آرشیو چهار‌شنبه ۱۱ تیر ۱۳۹۹، شماره ۹۸۰۱
اجتماعی
۱۰

بررسی دلایل اهمیت استفاده از ماسک در روزهای بازگشت همه گیری کووید 19

ماسک اجباری درمان درد کرونا

زهره سادات موسوی

گروه اجتماعی: می گویند، استفاده از ماسک می تواند «به طور قابل توجهی» بر ریسک انتقال ویروس تاثیرگذار باشد و حتی میزان ابتلا را تا یک پنجم کاهش دهد، سازمان جهانی بهداشت هم در دستورالعمل تازه ای که جمعه 16 خردادماه منتشر کرده، از دولت ها خواسته تا استفاده از ماسک صورت را در محیط های عمومی اجباری کنند. بنا به توصیه نامه جدید این سازمان و بر اساس اطلاعات تازه به دست آمده، ماسک «سدی بر سر راه قطرات بالقوه عفونی» است. در ایران هم بر اساس مصوبه ستاد ملی مبارزه با کرونا، از 15 تیر ماه استفاده از ماسک در مکان های سرپوشیده و پرجمعیت اجباری شده است.

تاکید بر استفاده مسئولان از ماسک

پیش تر مقامات مختلف در طول ماه های گذشته استفاده از ماسک صورت را غیرلازم می دانستند و حتی در توصیه نامه های پیشین سازمان جهانی بهداشت، فقط بیماران مبتلا به کرونا و مراقبان و نزدیکان آن ها به استفاده از ماسک توصیه شده بودند اما در شرایط حال حاضر، پژوهش ها نشان می دهد، با پوشاندن دهان و بینی، مسافتی که هوای بازدم می تواند طی کند، تا 90 درصد کاهش می یابد. ازآنجاکه هوای بازدم می تواند حاوی ذرات ریز آب (از مایعات دهان و بینی) باشد که برخی از آن ها ممکن است حامل ویروس باشند، پوشیدن روبند از هر نوعی می تواند در کاهش شیوع کووید19 مفید واقع شود. 

نتایج این مطالعات مبتنی بر شواهدی است که از هنگ کنگ به دست آمده و گفته می شود که کاهش شیوع ویروس در هنگ کنگ به خاطر استفاده گسترده از ماسک بوده اما در کشور ما، وضعیت کمی متفاوت است و افزایش آمار مبتلایان و به تبع آن بالا رفتن شمار جان باختگان نشان از آن دارد که شهروندان در رعایت پروتکل های بهداشتی کوتاهی کرده و دیگر همانند سابق، کرونا را جدی نمی گیرند. ماسک زدن یکی از مواردی است که به گفته ایرج حریرچی، معاون وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تا 85 درصد احتمال انتقال ویروس را کم می کند. اما گذری در سطح شهر نشان از آن دارد که بسیاری از مردم به بهانه های مختلف از آن استفاده نمی کنند. 

این مسئله آن قدر مهم است که شنبه گذشته رهبر انقلاب اسلامی در ارتباط تصویری با رئیس قوه قضائیه و مسئولان قضائی در خلال صحبت هایشان به موضوع کرونا نیز اشاره و بر استفاده همگانی از ماسک تاکید کردند و با ابراز گلایه از اینکه در مقابله با کرونا آن حرکت گذشته از سوی برخی از مردم و برخی از مسئولین سست شده، گفتند: «اگر اطراف من هم دو یا سه نفر باشند بنده هم حتما ماسک می زنم کما اینکه می زنم. در مواردی، وقتی مسئول دولتی در اجتماعی ماسک نمی زند آن جوان نیز تشویق می شود که نزند.»

ایشان بی توجهی به استفاده از ماسک را ازجمله علت های افزایش آمار جان باختگان ناشی از کرونا در کشور دانستند و عنوان کردند: «نتیجه این اتفاقات همین می شود که بعد از آن که تلفات ما دورقمی شده بود و به حدود سی وچند نفر رسیده بود، حالا رسیده به صد و سی وچند نفر؛ این انسان را غصه دار می کند. حدود یک ماه، یک ماه ونیم قبل، در آمارهایی که به ما دادند، از بعضی از استان ها نام آوردند که در آن ها هیچ تلفاتی نبوده، بنده واقعا از ته دل خوشحال شدم، خدا را شکر کردم که الحمدلله این تعداد استان هایی هستند که در آن ها هیچ تلفاتی وجود نداشته؛ حالا همین اخیرا، یعنی چند روز قبل از این گزارشی به من دادند، دیدم بعضی از همان استان هایی که آن روز در گزارش بود که هیچ تلفات نداشتند تلفات متعددی در آن ها گزارش کرده اند؛ انسان غصه اش می شود، خب نباید این کار را بکنیم، باید ملاحظه کنیم، باید مراقبت بکنیم؛ هم مردم مراقبت کنند، هم مسئولین مراقبت کنند.» 

