آرشیو سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۹، شماره ۵۶۹۳
زندگی: ایران
۱۶

در روز صنعت و معدن رفته ایم سراغ خانواده معدنچیانی که زندگی شان سخت تر از کار در معادن زغال سنگ است

زندگی خاکستری

حکمت قاسم خانی

ریزش تونل های حفر شده در اعماق تاریک و نمور معادن زغال سنگ و مدفون شدن در زیر چند تن خاک و زغال، انتشار گاز متان از بین لایه های زغال سنگ و جرقه ای و انفجاری بزرگ و شعله های سوزانی که جسم و جان کارگران را به آتش می کشد، سقوط از ارتفاع در اعماق زمین، خفه شدن بر اثر گاز گرفتگی و قطع شدن دست، پا و انگشتان، اینها اتفاقاتی است که طی چند دهه اخیر در معادن زغال سنگ شمال استان کرمان شاهد وقوعش بودیم؛ اتفاقاتی که جان ده ها کارگر را گرفته و ده ها کارگر را نقص عضو کرده است. آنها که جان باختند جای خالی پرمهرشان و پایان همان چند قرص نان که سرسفره می بردند، سختی زندگی همسر و فرزندانشان را دو چندان کرده و آنها که دچار نقص عضو شده اند، بی رحمی زندگی و روزگار را نوعی دیگر تجربه می کنند؛ آنگاه که برای احقاق حق و دریافت حقوق قانونی خود تلاش می کنند و در بسیاری موارد راه به جایی نمی برند و این یعنی روزگار سیاه برای معدنچیانی که هیچ حامی و همراهی ندارند و گویا قرار نیست ورق بخت سیاهشان به سپیدی برگردد.

طی تمام سال هایی که از خصوصی سازی معادن می گذرد گاه به دلیل عدم به کارگیری وسایل و تجهیزات ایمنی مناسب توسط پیمانکار معدن  برای صرفه جویی در هزینه ها و گاه سهل انگاری کارگران در رعایت نکردن نکات ایمنی، حوادث متعددی برای کارگران رقم خورده و جان ده ها معدنچی زغال سنگ در استان کرمان گرفته شده، حال این که پس از وقوع این حوادث چه خانواده کشته شدگان و چه معدنچیانی که دچار مجروحیت و نقص عضو شده اند به دلیل پروسه سخت دریافت دیه از شرکت های بیمه گذار برای گرفتن دیه فوت یا نقص عضو با مشکلات زیادی مواجه بوده اند؛ به گونه ای که برخی از آنها با وجود شرایط سخت زندگی یا  نتوانستند دیه خود را دریافت کنند یا دیه آنها به دلیل مقصر معرفی شدن کارگر، کامل پرداخت نشده است. در این میان پیمانکاران متخلفی نیز بوده اند مانند پیمانکار معدن باب نیزو که دیه کارگران جانباخته بر اثر انفجار در این معدن را پرداخت نمی کرد و خانواده معدنچیان را سال ها درگیر رفت و آمد برای دریافت دیه کرد. از سوی دیگر کارگرانی هستند که حین کار در معادن زغال سنگ آسیب دیده و پس از طی کردن روند درمان به بهانه عدم توانایی و کارایی، دیگر توسط پیمانکار معدن  به کار گرفته نشده اند و اکنون زندگی سختی دارند. یک نمونه اش کارگری به نام جلالی که با 15 سال سابقه کار، طی حادثه ای در معدن زغال سنگ اسدآباد هجدک، بازوی دستش آسیب جدی می بیند و برای تامین هزینه 17 میلیون تومانی درمان دستش مجبور می شود حتی فرش خانه اش را بفروشد؛ کارگری که  با وجود داشتن دو فرزند دانشگاهی و هزینه های بالای تحصیل آنها ، زندگی اش زیر قرض و بدهی است.

