرمی داشت. از همین رو مذاکرات برای برقراری مجدد جریان گاز صادراتی به ایران در دولت نهم آغاز شد و حتی در مواردی به دولت دهم نیز رسید.

ترکمنستان آن زمان از نیاز ایران استفاده کرد و قیمت گاز صادراتی را تقریبا تا 3 برابر بالا برد. موضوعی که مورد توافق دو طرف قرار گرفت. به طوری که گفته می شود قیمت هر یک هزار متر مکعب گاز وارداتی از حدود 150 دلار به 430 دلار افزایش یافت که بدهی انباشته ای را برای دولت دهم رقم زد. بدهی که در ادامه به دولت یازدهم ارث رسید.

وزارت نفت دولت یازدهم که علاوه بر پرداخت پول گازی که وارد کشور می شد، با بدهی گذشته نیز مواجه بود، تفاهم جدیدی را با طرف ترکمن امضا کرد. توافقی که این فرصت را به ایران می داد تا طرح های گازرسانی خود را تکمیل کند و بعد از بی نیازی از گاز وارداتی از ترکمنستان این موضوع را حل و فصل کند.

در سال 95 ایران با توسعه سریع پارس جنوبی و ایجاد خطوط جدید لوله انتقال گاز توانسته بود به خودکفایی در تامین گاز شمالی ترین نقطه کشور نیز دست یابد. ایران در این سال تقریبا بی نیازی از گاز ترکمنستان بود اما بازهم در اوایل زمستان سال 1395 طرف ترکمن صادرات گاز به ایران را بدون اطلاع و توافقی قطع کرد. موضوعی که اکنون با عنوان اختلاف گازی ایران و ترکمنستان در دادگاه های بین المللی مطرح شده است.

رکورد شکنی صادرات گاز ایران

حکم این دادگاه و بی نیازی ایران به گاز ترکمن ها درحالی عنوان می شود که آمارها از رکوردشکنی صادرات گاز ایران خبر می دهد. در این باره معاون وزیر نفت در امور گاز می گوید: صادرات گاز ایران در سال 98 با ثبت جهشی 26 درصدی، حدود 3.6 میلیارد مترمکعب افزایش یافته است.

به گزارش شرکت ملی گاز ایران، حسن منتظرتربتی، با اشاره به ثبت رکوردهای جدید تولید، انتقال، توزیع و صادرات گاز در سال 98، از ثبت رکورد بی سابقه صادرات گاز طبیعی کشور در این سال خبر داد و گفت: مصرف تجمعی گاز مشترکان خانگی، تجاری و صنایع غیرعمده پارسال حدود 10 میلیارد مترمکعب افزایش یافت، اما با وجود ثبت رکوردهای جدید مصرف، گاز مشترکان خانگی شهری و روستایی قطع یا با افت فشار روبه رو نشد.

وی با بیان اینکه در چهار ماه پایانی پارسال، میانگین مصرف گاز خانگی روزانه 55 میلیون مترمکعب نسبت به مدت مشابه سال 97 افزایش داشت، تصریح کرد: با وجود جهش مصرف گاز خانگی اما پارسال رکوردی جدید برای صادرات گاز کشور ثبت شد. معاون وزیر نفت در امور گاز با بیان اینکه سال 98 میانگین صادرات تجمعی گاز حدود 3 میلیارد و 600 میلیون مترمکعب نسبت به سال 97 افزایش داشته، افزود: در مجموع سال 98 صادرات گاز ایران جهشی 26 درصدی نسبت به سال 97 تجربه کرده است.

تربتی با بیان اینکه کل برداشت گاز از منابع در سال 98 حدود 270 میلیارد مترمکعب بوده است، تاکید کرد: هم زمان با افزایش مصرف گاز و توسعه شبکه خطوط لوله و بهره برداری از تاسیسات جدید تقویت فشار، در مجموع گازی تولید نشد که برای انتقال و توزیع آن مشکلی وجود داشته باشد.

ایران اکنون نه تنها واردکننده نیست؛ بلکه یکی از دارندگان ظرفیت قابل ملاحظه صادرات گاز است. اما فشارهای کشورهای ثالث مانند امریکا به همسایگان، مانع از تبدیل این فرصت به واقعیت می شود. مانند پاکستان که از اتمام خط لوله صلح و واردات گاز ایران خودداری کرده است. با این حال فعالیت ها در زمینه گسترش بازار صادراتی گاز ادامه دارد و بزرگترین واردکننده گاز کشور اکنون عراق و سپس ترکیه به شمار می رود.