آرشیو یک‌شنبه ۱۲ مرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۸۲
جهان
۸

آبه چگونه به متحد نخست ترامپ تبدیل شد

دولت «دونالد ترامپ» آشکارا از متحدان سنتی ایالات متحده آمریکا انتقاد می کند. ترامپ از شخصیت «جاستین ترودو»، نخست وزیر کانادا گله مند است؛ از واکنش «ترزا می»، نخست وزیر بریتانیا به برگزیت که آن را «احمقانه» و «فاجعه» خوانده بود، عصبانی است یا با شکایت مداوم از اعضای ناتو مبنی بر اینکه به اندازه کافی برای دفاع از خود هزینه نمی کنند، انتقاد از متحدان واشنگتن را در دستور کار خود قرار داده است. حتی در آسیا-پاسیفیک، او به سئول فشار می رود که سهم خود را در این اتحادیه افزایش دهد و گفته که می خواهد نیروهای آمریکایی را از کره جنوبی خارج کند.

روزنامه هیل در گزارشی تحلیلی می نویسد: اما ژاپن در اغلب موارد یک استثنای قابل توجه بوده است. «شینزو آبه»، نخست وزیر ژاپن احتمالا یکی از نزدیک ترین و پرمخاطب ترین افرادی است که رابطه شخصی خوبی با ترامپ دارد و دموکرات ترین اتحاد را با رئیس جمهوری ایالات متحده ایجاد کرده است. آبه در اکثر اوقات از انتقادهای بی شماری که ترامپ روانه متحدان واشنگتن در جهان می کند، در امان مانده است. توکیو قدردان است که ایالات متحده سد دفاعی محکمی را در آسیا-پاسیفیک ایجاد کرده و از سوی دیگر از اینکه در دکترین دفاعی 2020 کاخ سفید، چین یکی از بزرگ ترین تهدیدهای امنیتی نامیده شده، خشنود است. این گونه به نظر می رسد که روابط امنیتی بین واشنگتن و توکیو بر پایه نزدیکی و اعتماد بنا شده و از این منظر تنها با استرالیا، دیگر متحد امنیتی ژاپن، قابل قیاس است.

حتی استراتژی دولت ترامپ که با هدف ایجاد منطقه ای «آزاد و باز در هند-اقیانوسیه» (هند و پاسیفیک) برای مقابله با پکن تصویب شده، با کمال میل از طرح های برنامه ریزان وزارت خارجه ژاپن در سال 2017 میلادی وام گرفته شده است. این استراتژی در واقع به برنامه آمریکا برای ایجاد یک ائتلاف نظامی ژئوپلیتیک اشاره دارد تا ائتلافی اقتصادی در منطقه هند-پاسیفیک.

صبر و دیپلماسی شخصی آبه

به همین دلیل این نزدیکی برای دموکرات هایی که سیاست های ژاپن را رصد می کنند، دردناک است. یک مقام ارشد ناشناس ژاپنی در ماه آوریل در یادداشتی درباره علاقه آمریکایی ها به توکیو، نوشت که بنابراین انتخاب مجدد ترامپ در ماه نوامبر برای توکیو به مراتب بهتر از انتخاب رقیب او «جو بایدن» است.

بدون شک دولت ژاپن برای همکاری نزدیک با کاخ سفید دلایل ساختاری و ایدئولوژیکی بی شماری دارد. در این میان صبر و دیپلماسی شخصی آبه در برابر ترامپ، دیپلمات های اروپایی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است؛ چراکه بیشتر آنان توانایی چنین رفتاری را در برابر رئیس جمهوری عجیب ایالات متحده ندارند.

