آرشیو پنج‌شنبه ۹ مرداد ۱۳۹۹، شماره ۲۲۵۲۶
اخبار کشور
۱۱
زلال بصیرت

مصائب و ابتلائات؛ هدفمند یا تصادفی؟

برخورد عمومی اکثر مردم دنیا با حوادث این عالم این گونه است که آنها را طبیعی می دانند. حتی فکر این را نمی کنند که دستی در کار است. متاسفانه در میان طرفداران ادیان و حتی اسلام و کسانی که با قرآن آشنا هستند نیز چنین تفکری وجود دارد.

رویکرد دوم رویکرد کسانی است که به وجود خدا معتقد هستند، اما به یک نوع تقسیم کار قائل هستند و می گویند برخی کارها را خداوند خودش انجام می دهد، اما برخی دیگر از کارهاست که خداوند به مخلوقات واگذار کرده است. می گویند در برابر کارهایی که خدا کرده شکر می کنیم، اما همه چیز که دست خدا نیست! اگر مریض شدی برو دکتر! این دیگر ربطی به خدا ندارد؛ خداوند عالم را خلق کرده است و گفته است بروید زندگی کنید!

گرایش سوم مخصوص کسانی است که قرآن را واقعا قبول دارند و می خواهند به معارف آن عمل کنند. شاید این افراد مصداق همان آیه شریف باشند که قرآن درباره آنان می فرماید: «وقلیل من عبادی الشکور» (سبا،13). این گروه با بررسی آیات قرآن، به آیاتی می رسند که با هر دو گرایش قبل تفاوت دارد. اینان به این نتیجه می رسند که کار اصلی کار خداست؛ حتی اگر ما کاری انجام می دهیم به اذن اوست و قدرتش را نیز خدا داده است؛ آن هم در محدوده ای خاص و برای هدفی خاص. البته همه اینها روی حساب است؛ دستی فوق همه اینهاست که در همه اینها موثر است؛ حتی نفسی که می کشیم، حرکتی که می کنیم، چیزی که می فهمیم، اگر از چیزی خوشمان می آید و... همه همین طور است.

متاسفانه ما آن طور که باید و میسر بوده، به دنبال فهم این معارف نرفته ایم. در مرحله عمل نیز آیا عمل ماهمانند کسی است که این معارف را باور کرده و بر طبق آن عمل می کند؟! قرآن می فرماید:«ما هر پیغمبری را که فرستادیم، همراه او بلاهایی نازل کردیم تا مردم حالت تضرع پیدا کنند و به خدا روی بیاورند تا زمینه بهتری برای پذیرش سخن پیغمبر فراهم شود»(اعراف،94).

عکس العمل انسان ها درقبال ناگواری ها از نگاه قرآن

 اما آدمیزادها چکار کردند؟ آیا این باعث تضرع آنها شد؟ آیا آنها متنبه و هدایت شدند؟خود قرآن درباره عکس العمل انسان ها فرموده است: گفتند: کار دنیا همین است! گذشتگان هم بعضی خوشی داشتند و بعضی سختی. (اعراف،95)، این همان گرایش اول است که خداوند نقشی در حوادث دنیا ندارد، باید با آنها ساخت و اگر بتوانیم خودمان نسبت به آنها چاره اندیشی کنیم. دنیا همین است دیگر!

خداوند می فرماید: «ما آنها را به خوشی ها و ناخوشی ها مبتلا می کنیم، به این امید که برگردند» (اعراف،168)، اما اینها می گویند: اینها ربطی به خدا ندارد! یک وقت هم ویروسی پیدا می شود و چند میلیون انسان را مبتلا می کند؛ بالاخره دنیا همین است و باید ساخت! قرآن درباره این گرایش می گوید: «چرا هنگامی که مجازات ما به آنان رسید، (خضوع نکردند و) تسلیم نشدند؟! بلکه دلهای آنها قساوت پیدا کرد؛ و شیطان، هر کاری را که می کردند، در نظرشان زینت داد!»  (الانعام‏، 34)

خداوند می فرماید: همین طوری نبود که یک روز ویروسی بیاید؛ بلکه هدفمند بود تا: «لعلهم یرجعون»، «لعلهم یضرعون». از آنهایی که خدا را قبول ندارند، توقعی نیست؛ شما که قرآن را می بوسید، شما دیگر چرا؟! انگار نه انگار که اصلا خدا کاره ای است و گویا چنین آیه ای نیامده و ما تکلیفی نداریم!

وظایف ما در برابر ابتلائات

 اولین درسی که از این جریان و از این تدبیر الهی می گیریم این است که به خودمان شوکی وارد کنیم و از خود سوال کنیم که آیا به وظیفه مان عمل می کنیم؟ آیا درست فهمیده ایم که قرآن در این باره چه می گوید؟ خود قرآن چه وظیفه ای برای ما تعیین می کند؟ آیا می گوید رها کنید و بروید یا می گوید: در قبال خودتان و دیگران وظیفه ای دارید؟ وقتی شما به وظایفتان عمل کردید، اثر این سختی ها از بین می رود یا اینکه در مقابل این عمل خیری که انجام دادید، ما به شما برکت می دهیم و بلا را از شما رفع می کنیم؟!  

بلا برای این بود که هم در شما شوکی ایجاد شود و هم وسیله آزمایش شما باشد که آیا صبر می کنید یا جزع و فزع می کنید؟ آیا این را کار خدا می دانید یا کار طبیعت می دانید؟ آیا برای خدا نقشی قائل هستید یا خیر؟

افزون بر وظیفه ای که نسبت به شناخت و رفتار خود درباره بلاها داریم، وظیفه ای نیز نسبت به دیگران داریم. ما وظیفه داریم به شکرانه اینکه قرآن را فهمیده و درک کرده ایم، قرآن را به دیگران نیز بفهمانیم. آیا به این وظیفه مان عمل می کنیم؟

کسانی که از معارف قرآن استفاده نمی کنند، بسیار زیان کرده اند. اگر قرآن به ما نرسیده بود، این علما نبودند، در طول 1400 سال تفسیر ننوشته بودند و کتاب های روایی را تبویب نکرده بودند، شاید می توانستیم عذری بتراشیم که نتوانستیم آن را بفهمیم، اما اگر با این همه زحماتی که بزرگان، علما و اساتید ما کشیده اند، باز هم گوش ندهیم و کاری به این معارف نداشته باشیم خیلی زیان کرده ایم! قرآن می فرمایند:«می دانید ضرر چه کسانی از همه بیشتر است؟ آنها کسانی هستند که خیال می کنند تافته جدا بافته ای هستند و کارشان خیلی بهتر از کسانی است که می روند در جبهه ها شهید می شوند!» (کهف،103) خدا نکند که ما از اینها باشیم!

بیانات آیت الله مصباح یزدی (دام ظله) در دیدار با جمعی

از اعضای هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)؛ قم؛ 7/3/99

زلال بصیرت روزهای پنج شنبه منتشر می شود.