آرشیو دو‌شنبه ۲۴‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۴
بورس
۹

رئیس سابق بورس در گفت و گو با «دنیای اقتصاد» مطرح کرد : بانک آینده به دنبال اجرای طرح برات الکترونیک

لزوم اجماع نخبگان درباره نقش بورس

گفتگو: سروش خسروی محمدامین خدابخش
عکس: حسین رموزی
دنیای اقتصاد: افت قیمت ها در بازارسرمایه طی هفته های اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. ریزش شاخص های بورس آن هم پس از یک دوره رشد قدرتمند سبب شده بسیاری از فعالان تازه وارد بازار سهام به کلی نسبت به آینده دلسرد شوند و اعتماد شکل گرفته تا حدود زیادی از بین برود. در این میان خبر ارزیابی ارزش پروژه ایران مال نیز سروصدا به پا کرد و به اشتباه شبهاتی درخصوص آن مطرح شد. از همین رو «دنیای اقتصاد» تصمیم گرفت ضمن گفت وگو با دکترمحمد فطانت مدیرعامل بانک آینده و رئیس سابق سازمان بورس و اوراق بهادار، همزمان با بررسی شرایط فعلی بازار سرمایه، برای شفاف سازی آنچه پیش تر درباره این بانک در فضای مجازی مطرح شده بود، گام بردارد.
آقای دکتر با توجه به اینکه در یک ماه گذشته کاهش 25 درصدی شاخص بورس را شاهد بوده ایم؛ نظر شما در مورد شرایط فعلی و آینده بازارسهام چیست؟ در مقطع کنونی که قیمت بسیاری از نمادها به سطح بهار سال جاری رسیده اند، با توجه به وضعیت بازار و تجربیاتی که در این زمینه دارید، فکر می کنید مسیر پیش روی بازار به چه شکلی ترسیم خواهد شد؟

آشنایی قاطبه مردم با بازار سرمایه اتفاق بسیار خوبی است که در بازار سرمایه شاهد آن هستیم. تعداد افرادی که در ماه های اخیر کد بورسی گرفته اند روز به روز افزایش پیدا کرده؛ اتفاقی که متاسفانه همسو با ارتقای سواد مالی رخ نداده و سبب شده منطقی خاص بر رفتار بازار سرمایه حاکم شود؛ به این معنی که بیشتر افراد سعی می کنند در زمان رشد بازار هر سهمی را که امکان خرید دارد، بخرند؛ بدون آنکه به تجزیه و تحلیل شرکت ها توجه کنند. به همین دلیل و به علت آشنایی ناکافی سرمایه گذاران با ساز و کار بازار، در شرایطی که قیمت سهام نزولی است، مثل دوره فعلی، بازار دچار «بیش واکنشی» می شود؛ یعنی کوچک ترین تغییری در روند موجود؛ به نوسان قابل توجه قیمت ها منتهی می شود. نکته مهمی که در بررسی شرایط فعلی بازار سرمایه باید لحاظ شود؛ رشد قابل توجه قیمت ها در ماه های آغازین سال جاری است. به این معنا که به رغم افت قابل توجه قیمت ها در یک ماه گذشته، روند صعودی بسیاری از نمادها در ماه های آغازین سال، از ریزش های اخیر قدرتمندتر بوده است.

با این مقدمه آیا شما به تشکیل حباب در بورس باور دارید؟

اگر اندکی به عقب بازگردیم و به سال های آغازین دولت آقای روحانی توجه کنیم، در می یابیم که ارزش بورس در آن زمان در محدوده 300 میلیارد دلار بود. باید توجه داشت که از آن سال تاکنون تعداد زیادی از شرکت های جدید به جمع نمادهای پذیرفته شده در بورس و فرابورس افزوده شده اند، از طرفی تعداد زیادی افزایش سرمایه هم رخ داده است. به این دو عامل باید افزایش نرخ ارز، رشد سطح عمومی قیمت ها و تاثیر آن بر قیمت محصولات کارخانه ها را نیز افزود. اما در مقابل با بررسی آمار جاری در می یابیم در این روزها ارزش بازار سهام، بر مبنای ارزش دلاری آن، تقریبا مشابه ارزش جاری آن در سال نخست دولت آقای روحانی است؛ بنابراین به رغم ادعا هایی که با اتکا به فرض ارزش گذاری نادرست سهام یا تشکیل حباب قیمت در بورس مطرح می شود، به این نتیجه می رسیم که بازار با تحلیلی متفاوت به مسائل نگاه می کند.

