آرشیو یک‌شنبه ۱۲ مرداد ۱۳۹۹، شماره ۵۷۲۱
صفحه آخر
۲۰
کافه میرداماد

گفت و گو با حجت الاسلام محمد سعیدی درباره نذری

دستمان را در خیرات و نذورات نبندیم

طاهره آشیانی

  «خدا همیشه و در همه حال به ما رحم می کند، از خداوند یاد بگیریم و به یکدیگر رحم کنیم. بگذاریم رحمانیت و مهربانی و انساندوستی اصل جامعه ای شود که در آن زندگی می کنیم.» اینها را حجت الاسلام محمد سعیدی می گوید که گاهی او را در برنامه سمت خدا و دیگر برنامه های معارفی تلویزیون می بینیم.

این گفته ها برای همه روزهای زندگی کاربردی است و برای این دوره بیشتر؛ روزهایی که به دوره کرونا معروف شده، دوره ای متفاوت از همه زمان ها؛ دوره ای که ثابت کرد، انسان با همه ادعایش ضعیف تر از آن است که حتی بتواند از پس یک ویروس چندمیکرونی برآید. همین چند میکرون چند ماهی است همه جهان را به هم ریخته و به سلامت و اقتصاد حمله کرده. دو نقطه حساس حیات بشری. این روزها مردم همانقدر که نگران سلامت خود هستند، نگران معیشت هم هستند و آنهایی که آسیب پذیرتر بودند بیشتر در معرض فروپاشی اند، هم فروپاشی سلامت، هم اقتصاد. این روزها از همان روزهایی است که باید شعر سعدی را مدام تکرار کنیم: بنی آدم اعضای یک پیکرند   که در آفرینش ز یک گوهرند/ چو عضوی به درد آورد روزگار/دیگر عضوها را نماند قرار...

نذر و نذری دادن یکی از همان کارهای دوسر بردی است که خوشبختانه در جامعه رواج دارد. هم حس و حال دل کسی که نذر کرده خوب می شود و هم دست نیازمندان خالی نمی ماند. نذری هم برای خودش اصول و قواعدی دارد که شاید خیلی از ما درباره آنها اطلاعاتی نداشته باشیم. با حجت الاسلام سعیدی هم صحبت شدم تا از نذری برایمان بگوید و آدابش، به خصوص در دوره کرونا.

تفاوت نذر با خیرات

آقای سعیدی درباره نذر می گوید: نذر یک فرهنگ دینی است که برآورده شدن حاجتی، انسان تعهدی با خداوند می کند، این تعهد باید مشروع بوده و خیری در آن باشد. برای نذر، صیغه ای وجود دارد که باید به عربی خوانده شود و فرد عهده دار آن شود با شروط خاص. اما عموم مردم صیغه نذر را نمی خوانند و به همان تعهدی که با خداوند دارند، پایبند هستند. در این شرایط نوع اجرای تعهد به عهده فرد است و هرجور دوست دارد، می تواند آن را اجرا کند. نوع اجرا زمانی قابل تغییر نیست که صیغه نذر خوانده شده باشد. عموم مردم خیرات را با نذر اشتباه می گیرند و از کلمه نذری به جای خیرات استفاده می کنند.حتی درباره نذر شرعی هم فتوا داریم که اگر شرایط برگزاری نذری تغییر کرده، می توان نوع آن را تغییر داد. مثلا فردی نذر می کند که در فلان روز در فلان روستا هزارتا غذا توزیع کند اما زمان می گذرد و در آن روستا مثلا صد نفر زندگی می کنند، او باید همان صد نفر را غذا بدهد و اگر پایبند هزار نفر بماند، یعنی غذا، حیف و میل شده و اسراف می شود که در این صورت گناهش بیشتر از ثوابش است.

نذر را محدود نکنیم

این را هم بگویم زمانی که نذر می کنیم، دست خود را باز بگذاریم و محدودش نکنیم، مثلا بگوییم خدایا اگر فلان حاجتم برآورده شود، فلان خیرات را می کنم. نه تاریخ مشخص کنید و نه نوع نذر و خیرات را. اگر قرار است برای سیدالشهدا (ع) خیرات یا نذری بدهید چرا فقط آن را محدود به روزهای عاشورا و تاسوعا و اربعین می کنید. دو ماه فرصت دارید که به نیت امام حسین (ع) خیرات کنید. بنابراین هوشمندی در نوع نذر هم نشان دهنده، هوشمندی مومنان است. این را هم بگویم که نیازمندان هم می توانند نذر کنند و نذری و خیرات بدهند. از امام صادق (ع) روایت داریم که فرستادن صلوات از بهترین نذری هاست.