40 درصد می گویند، نفس کشیدن با ماسک سخت است

حال با این وصف باید پرسید: چرا در شرایطی که وضعیت شهرهای بزرگ، قرمز است و بسیاری از نقاطی که پیش تر سفید بوده اند، به قرمز، تغییر وضعیت داده اند، مردم از ماسک استفاده نمی کنند؟ بی تردید این میزان سهل انگاری و کم توجهی مردم شرایط را بدتر خواهد کرد. بر همین اساس و به دنبال کشف علت ماسک نزدن مردم، روابط عمومی سازمان نظام پزشکی یک نظرسنجی در روز 28 خرداد در کانال خود برگزار کرد که با استقبال مخاطبان روبه رو شد.  در این نظرسنجی و از میان چندگزینه ای که به دلایل عدم استفاده از ماسک اشاره شده بود، 40 درصد از شرکت کنندگان علت این مسئله را سختی در نفس کشیدن حین استفاده اعلام کرده بودند، 36 درصد هنوز به تاثیر آن در پیشگیری از کرونا آگاهی نداشتند و 24 درصد، نبود سیاست یکنواخت در برنامه های مختلف صداوسیما برای کاربرد ماسک (مهمانان و مجریان) را در عدم پیروی از این پروتکل بهداشتی دخیل دانسته بودند. 

با ماسک یا بی ماسک زیر پوست شهر

این روزها در خیابان که چرخ می زنیم، با مسائل جالب توجهی در مورد ماسک زدن یا نزدن روبه رو می شویم، نمونه اش پیرمرد دست فروش مقابل ایستگاه دروازه دولت است که دستمالی را به دور دهانش محکم گره زده است. جلو می روم و علت پوشاندن دهانش را می پرسم. می خندد و می گوید: «ماسک دست سازه! مگه چه قد در میارم که بخوام پول ماسک بدم.» بعد یک شیشه کوچک الکل از جیبش درمی آورد و نشانمان می دهد. می پرسم چرا رعایت می کنی پدر جان؟ محکم و جدی دو بار می گوید: «حق الناسه، حق الناس»  کمی آن طرف تر خانم جوانی به همراه دخترش از مغازه ای بیرون می آیند. هیچ کدام ماسک ندارند، علت را می پرسم. شانه بالا می اندازند، بعد هم می گویند: «فکر نمی کنم خیلی تاثیر داشته باشه! اون اوایل که همه رعایت می کردن چی شد؟ کم شد؟ کم که نشد هیچی حالا می گن کرونا وحشی ترم شده.» 

وارد مترو می شوم. جایی که استفاده از ماسک اجباری است. خانمی در حال جروبحث با مامور ورودی مترو است. از بحث ها تا حدودی متوجه ماجرا می شوم. خانم اصرار دارد که بدون ماسک وارد مترو شود و از مامور تقاضا دارد همین یک بار چشمش را به روی ماجرا ببندد. مامور هم زیر بار نمی رود. این حجم از اصرار برایم جالب است.  جلو می روم و از خانم علت را جویا می شوم. با دلخوری می گوید: همیشه ماسک می زند، در خانه هم کلی ماسک دارد اما این بار عجله داشته و یادش رفته ماسک را همراه خود بیاورد. الآن هم زورش می آید، پول به ماسک جدید بدهد. درنهایت با کلی غرغر می رود تا ماسکی تهیه کند. به سراغ مامور می روم. حسابی عصبانی و شاکی است. می گوید: «روزانه با چندین مورد این شکلی باید سروکله بزنیم. هزار جا پول خرج می کنن و اون وقت زورشون میاد یه دونه ماسک بخرن. منم مامورم خب. اینجا کلی دوربین داره. تازه   تو اون مترو کیپ تا کیپ آدم برا سلامتی خودشونه.» 