با این اوصاف روند بازار را چطور پیش بینی می کنید؟

فکر می کنم با در نظر گرفتن چشم اندازهای پیش رو، روند بازارسهام مثبت است. به اعتقاد من در حال حاضر فقط وجود برخی عدم قطعیت هاست که به نوسان بازارسهام منجر شده؛ البته اعمال یک شبه برخی سیاست ها نیز کاهش میزان اطمینان و اعتماد سرمایه گذاران را به دنبال داشته؛ چنان که وقتی به یکباره نسبت سرمایه گذاری در سهام برای صندوق های با درآمد ثابت، کاهش یافت و همزمان میزان اعتباردهی کارگزاری ها را محدود کردند، بازار دچار نوسان شد.

رفتار دولت را درقبال بازارسرمایه چگونه ارزیابی می کنید؟

به نظر من دولت از این فرصت به اندازه کافی برای عرضه شرکت های جدید استفاده نکرد. به این معنی که؛ هم در حوزه پذیرش شرکت ها، هم در سیاست گذاری خوب عمل نشد. مثلا نحوه قیمت گذاری کالاها در بازارهایی مثل خودرو به گونه ای بود که سود را به جای تولید به جیب سوداگران ریخت و همین موضوع از دلایل کاهش اطمینان در بازارسهام، به ویژه کاهش اطمینان فعالان تازه وارد بود.

در این میان مخالفت ها و نامه هایی که با هدف ابراز نگرانی از آثار رشد بورس نگاشته شد، در کاهش اعتماد و اطمینان سرمایه گذاران چقدر نقش داشته است؟

در ماه های گذشته هجمه بسیاری علیه بازار سرمایه رخ داد؛ نامه‎ های بسیاری نوشته شده که فقط برخی از آنها رسانه ای شده و بسیاری از آنها به اطلاع عموم نرسیده است. معتقدم این نوع مواضع ذهن مسوولان و سرمایه گذاران را مشوش کرده است.

باتوجه به اینکه در یک ماه اخیر لطمه سنگینی به اعتماد عمومی در بازار سرمایه وارد شده، فکر می کنید چه کارهایی باید انجام شود تا بازار احیا شود؟

به نظر می رسد در ابتدا باید به بررسی مباحث مبنایی بپردازیم. فکر می کنم لازم است نخبگان کشور به یک چارچوب مشترک درخصوص محوریت تامین مالی در اقتصاد دست یابند. بستر تامین مالی ایران برای سال ها بانک محور بوده؛ اگر قرار باشد در این میان سهم بازار سرمایه در جریان تامین مالی افزایش پیدا کند نیازمند آن هستیم که به تعریفی مشخص از کارکردهای این بازار برسیم، در نتیجه نیازمند اتفاق نظر درباره اهمیت نقش بورس در اقتصاد هستیم؛ در این صورت مداخله دولت در قیمت گذاری باید تغییر کند.

به لزوم ایجاد وفاق و اتفاق نظر اشاره کردید ولی به نظر می رسد برای دستیابی به این هدف باید پاسخ برخی شبهات را داد، از جمله اینکه برخی می گویند معاملات بازارثانویه ربطی به تولید ندارد، پاسخ شما چیست؟

برخلاف این ادعا معتقدم بازارسهام مامنی برای سفته بازی، به معنای مخرب آن، نیست. در پاسخ به این تصور که معاملات بازار سرمایه ارتباط چندانی به جریان تولید ندارد؛ می خواهم بگویم هر دادوستد کوچکی که در این بازار انجام می شود در جهت تجهیز منابع شرکت ها کاربرد دارد. وقتی شرکتی تشکیل و سرمایه اندوخته آن از مردم جمع آوری می شود؛ فعالیتی شکل می گیرد که با پول های جمع آوری شده، به وقوع پیوسته است. در فرآیند عرضه اولیه نیز این حالت مصداق دارد. زمانی که یک شرکت به جمع نمادهای بازار سرمایه اضافه می شود مبلغ حاصل از عرضه اولیه آن مستقیم به شرکت باز می گردد که می تواند در جهت نیل به مقاصد گوناگون تولیدی و تجاری بنگاه اقتصادی موردنظر مفید واقع شود.

