آرشیو شنبه ۱۱ مرداد ۱۳۹۹، شماره ۴۷۰۷
اقتصاد
۷
گزارش

آمار تجارت ایران در سه ماهه ابتدایی امسال نشان می دهد

کاهش قدرت رقابت کالای ایرانی در بازار صادراتی

گروه اقتصادی: مقایسه متوسط قیمت صادرات کالاهای تجاری ایران و وارداتی در سه ماهه ابتدایی سال جاری، نشان از شکاف عمیق بین این دو شاخص مهم دارد. بنابر اطلاعات تازه، متوسط قیمت صادرات کالاهای تجاری ایران طی سه ماهه نخست امسال 290 دلار برای هر تن بوده است؛ در حالی که متوسط قیمت واردات کالاهای تجاری ایران در بهار 99 برابر با 854 دلار به ازای هر تن بوده است. میانگین قیمت هر تن کالای وارداتی ایران هم در سه ماهه نخست سال 98 برابر با یک هزار و 157 دلار بوده است. عدد قیمت کالای صادراتی در بهار امسال، نسبت به بهار سال گذشته، 2.1 درصد رشد کرده اما در عین حال، عدد متوسط واردات کالاهای تجاری ایران در بهار 99 نسبت به مدت مشابه سال قبل 26.2درصد کاهش پیدا کرده است.

این اعداد و ارقام به چه معناست و چرا در ساختار تجاری ایران اهمیت دارد؟

برای پاسخ به این سوال، باید به یکی از مهم ترین شاخص های قیمتی در ساختار تجاری اشاره کرد. شاخص بهای کالای صادراتی، یکی از انواع شاخص های قیمت است که تغییرات سطح عمومی قیمت کالاهای غیرنفتی صادراتی را نشان می دهد. از سال 1376 تاکنون بانک مرکزی شروع به محاسبه این شاخص کرده است. نحوه تعیین این شاخص هم به این صورت است که «قیمت ارزی کالاهای صادر شده» را به «قیمت ریالی» تبدیل می کنند و تغییرات این شاخص، نمایانگر تغییرات قیمت کالاهای صادر شده در بازارهای جهانی و نوسانات نرخ ارز است.

افزایش شاخص کالاهای صادراتی به این معناست که «قیمت تمام شده کالای صادراتی» افزایش یافته است و وقتی قیمت کالای صادراتی در یک بازه زمانی به نسبت دوره قبلی بالاتر برود؛ به معنای آن است که این کالا در بازارهای جهانی با قیمت بالاتری فروخته شده است. در دورانی که «قیمت تمام شده» اثر زیادی بر «انتخاب مشتری» دارد؛ بالا رفتن قیمت تمام شده کالای صادراتی در نهایت منجر به کاهش قدرت رقابت پذیری کالاهای صادراتی در بازار داخل و کاهش میزان سودآوری صادرات می شود.

دلیل به وجود آمدن چنین شرایطی را نیز باید در نوسانات نرخ ارز و تورم در تعیین شاخص بهای کالاهای صادراتی دید، چون هر چه نرخ تورم افزایش می یابد هزینه های تولید یک محصول هم افزایش می یابد و این افزایش هزینه های تولید در نهایت منجر به بالارفتن قیمت تمام شده کالا می شود. با افزایش قیمت تمام شده کالا، حاشیه سود تولیدکنندگان و صادرکنندگان نیز کاهش می یابد. روی کاغذ، ممکن است که بالا رفتن قیمت صادراتی کالاها سود بیشتری برای صادرکننده داشته باشد. اما در یک بازه زمانی میان مدت و بلندمدت، افزایش قیمت کالای صادراتی در بازار جهانی و صادراتی، منجر به رویگردانی خریداران و انتخاب کالاهای هم رده و با کیفیت یکسانی خواهد شد که از قیمت پایین تری نیز برخوردارند.