از ورودی و مامورانش که می گذرم، داخل ایستگاه و مترو افرادی را می بینیم که ماسک ندارند. افرادی که قطعا در زمان ورود و جلو ماموران ماسک داشته اند اما بعدا از صورت برداشته اند تا راحت تر نفس بکشند! بعضی ها را هم خودم می بینم که کلافه ماسک را از صورت برمی دارند و در کیفشان می گذارند. سراغ پسر جوانی می روم که چند دقیقه پیش ماسکش را از صورت برداشته بود. علت را می پرسم. می گوید: «بابا گرمه! صورتم عرق می کنه و همش باید ماسک رو بکشم پایین و عرق هامو پاک کنم. اعصاب آدم به هم

 می ریزه.» پسر دیگری به میان صحبت ما می آید و می گوید: «نفسم نمیشه کشید. می دونیم لازمه ولی خداییش خیلی ستمه.» بعد هم می خندد و ادامه می دهد: «تازه بیرون از اینجا تو آفتاب بخوای عینک آفتابی هم بزنی عین هیولا می شی. آقا تیپ مون به هم می خوره». 

آقایی حدودا 45 ساله که گویا مکالمات ما را شنیده، نزدیکمان می شود و می گوید: «برای سلامتی خودمونه. این ماسکی که زدم رو خانمم درست کرده. از اینا خونه زیاد داریم. هر بار می خوام بیام بیرون دو تا می زارم تو کیفم. به خدا برا خودمونه. داخل مترو رو ببین. همه تو صورت همه ان. از شما جوونا بعیده. یه کم رعایت کنیم برا خودمون خوبه.» 

از مترو بیرون می آیم. چرخی می زنم تا به پارکی مملو از جمعیت می رسم. به سراغ چند پیرمرد می روم که دور هم نشسته اند. بعضی هایشان ماسک دارند ولی تا روی چانه پایین آورده اند. بعضی ها هم اصلا ندارند. از ماسک نزده ها علت را جویا می شوم. یکی شان می گوید: «اینجا که هوا آزاده پدر جان. می زنم ولی جاهای سربسته مثل مترو و اتوبوس و مغازه.» بعد ماسکش را از جیبش درمی آورد و نشانم می دهد. دیگری می گوید: «بابا دو دقیقه میایم بیرون دلمون باز شه. تو این گرما این ماسک رو بزنیم که خفه می شیم. تازه من نفس تنگی دارم. این ماسکا رو که می زنم اصلا نفسم بند میاد.» یکی از پیرمردها هم که ماسکش را روی چانه گذاشته با خنده می گوید: «آقا اومدیم اینجا روی ماه دوستان رو ببینم. با ماسک که نمیشه.»  بعد همه با هم می زنند زیر خنده. 

استفاده از ماسک تنها و موثرترین راه پیشگیری از کرونا

این سهل گیری ها و بی تفاوتی ها در شرایطی است که کارشناسان بهداشتی بر سر این موضوع اتفاق نظر دارند که در حال حاضر با چرخش ویروس در سطح جامعه، عادی شدن رفتارها و سست شدن افراد در اجرای پروتکل های بهداشتی، میدان بیشتری برای جولان این ویروس فراهم می شود. بر همین اساس «مینو محرز»- عضو کمیته علمی ستاد ملی مبارزه با کرونا، تنها و موثرترین راه پیشگیری از کرونا را «استفاده از ماسک» اعلام کرده و  از شهروندان خواسته هنگام خروج از خانه حتما از ماسک استفاده کنند. 

حسین عرفانی- رئیس اداره مراقبت بیماری های واگیر وزارت بهداشت هم به خبرگزاری برنا گفته، «ازآنجایی که  ذرات تنفسی معمولا عامل اصلی انتقال بیشتر میکروب ها هستند، تا حدود 80 درصد و بیشتر، احتمال اینکه یک ماسک معمولی پزشکی جلوی انتشار را بگیرد، وجود دارد. اگر تشخیص قطعی شود و بیماری خطرناک باشد، آن وقت توصیه می کنیم از ماسک ان-95 و ان-100 استفاده شود.» او در خصوص نحوه استفاده از ماسک نیز عنوان کرده، «هر کدام از ماسک ها

 عمر محدودی برای استفاده دارند و باید تعویض شوند. نمی توان ماسک را شست و دوباره استفاده کرد. نکته مهم، شکل معدوم سازی این ماسک ها است که باید با رعایت نکات بهداشتی انجام شود.»  عباس فایضی، متخصص آلرژی و عضو هیئت علمی دانشگاه جندی شاپور اهواز به همشهری آنلاین گفته: «اگر فرد بیمار از ماسک استفاده نکند، با سرفه یا عطسه و حتی تنفس معمولی، ذرات آلوده به ویروس را تا حدود دو متر منتشر می کند اما اگر از ماسک استفاده کند، این انتشار ویروس به حداقل می رسد. مشخص نیست که انواع ماسک ها دقیقا چند درصد جلو انتقال عفونت کرونا را می گیرند اما استفاده بیمار از ماسک تا حد زیادی جلوی انتقال عفونت به سایرین را می گیرد.  