نقش بازارسرمایه را در جبران کسری بودجه و کاهش آثار تورمی آن چگونه ارزیابی می کنید؟

از ابتدای سال جاری تاکنون دولت 60 هزار میلیارد تومان اوراق فروخته که تمام مبالغ آن در جهت تامین کسری بودجه استفاده شده؛ این مساله در شرایطی که درآمدهای دولت به دلایل گوناگونی مانند تحریم با محدودیت مواجه شده از اهمیت بسیاری برخوردار است.

در 6 ماه گذشته که صدای منتقدان بازار نسبت به موافقان بلندتر بوده؛ بسیاری سعی کرده اند سیاست گذاران را از صعود شاخص ها در بازار سرمایه بترسانند، برای رفع این نگرانی ها چه می توان کرد؟

به نظرم باید مکانیزم های خود بازار، اعم از ایجاد نهاد و ایجاد ابزار، به نحوی تقویت شود که بتواند جواب نگرانی ها را به صورت درون زا بدهد. به باور من ابزارهای بازار سرمایه می توانند بسیاری از نیازهای کشور را برطرف کنند. قطعا اگر دولت بخواهد صرفا از طریق بازار پول نقصان های موجود را برطرف کند هیچ گاه نتیجه موردنظر حاصل نمی شود.

به لزوم توسعه درون زای بورس اشاره کردید؛ اخیرا گفته شده بخشی از منابع صندوق توسعه ملی به بازار سرمایه تخصیص خواهد یافت، نظرشما در این باره چیست؟

هرچند این راهکار از گذشته در اساسنامه صندوق توسعه بازار دیده شده بود اما همان طور که گفتم به اعتقاد من بازارسرمایه باید نیازهای خود را به شکلی درون زا فراهم کند تا نیازمند تزریق منابع از بیرون نباشد؛ بر این اساس صندوق های با درآمد ثابت می توانند نقش مهمی در ایجاد ثبات در بازار ایفا کنند. این صندوق ها می توانند از مسیر جذب منابع وضعیت بازار را بهبود ببخشند.

به نکته خوبی اشاره کردید؛ نقش این صندوق ها در هوشمندسازی نقدینگی ورودی به بورس هم پررنگ است، درست است؟

بله، به طور کلی توسعه ابزارها و بازارها که اتفاقا کنترل آن نیز در دست سیاست گذار بازار است می تواند به بهبود وضعیت تامین مالی در بازار سرمایه کمک کند. در حال حاضر صندوق های سرمایه گذاری از اهمیت بسیاری برخوردار هستند. این صندوق ها می توانند افراد علاقه مند به سرمایه گذاری را به سمت کسب بازده بهتر با ریسک پایین تر سوق دهند زیرا هوشمندتر عمل می کنند و به ضوابط و پیش نیازهای سرمایه گذاری آگاه هستند. این صندوق ها با پرسنلی که دارند می توانند برای سرمایه گذاران پرتفوی بهینه تری انتخاب کنند. اتفاقا می دانم دکتر قالیباف رئیس سازمان بورس اوراق بهادار جزو آن دسته از مدیرانی هستند که اشراف و اعتقاد کامل به این مساله دارند و مسلما در صورت بروز مجال و حمایت کافی این ابزارها را توسعه خواهند داد.

ارزیابی شما از نقش بانک مرکزی در این حوزه چیست؟

فکر می کنم رویکرد بانک مرکزی نیز در شرایط فعلی بسیار نسبت به بازار سرمایه مثبت است و از این حیث امکان انجام فعالیت هایی در دوره جاری وجود دارد که پیش تر وجود نداشت. در گذشته اگر بانک ها به کارگزاری ها اعتبار می دادند برای بانک ها تخلف منظور می شد. شرکت های کارگزاری نیز چنین مجوزی نداشتند. البته این به آن معنا نبود که اعتباردهی به کارگزاری ها قبلا اتفاق نمی افتاد؛ این کار به شکلی زیر پوستی و غیررسمی انجام می شد. در حال حاضر این رویکرد اصلاح شده و اعتباردهی به کارگزاری ها به شکل قانونی انجام می شود. فکر می کنم هم گرایی میان بازار پول و بازار سرمایه دستاوردی بزرگ است. متاسفانه بعضا دیده می شود که به بازار سرمایه و بازار پول به شکل رقیب نگاه می شود؛ چنان که برخی فکر می کنند امور بازارسرمایه به وزارت اقتصاد مربوط است و این بازار هیچ ربطی به بازار پول ندارد که تفکری غلط است.