داستان محمد

مصداق دیگرش کارگرانی همچون محمد اسلامی 43ساله ساکن روستای طالقان است که به رغم 12 سال کار کردن در معدن زغال سنگ طی حادثه ای کمرش می شکند و چند ماه پس از طی کردن مراحل درمانی در حالی که می خواهد دوباره مشغول به کار شود با این پاسخ مدیران معدن مواجه می شود که اگر می توانی در بخش استخراج کار کن وگرنه به خانه ات برگرد. ما اینجا کار سبک نداریم. وی از  چهار سال پیش تاکنون بیکار است و  در خانه ای نیمه ساز در شرایطی سخت در حالی روزگار می گذراند که همسرش مجبور است برای تامین هزینه های زندگی شان در کشتارگاه مرغ زرند به سختی کار کند. سراغ محمد اسلامی می رویم و از او می شنویم که علی رغم شکستن کمرش بر اثر ریزش زغال سنگ مسوولان معدن او را 25درصد مقصر معرفی کرده و فقط 50 میلیون تومان دیه به او پرداخت کرده اند:«طبق گفته مسوولان معدن فقط بر اثر وقوع حوادثی همچون انفجار یا گازگرفتگی در معدن، شرکت پیمانکار صددر صد مقصر می شود و دیه را کامل می پردازد و در حوادثی که حین کار رخ می دهد نیز همیشه کارگران  مقصر معرفی می شوند. من نسبت به این تصمیم اعتراض و شکایت کرده ، اما هنوز پاسخی دریافت نکرده ام.» او به وضعیت کارگران دیگری همچون غلامرضا پاکروان اشاره می کند که بر اثر حادثه در معدن  زغال سنگ از ناحیه چشم آسیب جدی دیده و فقط یک سوم دیه کامل را به او پرداخت کرده اند و در حال حاضر مانند او بیکار است.  محمد اسلامی از کارگر دیگری به نام احمد شهرکی نام می برد که پس از آسیب دیدن دستش در معدن، به او کاری متناسب با وضعیت جسمانی اش واگذار نکردند تا او نیز اکنون بیکار باشد. یکی دیگر از کارگران نیز پاشنه پایش توسط اسکی داخل معدن قطع شده و اکنون بدون دریافت دیه بیکار است.

گرد رنج اینجا پراکنده است

علیرضا گلستانی ساکن شهر زرند یکی دیگر از این کارگران معدن است که پس از 19 سال کار کردن در معدن  زغال سنگ، پنج سال است بیکار شده است.

او با اشاره به این که در حال حاضر با وجود داشتن چهار فرزند، کارگر فصلی است و به سختی هزینه های زندگی و اجاره خانه را تامین می کند به جام جم می گوید: متاسفانه به دلیل این که سنم بالای 40 سال است و به لحاظ جسمی به خاطر کار در معدن ریه هایم مشکل دارد هیچ جا به من کار نمی دهند. وی می افزاید: پس از این که فروردین 1394 معدن تعطیل و من و دیگر کارگران بیکار شدیم، مدتی از بیمه بیکاری استفاده کردم، اما به دلیل این که توان پرداخت حق بیمه را نداشتم دیگر نتوانستم بیمه ام را ادامه دهم و اکنون بیمه و درآمد ثابتی ندارم. خوشبختانه پس از چند سال تعطیلی معدن، بهمن سال گذشته دوباره این معدن بازگشایی شد، اما کارفرمای شرکت پیمانکار معدن من و دیگر کارگرانی را که سال ها در این معادن کار می کردیم و بیکار هستیم به کار نگرفت و به ما گفت شما از کار افتاده و فرسوده شده اید و بدنتان دیگر توان ندارد. درد ما اما فراتر از این است و مصداق دیگرش این که بسیاری از پیمانکاران معادن  زغال سنگ در بخش خصوصی حق بیمه کارگران را با پایین ترین پکیج بیمه ای پرداخت می کنند که یک ظلم آشکار در حق آنهاست. متاسفانه حکایت علیرضا، غلامرضا و محمد​حکایت همه کارگران معدن کرمان است و در هر یک از شهرها و روستاهای واقع در شمال استان کرمان از زرند،چترود، هجدک و راور گرفته تا پابدانا، دشتخاک و کوهبنان که اقتصادشان وابسته به فعالیت معادن  زغال سنگ است می توان خانواده های کارگرانی را یافت که از وضعیت سخت کار در اعماق معادن  زغال سنگ ناراضی هستند.

 

مکث

دیه مان را به ما ندادند

در روستای طالقانی شهرستان زرند، معدنچیان دیگری نیز هستند که در سال های گذشته جان خود را در معادن  زغال سنگ از دست داده اند و اکنون خانواده های آنها با مشکلات متعددی مواجه هستند. یکی از این معدنچیان مرحوم رضا صادقی است که سال 92 بر اثر گاز گرفتگی در معدن  زغال سنگ چشمه پودنه کشته می شود و اکنون همسر او نرگس سرداری با داشتن دو پسر 15 و 11ساله در شرایط سختی زندگی می کند.

نرگس سرداری به ما از روزهای سخت زندگی یک زن بیوه با دو در روستایی کوچک می گوید. وی با بیان این که شوهر مرحومش پس از 12 سال کار کردن در معدن  زغال سنگ سرانجامی جز مرگ نداشت، می گوید: «رضا به خاطر کار کردن در تونل  زغال سنگ و آسیب دیدن ریه هایش دچار تنگی نفس می شد و شب ها نمی توانست بخوابد و مجبور بود هنگام خوابیدن دو بالش زیر سرش بگذارد تا نفسش نگیرد. از سوی دیگر کمر درد و پادرد امانش را بریده بود. این حکایت زندگی همه کارگران معدن است؛ کارگرانی که در تونل معادن  زغال سنگ کار می کنند، چه حین کار و چه پس از 20 سال کار زمانی که می خواهند بازنشسته شوند بر اثر عوارض ناشی از کار سخت در اعماق معادن دچار بیماری های متعدد هستند.