تغییر جهت خیرات دست فرد است و هر زمان که بخواهد می تواند آن را تغییر دهد. به خصوص الان که در دوره کرونا هستیم و شرایط تغییرکرده، بنا به موقعیت زمانی و مکانی می تواند خیرات خود را تغییر دهد. مثلا اگر هزار تا غذا نذر یا خیرات کرده، می تواند آن را در روزهای مختلف توزیع کند. حتی اگر صیغه نذر خواند که مثلا هزارتا غذا توزیع می کنم اما تاریخ مشخص نکرده، می تواند زمان توزیع آن را تغییر دهد. تفاوت نذر با قرائت صیغه عربی و خیرات مانند نماز واجب و مستحب است. نماز واجب باید با قواعد اسلام خوانده شود و حتما رو به قبله باشد اما نماز مستحب را حتی می توان درازکشیده هم خواند. حتی می توان در داخل وسیله نقلیه در حال حرکت هم خواند. به باور من بهتر است خیرات را جایگزین نذر کنیم و اگر نذر می کنیم مراقب قیود نذر باشیم که دست مان بسته نشود.

در نذورات خوش سلیقه باشیم

حجت الاسلام سعیدی درباره خیرات و نذورات در دوره کرونا می گوید: من یک نقل قول از آیت الله آملی ذکر کنم که سر کلاس به ما گفتند. ایشان فرمودند ما یک حکم شرعی داریم، یک سلیقه شرعی. مثلا کاشتن درخت در اسلام مستحب است. حالا می آیند یک روز در ماه آخر سال را برای کاشت درخت در نظر می گیرند و این حکم مستحب را زیبا و دلنشین می کنند. این خوش سلیقگی باعث می شود افراد بیشتری درخت بکارند. در بحث نذورات و خیرات هم موضوع شناسی اهمیت دارد. در شرایط کرونا باید به گفته متخصصان پایبند باشیم. متخصصان اعلام می کنند الان جامعه ما بیشتر به چه چیزهایی نیاز دارد. آیا اطعام اولویت دارد یا کمک نقدی یا توزیع وسایل بهداشتی. گاهی دادن پول نقد به کسی که ذهن اقتصادی ندارد و نمی داند باید با پول چه کند بیشتر مفسده به وجودمی آورد. پس شناسایی افراد، نیاز و توانمندی آنها اهمیت زیادی دارد و این که کمک را به چه فردی در یک خانواده بدهی. شاید اگر مثلا به پدر بدهی او نتواند درست هزینه کند، اما اگر به مادر خانواده بدهی او بهتر می تواند آن را ساماندهی کند. الان در شرایطی که جامعه ما با چالش های زیادی روبه روست، به نظرم بهتر است اگر خیرات یا نذری داریم برای توزیع آن از متخصصان کمک بخواهیم که آن را چگونه ادا کنیم. وقتی متخصصان می گویند رعایت بهداشت اصل است دیگر غذاپختن و توزیع غیربهداشتی آن بیشتر گناه است تا ثواب. شاید در میان کسانی که غذا می پزند یا توزیع می کنند فرد یا افراد ناقل کرونایی حضور داشته باشند که حتی خودشان ندانند که ناقلند اما این مشارکت آنها تعداد زیادی از افراد را مبتلا کرده و سلامت و حیات آنها را به خطر بیندازد. پس بهترین کار مشورت با آدم های دلسوز و متخصص است.

کاسب، حبیب خداست

از حجت الاسلام سعیدی درباره خیراتی می پرسم که بهتر است احیا شود، مثل نذر تنور نان و این که چگونه می توان به کاسبان اعتماد کرد و نذورات خود را به آنها سپرد.

می گوید: در دین ما کاسب، حبیب خداست. اصلا لازم نیست ما برای ادای نذر و خیرات در زندگی و کسب وکار یک دکان دار یا نانوایی جست وجو کرد. در هر محله ای آدم های معتمدی هستند، از قصاب بگیر تا نانوا و خواربارفروش. می توان برای ادای خیرات به آنها مراجعه کرد. بسیار دیده ام که آنها دفتری دارند و وقتی به آنها مراجعه می کنی تازه متوجه می شوی مثلا نفر بیستم هستی و قبل از تو کسان دیگری ثبت نام کرده اند. در دین ما اولویت کمک به نزدیکان است. بهتر است اول بگردیم و در میان اقوام نیازمندان را پیدا کنیم. بعد نوبت هم محله ای هاست و بعد دیگر نقاط شهر. در پرداخت زکات هم این قانون وجود دارد که باید در شهر پرداخت کننده هزینه شود. دین اسلام برای همه امور قوانینی دارد که بسیار راهگشاست و اگر آنها را بدانیم، امورات زندگی را بهتر مدیریت خواهیم کرد.