آیا تاسیس شورای ثبات مالی می تواند به هماهنگی بیشتر سیاست گذاری های بازار پول و بازار سرمایه کمک کند؟

بله می تواند بسیار موثر باشد. البته بعضا این تصور اشتباه وجود دارد که شورای سیاست گذاری اقتصادی دولت در حال حاضر چنین وظیفه ای را انجام می دهد. با این حال من فکر می کنم که وجود یک نهاد تخصصی در این زمینه می تواند به حل درست تر مسائل کمک کند.

آیا تاسیس چنین شورایی به کمرنگ تر شدن نقش دولت در بورس منجر می شود؟

اتفاق بدی که در بازار سرمایه رخ داده؛ دولتی شدن رویکردها نسبت به بازار است در حالی که در هیچ جای دنیا نه رشد بازار سرمایه و نه کاهش آن را به پای دولت نمی نویسند اما در کمال تعجب این جا همه چیز را به دولت نسبت می دهند. البته باید توجه داشت که زمانی که بازار و اقتصاد خوب عمل کند آثار بهبود عملکرد اقتصادی در بازار سرمایه دیده می شود. اما در هیچ کشوری نه بالارفتن بازارسهام به دولت مربوط است و نه کاهش آن. اما اگر دولت با اعمال مصوبه، دستور و قوانین مختلف به تغییرات قیمت ها در بازار سرمایه جهت بدهد، بعدا نیز باید درباره افزایش یا کاهش قیمت ها در آن پاسخگو باشد، بنابراین بهتر است دولت کار خودش را انجام بدهد و از اظهارنظرهای نسنجیده پرهیز کند چون بازار باید با مکانیزم ها و مقتضیات خودش به پیش برود.

شاهد آن هستیم که بانک مرکزی بازار بدهی را تقویت می کند و هر هفته عرضه اوراق دولتی در آن جریان دارد. در حال حاضر این شائبه در حال تقویت شدن است که بازار بدهی به نوعی رقیب بازار سهام است. آیا شما با این گزاره موافق هستید؟ آیا تقویت بازار بدهی به تضعیف بازار سهام منجر می شود؟

معتقدم این تصور درست نیست. پاسخ این مساله از چند جهت قابل بررسی است. اگر بخواهیم به نخستین عامل آن اشاره کنیم وجود صندوق های با درآمد ثابت است. این صندوق ها تنها می توانند در دارایی های کم ریسک سرمایه گذاری کنند. منابعی که برای خرید این اوراق در نظر گرفته می شود متفاوت از منابعی است که سهامداران و سرمایه گذاران بورس در نظر می گیرند. باید توجه داشت که در این میان اولویت های سرمایه گذاری نیز سبب می شود تا مشتریان بازار بدهی با مشتریان بازار سهام متفاوت باشند. بنابراین تقویت بازار بدهی در کنار وجود بازار سهام سبب می شود تا بازار مالی دارای تنوع باشد و از این طریق خواهان بیشتری در میان اقشار مختلف مردم پیدا کنند. با توسعه این بازار کارکردهایی که از بازار سرمایه انتظار می رود بهتر محقق می شود.