تحلیلگران بر این باورند که آبه برای مطرح کردن موضوعات متعدد کشورش با ترامپ مجبور است دیپلماسی متفاوت تری را در برابر او به کار بندد؛ خواسته هایی مانند عدم افزایش تعرفه های فولاد و خروج یک جانبه از توافق نامه شراکت ترنس-پاسیفیک که سنگ بنای استراتژی تجارت ژاپن در آسیا بر اساس آن بنا شده است و همچنین تقاضای افزایش چهاربرابری پرداختی آمریکا برای میزبانی از پایگاه های این کشور در خاک ژاپن، در کنار عدم خروج نیروهای آمریکایی از کره جنوبی که منجر می شود توکیو در معرض تهدیدهای مداوم کره شمالی قرار بگیرد، از دیگر دلایلی است که نخست وزیر ژاپن را وادار به صبر استراتژیک می کند. البته باید گفت که شینزو آبه در کنار تمامی این موارد خواهان آن است که ترامپ به اجلاس گروه هفت (G7) یا اجلاس مجالس آسیایی که برای سیاست های منطقه ای ژاپن بسیار مهم است، توجه بیشتری داشته باشد.

با تمامی این درخواست ها و عدم توجه ترامپ به بسیاری از خواسته های توکیو، شینزو آبه نه تنها خلاف همتایان کانادایی و اروپایی خود تاکنون هرگز به صورت علنی از رئیس جمهوری آمریکا انتقاد نکرده است بلکه سعی کرده در هنگام بازی گلف با صبر و حوصله به دونالد ترامپ مسائل دیپلماتیک و امنیتی را آموزش دهد. همچنین او تلاش کرده در نشست گروه هفت پل همکاری میان همتایان اروپایی و آمریکایی خود برقرار کند؛ هم زمان با همکاری و مشورت با اعضای پیمان ترنس-پاسیفیک بر آن بوده تا جایی برای ایالات متحده دور میز گفت وگوها نگه دارد، آن هم در شرایطی که آنان به دلیل سیاست های واشنگتن به دنبال همکاری جدید و فراگیرتر در اقیانوس آرام بودند.

کمک به چین

البته اینها تمامی سیاست های آبه نبوده است؛ او منتقدان و مخالفان ایالات متحده را کنار گذاشته و دیپلماسی «اکنون اکنون» را پیش گرفته؛ سیاستی که نه تنها برای توکیو مناسب بوده است بلکه برای ایالات متحده و حتی اروپا نیز کارآمد بود.

هرچند در چند ماه گذشته این اتحاد و نزدیکی تا حدی از بین رفته که هیچ کس پیش ازآن پیش بینی آن را نمی کرد. ژاپن در ماه ژوئن استقرار دو سیستم دفاعی و یک سیستم دفاع موشکی بالستیک را به حالت تعلیق درآورد. این تعلیق ناگهانی پایه های دوستی بین واشنگتن و توکیو را لرزاند؛ آن هم در موضوعی که هم برای آمریکایی ها و هم برای ژاپنی ها به معنای اساس امنیت ملی است.

سپس وزیر دفاع ژاپن با رد این موضوع که همکاری با شرکت آمریکایی به نفع صنعت هواسازی این کشور است، خبر داد که توکیو جنگنده آتی خود را به صورت بومی تولید می کند؛ چراکه خرید از شرکت های آمریکایی هم هزینه بر است و هم مدت زمان بیشتری را طلب می کند.

در همین زمان مشخص شد که شرکت های ژاپنی به ارسال تجهیزات ژاپنی به چین برای ایجاد شبکه اینترنت 5G کمک کردند؛ آن هم در زمانی که واشنگتن و توکیو سال ها برای مقابله با سیاست های مخرب شرکت هوآوی با یکدیگر همکاری کرده بودند و اخیرا هم یکی از محققان و تحلیلگران امنیت ملی ژاپن که به شینزو آبه بسیار نزدیک است، «یوشی هوسویا» در مصاحبه ای گفته زمان آن رسیده است که توکیو در اعتماد بیش از حد خود به واشنگتن تجدیدنظر و سیستم دفاعی خود را بنا کند. هنگامی که پرسیده شد در چنین شرایطی آیا ایالات متحده به ژاپن همچنان متعهد خواهد بود، او بسیار عصبی شد. به باور تحلیلگران عصبانیت او ناشی از آن بود که بسیاری از بینندگان ژاپنی که مصاحبه او را تماشا می کردند، بر این باورند که توکیو به شدت نگران اقدامات آتی کاخ سفید است.