مطالعات جهانی از تاثیرات ماسک زدن می گویند

گسترده ترین بازبینی انجام شده بر مطالعاتی از سراسر جهان در ژورنال پزشکی «لنست» حاکی از تاثیر قابل توجه فاصله گیری فیزیکی، استفاده از ماسک و عینک محافظ بر روند انتقال ویروس کرونای جدید است، تا جایی که برخی از پژوهشگران تاکید دارند، استفاده از ماسک های ان-95 می تواند تا 90 درصد مانع از ورود ویروس جدید به سیستم تنفسی افراد شود.  یک بررسی مطالعاتی در چین و آمریکا که نتایج آن در مجله علمی «ساینس» منتشر شده نیز به تاثیرات زدن ماسک پرداخته و بر کارایی استفاده از آن تاکید می کند. در این بررسی طبق داده های اپیدمیولوژی معلوم می شود کشورهایی که خیلی زود استفاده از ماسک را اجباری کردند مانند تایوان، سنگاپور یا کره جنوبی خیلی بهتر توانستند جلوی شیوع کرونا را بگیرند. 

یک مطالعه آزمایشگاهی اخیر در هنگ کنگ نیز نشان می دهد ماسک ها می توانند از انتشار ویروس توسط کسی که آن را زده، جلوگیری کنند. این گروه مطالعاتی افراد مبتلا به علائم آنفلوآنزا را موردمطالعه قرار دادند، به این صورت که به نیمی از آن ها ماسک دادند و نیمی دیگر را بدون ماسک رها کردند. سپس به مدت 30 دقیقه ویروس هایی که از طریق تنفس و سرفه در هوا بود را جمع آوری کردند. نتایج این تحقیق نشان داد ماسک ها باعث کاهش مقادیر قطرات و ذرات معلق در هوا شد.

سازمان بهداشت جهانی نیز استفاده از ماسک (شامل انواع ماسک ساده یا ماسک جراحی) را یکی از اقدامات پیشگیرانه ای دانسته که می تواند شیوع برخی بیماری های ویروسی تنفسی ازجمله کووید19 را محدود نماید. البته این سازمان استفاده از ماسک را به تنهایی برای تامین سطح مناسبی از محافظت، کافی ندانسته و تاکید می کند که سایر اقدامات نیز باید اتخاذ شود.

البته بررسی ها نشان می دهد، ماسک صورت هم باید به طرز صحیح پوشیده و به طور مرتب تعویض و به طور دقیق برداشته و با رعایت مسائل ایمنی منهدم شود. اگر هر یک از این موارد رعایت نشود، ماسک هیچ کمکی در حفاظت از افراد نخواهد کرد. وقتی ماسک به درستی روی صورت گذاشته نشود، ویروس به آسانی وارد دهان و بینی می شود. بنابراین ماسک فقط وقتی که محکم به صورت بچسبد می تواند خروج ذرات ریز موجود در هوای بازدم را کنترل کند.

ماسک زدن اجباری می شود

در هفته های اخیر نادیده گرفتن پروتکل های بهداشتی از سوی مردم در محیط های عمومی و حضور غیرضروری شان در این فضاها، برگزاری مجالس عروسی و عزا و مهمانی های خانوادگی و در کل به فراموشی سپردن حضور کرونا ویروس، صعودی شدن نمودار مبتلایان و قربانیان در کشور و سه رقمی شدن آمار فوتی ها را به دنبال داشته، به گونه ای که  حسن روحانی- رئیس جمهور روز یک شنبه (هشتم تیرماه) در جلسه ستاد ملی مقابله با بیماری کرونا، با تاکید بر اینکه برای مقابله با کرونا همه باید اصول بهداشتی را رعایت کنند و راه دوم نداریم، بر این مسئله تاکید کرده که «از 15 تیرماه، زدن ماسک در تمام محل های تجمع الزامی می شود.» حال باید دید اتخاذ چنین تصمیمی تا چه میزان قابل اجراست و آیا می توان با اعمال قانون مردمی که تا دیروز حتی با علم به ضرورت  استفاده از ماسک، به بهانه های مختلف از استفاده آن سر باز می زدند را مجبور به رعایت و استفاده از آن کرد؟!