در میان بخشی از مردم و حتی برخی کارشناسان، به دلیل وجود تجربه تلخ موسسه های مالی اعتباری، نسبت به بورس بدبینی وجود دارد؛ فکر می کنید این بدبینی تا چه حد می تواند صحیح باشد؟

منطقی نیست زیرا بازار سرمایه برخلاف صندوق های یادشده کاملا قانونمند و شفاف است؛ به این معنی که هر کسی که به بازار وارد می شود یا از آن خارج می شود بر اساس مکانیزمی تعریف شده عمل کرده است. مضاف بر اینکه این بازارسرمایه ناظر دارد و بنابراین هیچ چیز از دید هیچ کس پنهان نمی ماند. با توجه به آنچه که گفته شد هیچ بازیگر غیرمجازی در این بازار وجود ندارد. بنابراین بازار سهام برخلاف موسسات غیرمجاز ناامن نیست، لذا می توان گفت این مقایسه از اساس درست نیست.

چطور می توان ذهن مردم را از این نوع تصورات نادرست نسبت به بورس پاک کرد؟

مشکل فقط به عامه مردم مربوط نیست. من فکر می کنم به جز مردم، مسوولان نیز باید نسبت به گذشته درخصوص کارکردهای بازار سرمایه و فواید آن آشنایی بیشتری پیدا کنند. اگرچه نسبت به گذشته آشنایی با بازار سرمایه در میان مردم و حاکمیت بهتر شده است با این حال در مقایسه با ایده آل فاصله بسیاری وجود دارد.

برخی اقتصاددانان معتقدند در بازار ثانویه هیچ اتفاق موثری در جهت افزایش تولید رخ نمی دهد و از طرفی روند کنونی رشد قیمت سهام به بازی پانزی تبدیل شده و در آن تامین مالی رخ نمی دهد و در نهایت آخرین خریدار بازنده است. این ادعا را چگونه تحلیل می کنید؟

من این خرید و فروش ها را در جهت نقدشوندگی بازار تعبیر می کنم. نقد شوندگی مساله ای است که در هر بازاری نقش کلیدی دارد. برای مثال زمانی که شما یک خودرو را خریداری می کنید در صورتی که نتوانید بعدا آن را به کسی بفروشید مالک اول و آخر آن خودتان خواهید بود. حالا سوالی می پرسم؛ اگر میزان تقاضا برای محصولات یک کارخانه در بازار ثانویه زیاد باشد آن بنگاه اقتصادی بهتر تولید می کند یا زمانی که خریداری نداشته باشد؟ طبیعتا اگر قدرت مبادله و نقدشوندگی دارایی افزایش پیدا کند بازار نیز در مسیر بهبود حرکت خواهد کرد. این مساله امنیت تامین مالی از بازار سرمایه را افزایش می دهد و در نهایت می تواند در جهت رونق تولید نیز به کار گرفته شود. فرض کنید تامین مالی که از طریق عرضه های اولیه صورت می گیرد در شرایطی انجام شود که بازار ثانویه فاقد رونق باشد و خریداری برای سهام آن پس از عرضه وجود نداشته باشد. آیا موفق خواهد بود؟ من فکر می کنم حتی اگر قرار باشد رونق خرید و فروش در بازار ثانویه را به سفته بازی تعبیر کنیم باید بگوییم که این سفته بازی امری مبارک است و کارکردهای مفیدی دارد. بازار اولیه در صورتی جذاب خواهد بود که بازار ثانویه ای پر رونق داشته باشیم.

عده ای براین باورند که مردم عادی نباید وارد بورس شوند؛ آیا با این عقیده موافقید؟

به نظر من اعتمادی که هم اکنون به بازار سرمایه شکل گرفته از اهمیت بسیاری برخوردار است و نبود وفاق در میان نخبگان اقتصادی و مالی می تواند به این اعتماد ضربه بزند. باید از این اعتماد صیانت کرد. این گفته که افراد فاقد سواد مالی نباید وارد بازار سرمایه شوند امری غلط است مثل این می ماند که شخصی بگوید هر کس توانایی استفاده از کارت نقدی بانک را ندارد نباید از خدمات بانکی استفاده کند.