«میخائیل جی گرین»، یکی از تحلیلگران ارشد در مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل در واشنگتن دراین باره می گوید: «این مسائل به خودی خود نگران کننده نیستند اما در کنار هم می توانند مشکل ساز شوند و تنها می توانیم بر پایه حدسیاتمان تحلیل کنیم و علت ها را دریابیم». او که ریاست میز «آسیا و ژاپن» را در این مرکز برعهده دارد، ادامه می دهد که یکی از عوامل می تواند کاهش محبوبیت ترامپ و آبه بعد از شیوع بیماری کووید19 باشد؛ همه گیری ای که باعش شد توکیو به فکر سیاست های محافظتی بیفتد.

کرونا و تزلزل اعتماد

به باور او، بعد از آنکه «جیمز متیس» و «جان بولتون» وزیر دفاع و مشاور امنیت ملی سابق ترامپ، کاخ سفید را ترک کردند، نگرانی ها در بین مقامات ارشد دولت توکیو افزایش یافت. همچنین برخی از کارشناسان تاکید می کنند که واکنش ضعیف دولت ترامپ به همه گیری ویروس کرونا، نحوه قضاوت رهبران ژاپن را به کلی تغییر داد و شنیده شد که آنان در محافل خصوصی گفته بودند مدیریت ناکارآمد ترامپ نشان می دهد رئیس جمهوری ایالات متحده قابل اطمینان نیست.

البته آن گونه که کارشناسان می گویند نگرانی درباره جدایی ژاپن از ائتلاف آمریکا وجود ندارد. آبه با وعده ایجاد اتحاد قوی تر با آمریکا توانست به قدرت بازگردد و هیچ نشانه ای وجود ندارد که او این برنامه را رها کرده باشد. البته این تنها محدود به شینزو آبه نمی شود و تمامی نخست وزیران بعدی این کشور نیز این اتحاد را به چالش نخواهند کشید. علاوه بر این تهدید رو به رشد چین برای واشنگتن و توکیو به این معناست که آنان بیش از هر زمان دیگری به همدیگر احتیاج دارند.

به گفته گرین، اما اصطکاک و عدم اطمینان همواره پیامدهای منفی به دنبال دارد؛ به ویژه آنکه نظرسنجی ها نشانگر آن هستند که ژاپنی ها از این ائتلاف حمایت می کنند؛ هرچند اعتماد به ایالات متحده و رئیس جمهوری این کشور به طور فزاینده ای در بین چشم بادامی ها کاهش داشته است.

این تحلیلگر امور آسیا ادامه می دهد: نگرانی کنونی آن نیست که ژاپن به تعهداتش متعهد نباشد بلکه افزایش بی اعتمادی باعث می شود توکیو و واشنگتن از هدف شان مبنی بر حفظ و ایجاد منطقه ای «آزاد و باز در هند-اقیانوسیه» منحرف شوند. هرچند هم وب سایت کاخ سفید و هم وب سایت کمپین انتخاباتی «جو بایدن»، رقیب دموکرات ترامپ در انتخابات ماه نوامبر بارها درباره اهمیت اتحاد واشنگتن و توکیو مطالبی را منتشر کرده اند.

گرین می گوید: «انتشار چنین مطالبی بسیار خوب است اما هیچ اتحادی خودکار عمل نمی کند. بنابراین هرچند باید اجازه داد که متحدان با وجود تمامی مشکلات به حرکت در مسیر خود ادامه دهند اما بیش از آن باید به این نکته توجه کرد که اساس یک رابطه، اعتماد و استحکام آن است؛ فرایندی که شینزو آبه و دونالد ترامپ، هر دو در تلاش هستند که آن را خدشه دار نکنند».