تجارت ایران به 14 میلیارد دلار رسید

اما روی دیگر آمارهای تجارت خارجی ایران در بهار امسال، شیوع ویروس کرونا و بسته شدن مرزها را به تصویر می کشد. ایران در سه ماهه نخست سال گذشته بیش از 11 میلیارد دلار صادرات داشت. اما با شرایط به وجود آمده در پس محدودیت های تجاری، این رقم در بهار امسال به معادل 6.4 میلیارد دلار رسیده تا 44درصد نسبت به پارسال کاهش یابد و تقریبا نصف شود. همچنین در این مدت 7.6 میلیارد دلار واردات صورت گرفته تا رقم کل تجارت در فصل بهار به 14 میلیارد دلار برسد. صادرات ایران از نظر وزنی نیز در بهار سال 98 رقمی معادل 40.0 میلیون تن بود که نسبت به مدت زمان مشابه امسال این رقم به 21.9 میلیون تن بیشتر بوده است. مقایسه این دو رقم حاکی از کاهش 45.1درصدی صادرات ایران از نظر وزنی طی فصل بهار 99 است.

شرکای تجاری

صادرات ایران طی این مدت به چین یک میلیارد و 840 میلیون دلار، به عراق یک میلیارد و 490 میلیون دلار، به امارات 970 میلیون دلار، به افغانستان 500 میلیون دلار و به ترکیه 250 میلیون دلار بوده است. بر این اساس چین سهمی 28.9درصدی از کل صادرات ایران طی سه ماهه نخست امسال داشته و به ترتیب سهم کشورهای عراق، امارات، افغانستان و ترکیه از کل صادرات ایران برابر با 23.4درصد، 15.2درصد، 7.8درصد و 3.9درصد بوده است.

کاهش واردات

اگر بسته شدن مرزها میزان صادرات را تا نزدیک 50درصد کاهش داده، اما نتوانسته واردات ایران را تا همین حد پایین بیاورد. طی این مدت، واردات ایران 7.6 میلیارد دلار بوده که نسبت به واردات 10.4 میلیارد دلاری مدت مشابه سال قبل 26.8درصد کاهش داشته است.

با این حال از نظر وزنی واردات ایران طی این مدت رقمی معادل 8.9 میلیون تن بوده که تنها 0.8درصد از مدت زمان مشابه سال قبل کمتر است. ایران در سه ماهه نخست سال 98 رقمی معادل 9.0 میلیون تن کالا وارد کرده بود.

پنج مقصد عمده واردات کالای ایران نیز کشورهای چین، امارات، ترکیه، هند و روسیه بوده اند. صادرات چین به ایران طی این مدت بالغ بر یک میلیارد و 940 میلیون دلار بوده است. همچنین واردات ایران از امارات برابر با یک میلیارد و 700 میلیون دلار، از ترکیه 820 میلیون دلار، از هند 530 میلیون دلار و از روسیه 420 میلیون دلار بوده است. بر این اساس و به ترتیب سهم کشورهای چین، امارات، ترکیه، هند و روسیه از کل واردات ایران در فصل بهار به ترتیب برابر با 25.4درصد، 22.3درصد، 10.7درصد، 6.9درصد و 5.5درصد بوده است.

ترخیص فوری کالا

به نظر می رسد بخش عمده ای از آمار واردات کالا به ایران به دلیل «رسوب کالاها در بنادر» قابل اصلاح است. معاون امور گمرکی گمرک جمهوری اسلامی ایران، در اطلاعیه ای از کلیه صاحبان کالا اعم از حقیقی یا حقوقی درخواست کرده همچنین، صاحبان کالا های اشاره شده یا نمایندگان قانونی آنها می توانند ازامروز شنبه راس ساعت 11 به بعد با رعایت کلیه پروتکل های بهداشتی، به صورت حضوری نسبت به پیگیری تقاضای ترخیص کالا های اشاره شده، با مراجعه مستقیم به میز خدمت گمرک ایران واقع در طبقه همکف ساختمان شهید بهشتی، اقدام کنند. چنانچه درخواستی مبنی بر ترخیص درصدی یا کامل کالا های درصف تخصیص خود به گمرکات اجرایی یا گمرک ایران ارایه داده اند و لیکن تاکنون مشکل ترخیص کالا های ثبت سفارش شده آنها مرتفع نشده و نتوانسته اند نسبت به ترخیص کالا با رعایت مقررات مربوطه اقدام کنند نسبت به ارسال درخواست آنی خود با ذکر شماره ثبت سفارش از طریق اتوماسیون اداری با عنوان معاون امور گمرکی گمرک ایران اقدام کرده یا از طریق تماس تلفنی با حوزه معاونت فنی و امور گمرکی گمرک ایران به شماره 02188501435، مراتب را اعلام یا از طریق نمابر 02188756468 نسبت به ارسال درخواست مربوطه اقدام کنند تا مشکلات مربوطه به قید فوریت رسیدگی شود.