در هفته ها و ماه های اخیر برخی کارشناسان اقتصادی گفته اند افزایش شتاب قیمت سهام در بازار سرمایه به انتظارات تورمی دامن می زند آیا از نظر شما این ادعا درست است؟

این گفته از جمله ادعاهایی است که در مورد آن تحقیق علمی مشخصی صورت نگرفته لذا نیازمند بررسی علمی و یافتن یک جواب مشخص با استفاده از روش های علمی است. اما تحقیقات انجام شده در سایر کشورهای جهان حکایت از آن دارد که نوسانات بازار سرمایه اثر تورمی ندارد. برعکس؛ طبق تجربه های به ثبت رسیده؛ افزایش نرخ تورم خود را در قالب رشد قیمت ها در بازار سهام نشان می دهد. البته همان طور که گفتم معتبر بودن این گزاره باید در ایران به طور جداگانه مورد بررسی قرار گیرد و نمی توان به راحتی درخصوص آن ادعایی قطعی را مطرح کرد.

پس با این حساب آیا چنین ادعاهایی به بورس لطمه نخواهد زد؟

باید توجه داشت گفته های این چنینی پیش تر نیز سابقه داشته و بارها به بازار سرمایه آسیب رسانده است. در سال های گذشته گفته می شد بازار آتی سکه به بازار نقدی طلا و سکه جهت می دهد. این گفته آنقدر تکرار شد که بازار آتی سکه را تحت فشار تعطیل کردند اما پس از تعطیلی بازار آتی بازهم قیمت سکه با رشد قابل توجهی مواجه شد. افزایش 3برابری قیمت سکه از زمان تعطیلی بازار آتی سکه تاکنون به خوبی نشان می دهد تورمی بودن بازار آتی و معرفی آن به عنوان نماگر انتظارات تورمی جامعه، ادعای غلطی بوده است.

به نظرتان اگر این بازار تعطیل نمی شد؛ آیا می توانست در کنترل نوسان ها و تقاضاهای سفته بازانه در بازارهای طلا و ارز نقش موثری بازی کند؟

بله قطعا چون بازار آتی برخلاف بازار نقدی سکه به عرضه فیزیکی سکه نیاز نداشت از این رو ذخایر طلای کشور را نیز با خطر کاهش مواجه نمی کرد. حتی اگر بازار آتی ارز نیز وجود داشت می توانست تا حدود قابل توجهی به این بازار سامان ببخشد.

پس به طور قطع ادعای تورم زا بودن بورس را رد می کنید؟

همان طور که گفتم به اعتبار تحقیقات جهانی فکر می کنم که گزاره تورم زا بودن بازار سرمایه در ایران صحت نداشته باشد. پافشاری بر این حرف آدرس غلط دادن به بازار است. این تجربه پیش تر در بازارهایی نظیر آتی سکه نیز تکرار و به تجربه تلخ تعطیلی آن بازار منجر شد.

پس معتقدید ایجاد ابزارهای مالی بر روی ارز می تواند به جلوگیری از التهاب این بازار کمک کند، درست است؟

فکر می کنم تاسیس بازار آتی می تواند بسیار به بازار ارز کمک کند. در شرایط فعلی اقتصاد ایران برای برون رفت از بحران نیازمند به کار گیری ابزارهای خلاقانه است. البته باید به یاد داشته باشیم که افزایش و رونق بخشیدن به بازار و ابزارهای جدید نیازمند وجود زیرساخت های آی تی لازم است که در حال حاضر در این زمینه مشکلاتی وجود دارد.

به نظر شما در شرایط کنونی خروج پول از بازار سرمایه تا چه حد توانسته به افزایش قیمت در بازارهای موازی بینجامد؟ فکر می کنید ریزش قیمت در بازار سرمایه تا چه حد می تواند انتظارات تورمی در سایر بازارها را تشدید کند؟

متاسفانه سرریز نقدینگی از جمله مسائلی است که همواره در اقتصاد ایران وجود داشته و ساختارهای فعلی نتوانسته اند سدی مقاوم در برابر این جریان ایجاد کنند. نقدینگی مانند سیلی است که به هر بازاری وارد شود می تواند آن را به کلی دگرگون کند. البته نباید این حقیقت را نیز فراموش کرد که کشور هم اکنون در یک جنگ اقتصادی فراگیر و همه جانبه قرار دارد و در مقایسه با بسیاری از کشورها توانسته ایم وضعیت را به خوبی کنترل کنیم. در این شرایط طبیعی است که در صورت خروج نقدینگی از بازار سرمایه سایر بازارها دچار نوسان شوند و تحت تاثیر قرار بگیرند. با توجه به بی اعتمادی شکل گرفته در بازار سرمایه ممکن است تبعات بدی را در بازارهای موازی نظیر طلا و ارز شاهد باشیم. متاسفانه آنهایی که این شاخه را بریده اند متوجه تبعات بعدی آن نیستند.