حق دیه فوت همسر نرگس خانم در سال 93پرداخت شده، اما نه به او و فرزندانش، بلکه به پدرشوهرش، به عنوان قیم بچه ها و او حق استفاده از این مبلغ و هزینه برای فرزندانش را ندارد:«در حال حاضر از مستمری ماهانه یک میلیون و 800 هزار تومانی شوهر مرحومم یک میلیون و 400 هزار تومان به من پرداخت می شود که با این مبلغ به سختی می توان زندگی را گذراند.»

وی با بیان این که فرزندانش با گذشت هفت سال از فوت پدرشان هنوز بی قرار او هستند، می گوید: «متاسفانه کارگرانی که می میرند اسیر خاک می شوند و خانواده شان که می مانند اسیر مشکلات زندگی هستند.»

 

درد

غم همسری که نیست و مطالباتی که دریافت نشده

 24 خرداد ماه سال جاری رضا میرزایی، کارگر 44 ساله معدن  زغال سنگ پابدانا جنوبی پس از پایان کار در اعماق معادن  زغال سنگ هنگامی که می خواست همراه چند نفر از همکارانش سوار نفربر (اسکی تونل) شده و از اعماق چند صد متری معدن  زغال سنگ بالا بیاید دچار حادثه شده و بر اثر برخورد با ریل در ورودی از ناحیه دست، پا و شکم دچار مصدومیت شدید می شود و دو روز بعد، پس از دو عمل جراحی در بیمارستان زرند جان خود را از دست می دهد. برای گفت وگو با خانواده این کارگر عازم محل زندگی اش در روستای طالقانی شهرستان زرند در 100 کیلومتری شهر کرمان می شویم. زرند شهری است نسبتا بزرگ و صنعتی که اقتصادش علاوه بر کشت محصول پسته، بر پایه فعالیت معادن  زغال سنگ و صنایع جانبی آن همچون کارخانه زغالشویی، مجتمع های کک سازی، قطران و فولاد بنا شده و به همین خاطر است که تعداد قابل توجهی از مردان این شهر و روستاها و شهرهای اطراف از طریق کارکردن در معادن  زغال سنگ و صنایع جنبی و وابسته به آن کسب در آمد می کنند. با عبور از شهر زرند و پیمودن حدود 5 کیلومتر به روستای طالقانی می رسیم؛​روستایی که بیشتر مردان آن را کارگران معادن  زغال سنگ تشکیل می دهند. خانه کوچک مرحوم رضا میرزایی در خیابان امام خمینی این روستا واقع شده ؛ خانه ای که بنرهای مشکی رنگ تسلیت روی آجرهای قرمزرنگش خودنمایی می کند. شمسی میرزایی، همسر مرحوم رضا میرزایی به استقبال مان می آید و وارد خانه 60متری شان می شویم که پس از وقوع زلزله بازسازی شده و سرپناه او و 4 فرزند مرحوم میرزایی است.

صحبت های شمسی میرزایی با هق هق گریه آغاز می شود؛ از روزهای سخت زندگی و کار شوهر مرحومش می گوید،​از این که چگونه 17 سال کار سخت و پرزحمت با مرگی سخت تر پایان یافت: «سینه رضا از مدت ها پیش بخاطر کار در معدن خراب بود و درد می کشید.شب ها که می خوابید صدای خس خس سینه امانش را می برید و دائم خلط از سینه اش خارج می شد. شب قبل از حادثه به او گفتم اوضاع سینه ات خیلی خراب است، باید فکری برای درمانش کنی، گفت غصه نخور خوب می شوم، تو نگران من نباش. مدام نگران بود و کابوس می دید. یک روز به رضا گفتم خواب دیده ام که از معدن اخراجت کرده اند و بیکار شده ای، نگاهی به من انداخت و گفت: ای کاش بیرونم می کردند، سختی کار امانم را بریده و بیچاره شده ام... .»

 وی به چگونگی وقوع حادثه برای همسر مرحومش که در اعماق 600متری معدن دچار حادثه می شوند، اشاره کرده و می گوید: «از وقتی او رفته زندگی سخت مان، سخت تر شده است. پسر چهار ساله ام به نام سجاد خیلی بابایی است و شب ها بی قراری می کند و بهانه او را می گیرد. فقط بی قراری بچه ها نیست، مساله تامین مخارج آنها هم هست. سه ماه آخر حقوق همسرم هنوز پرداخت نشده، ضمن این که مبلغ 25 میلیون تومان از سال های قبل از یکی از مدیران این معدن طلبکار است که با وجود پیگیری های فراوان هنوز به ما پرداخت نشده که در صورت دریافت می توانیم به زخمی از زخم هایمان بزنیم.»