بر همین اساس، سیما سادات لاری، سخنگوی وزارت بهداشت روز سه شنبه  10 تیرماه در مورد اجرای مصوبه اجباری شدن ماسک از 15 تیرماه توضیح داده است: «این مصوبه جدید است و حتما مکانیزمی برای اجرای آن در نظر گرفته می شود. ممکن است افرادی را که ماسک ندارند در برخی اماکن راه ندهند و حتما دستگاه های نظارتی هم در این مورد ورود می کنند. اولویت وزارت بهداشت برای مدیریت کرونا توجه به پیشگیری است و این کار با زدن ماسک توسط همه مردم امکان پذیر است. باید مردم را به استفاده از ماسک در اماکن عمومی ترغیب کنیم. سیاست دولت نیز این است که همه از ماسک استفاده کنند، به وزارت صنعت هم ابلاغ شده که زمینه تولید ماسک های ارزان قیمت را فراهم کند.» 

او درزمینه راه اندازی کمپینی با عنوان «من- ماسک- می زنم»  اظهار کرده است:  در این کمپین همه مردم به استفاده از ماسک ترغیب می شوند. ثابت شده که ماسک در پیشگیری از کرونا موثر است. 

باید کاری کنیم که مردم به استفاده از ماسک ترغیب شوند و از آن استفاده کنند؛ به همین علت اینفوگرافی هایی برای ترغیب مردم تهیه شده است و حتی کلیپ هایی تهیه شده که نحوه تولید ماسک خانگی را به مردم آموزش می دهد تا همه مردم استفاده کنند. مردم باید باور کنند که این کار در پیشگیری از ابتلا به بیماری کووید19 و کرونا موثر است و اگر دو طرف استفاده کنند تا 95 درصد در پیشگیری موثر است. وقتی می شود بیماری کووید19 را که می تواند برای مردم و کادر درمانی مشکلات زیاد و پیچیده ای ایجاد کند با یک ماسک ساده و ارزان و شستن مداوم دست کنترل کرد، چرا نباید از این روش استفاده کرد.» 

ماسک نزدن و احتمال 85 درصدی انتقال بیماری

«شروین شکوهی»، متخصص بیماری های عفونی در گفت وگو با «رسالت» بر استفاده از ماسک تاکید کرده و می گوید: ماسک عامل اصلی کاهش انتقال است و درصورتی که شهروندان به این توصیه بهداشتی عمل کنند، احتمال اینکه قطرات تنفسی روی دستگیره در و سطوح باشد بسیار کم خواهد شد. اما درصورتی که ماسک استفاده نشود، بیش از 85 درصد احتمال انتقال این بیماری وجود دارد، از سوی دیگر، ما باید راه و رسم زیستن در کنار ویروس را بیاموزیم، به این معنا که ماسک بزنیم، دست هایمان را با آب و صابون بشوییم و فاصله گیری فیزیکی را رعایت کنیم و در این میان استفاده از ماسک بسیار مهم است، به ویژه برای آنان که به ویروس کرونا آلوده شده اند، ضمن اینکه مشخص شده بسیاری از افراد آلوده به ویروس فاقد علامت هستند، ازاین رو، استفاده فراگیر از ماسک امری ضروری است، همچنین هنگامی که ماسک به صورت داشته باشیم، میزان تماس دست با دهان، بینی یا چشم به مقدار خیلی زیادی کاهش می یابد و حتی به صفر می رسد. 

همچنین زدن ماسک به ما یادآوری می کند که بهداشت فردی را بهتر رعایت کنیم، از دست زدن به صورت خود و از حضور در اماکن شلوغ اجتناب کرده و فاصله ایمن را رعایت کنیم. از طرف دیگر با توجه به اینکه ویروس کرونا به راحتی از راه صحبت، عطسه و سرفه منتقل می شود، بنابراین حفظ فاصله فیزیکی، استفاده از ماسک و عینک محافظ بر روند انتقال ویروس کرونای جدید، تاثیر قابل توجهی دارد و تنها وسیله راحت و در دسترس برای جلوگیری از انتشار این ویروس است. حتی برخی از پژوهشگران می گویند استفاده از ماسک های ان-95 می تواند تا 90 درصد مانع از ورود ویروس جدید به سیستم تنفسی افراد شود.»