اگر اجازه دهید با توجه به مسوولیت شما، نقبی هم به بانک آینده بزنیم. در روزهای اخیر ارائه یک ارزیابی کارشناسی مجددا این بانک و ایران مال را بر سر زبان ها انداخت و شایعاتی نیز پیرامون مالکیت آن مطرح شد. توضیح شما به عنوان مدیرعامل بانک آینده درخصوص این پروژه چیست؟

به یک نکته توجه کنید؛ پروژه ایران مال از ابتدا یکی از شرکت های تابع بانک آینده بوده بنابراین این ادعا که شرکت ایران مال قبلا متعلق به فرد یا شخص حقوقی دیگری بوده و در ازای تسویه تسهیلات به بانک منتقل شده، غلط است. قطعا اطلاع دارید بانک آینده از ادغام چند بانک و موسسه که به صورت دارایی محور فعالیت می کردند تاسیس شد. ایران مال تنها یکی از دارایی های ملکی بانک آینده است که در ابتدای تاسیس بانک از طریق انتقال دارایی و بدهی از بانک ها و موسسات ادغام شده به تملیک بانک آینده درآمد، بر همین اساس شورای پول و اعتبار در سال 1394 برای یک سال ایران مال را از دستورالعمل سرمایه گذاری موسسات اعتباری و آیین نامه تسهیلات و تعهدات کلان و اشخاص مرتبط مستثنی کرد و بانک را موظف کرد اقدامات لازم را برای فروش سهام شرکت شده انجام دهد.

با این حساب برنامه شما برای این نوع دارایی های تحت تملک بانک چیست؟

نگاه بانک آینده به این دارایی ها، مولدسازی و در نهایت فروش آنهاست به گونه ای که منابع برای ارائه تسهیلات در جهت افزایش جهش تولید آزاد شود.

یعنی برنامه ای مدون برای اصلاح ساختار و تغییر پارادایم را در دست اجرا دارید؟

بله، از اول امسال تلاش های بسیاری برای افزایش حجم و تعداد قراردادها به منظور ارائه تسهیلات به بخش های مختلف اقتصاد انجام داده ایم و در زمینه ارائه تسهیلات به SMEها (شرکت های کوچک و متوسط) فعال شده ایم، همچنین توانسته ایم با مشارکت صندوق نوآوری و شکوفایی به صورت 50-50، سرمایه اولیه بسیاری از شرکت های استارت آپی را با نرخ سودی پایین تر از میانگین بازار فراهم کنیم. به موازات پیگیری این نوع فعالیت ها، همان طور که گفته شد، تلاش می کنیم دارایی های ملکی بانک را هر چه سریع تر مولد و آزاد کنیم.

برای بورسی شدن دارایی های زیرمجموعه و خروج سهام خود بانک از بازار پایه فرابورس برنامه ای دارید؟

 قصد داریم بخشی از دارایی های ملکی بانک آینده نظیر مال های تحت تملک را نزد سازمان بورس ثبت کنیم. امیدواریم بتوانیم این مال ها را به شکل شرکت سهامی در بازار سهام عرضه کنیم.

با این حساب ارقام بالایی، ناشی از عرضه سهام زیرمجموعه های بانک، آزاد خواهد شد؛ درست است؟

باید توجه داشته باشید به دلیل شرایط تاسیس اولیه، که به آن اشاره کردم، بانک آینده نسبت به سایر بانک ها از لحاظ دارایی های ملکی سرآمد است و شرایط آن با سایر بانک ها قابل مقایسه نیست. فکر می کنیم تبدیل این دارایی ها به اوراق بهادار می تواند منابع نقدی قابل توجهی را به بانک بازگرداند. این انتظار وجود دارد که در ماه های آینده شاهد افزایش تعداد اطلاعیه های شفاف سازی بانک روی تارنمای کدال باشیم. با وجود حاشیه های پیش آمده، معتقدم این اقدام می تواند نقش مهمی در افزایش شفافیت و آگاهی رسانی عمومی درباره دارایی ها و شرایط مالی بانک آینده داشته باشد.

چه نوع اطلاعاتی در این فرآیند افشا خواهد شد؟

در نظر داریم تا هر آن چیزی را که از قابلیت شفاف سازی برخوردار است، البته براساس قوانین بانک مرکزی و بورس شفاف کنیم.

طبیعتا اطلاعات ناشی از این نوع اقدامات در صورت های مالی بانک هم منعکس خواهد شد؛ درست است؟

بله طبیعتا، چنان که بخشی از اختلافات مربوط به تسهیلات پرداختی در گذشته در حال حل و فصل شدن است که به محض نهایی شدن در صورت های مالی بانک منعکس می شود.

یعنی می گویید برنامه ای برای وصول مطالبات در دست اجرا دارید؟

بله، همان طور که گفتم شفافیت جزو اصول اصلی کار ماست، بر همین اساس موضوع وصول مطالبات با جدیت پیگیری می شود.

آیا برای خروج نماد معاملاتی بانک از تابلوی نارنجی بازار پایه هم برنامه ای دارید؟

بله، در خواست خود را به هیات پذیرش فرابورس ارسال کرده ایم. اعلام آمادگی شده تا نماد بانک آینده به تابلوی دوم فرابورس ارتقا یابد، هر زمان پیش نیازها مهیا شود این کار عملی خواهد شد.

درخصوص اوراق بهادارسازی املاک بانک صحبت کردید. فکر می کنید تحقق این مساله تا چه میزان به توانایی پرداخت تسهیلات بانک کمک خواهد کرد؟

به دنبال ارتقای بهره وری در استفاده از منابع و افزایش ارقام کسب بازده از مصارف هستیم.

از چه مسیری؟

بخشی از این مساله بدون شک با منطقی تر کردن حجم سپرده های دریافت شده از مشتریان و کاهش بهای تمام شده پول اتفاق خواهد افتاد. اما در حال حاضر به دنبال آن هستیم که با تغییر ترکیب سپرده ها به سمت سپرده های ارزان قیمت، هزینه های خود را کنترل کنیم.

یعنی عملا نرخ سود سپرده ها را کاهش داده اید؟

به دنبال آن هستیم که بهره وری منابع بانک ها را افزایش دهیم. طبیعتا در این فرآیند مشتریان بانک هم خواهند توانست سودی بیشتر از سود علی الحساب دریافت کنند.

اثر عینی اجرای این برنامه چیست؟

انتظار می رود کاهش نرخ سود بتواند بهای تمام شده خدمات بانک را به شکل جدی کاهش دهد. تعداد سهامداران بانک آینده به 27 هزار نفر رسیده. در این فرآیند آنها نیز از عواید این اقدام منتفع خواهند شد.

علاوه بر تعداد سهامداران، تعداد سپرده گذاران بانک به چه رقمی رسیده است؟

بانک آینده هم اکنون 5 میلیون سپرده گذار دارد؛ ولی در تلاش است با حضور در بازار سرمایه رابطه خود را با طیف دیگری از جامعه نیز تحکیم کند.

آیا برای افزایش سرمایه هم برنامه ای دارید؟

قصد داریم از دو محل؛ یعنی آورده نقدی و همچنین از مسیر تجدید ارزیابی افزایش سرمایه بدهیم.

کدام یک از دارایی های بانک در فرآیند افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی وارد خواهند شد؟

در جریان افزایش سرمایه فعلی هیچ یک از سرمایه گذاری های بانک آینده وارد تجدید ارزیابی نخواهد شد. در این مرحله تنها زمین ها و املاک استهلاک ناپذیر تجدید ارزیابی خواهند شد.

در جریان افزایش سرمایه نقدی آیا از روش صرف سهام هم بهره می گیرید؟

در حال بررسی شیوه های گوناگون افزایش سرمایه نقدی و معایب و محسنات آنها هستیم ولی مشخص شدن روش انجام آن منوط به نتیجه گیری از مباحث کارشناسی و کسب نظر سازمان بورس است.

برنامه شما برای مال ها و املاک تحت مدیریت بانک آینده چیست؟

اولویت بانک در شرایط فعلی تکمیل پروژه های نیمه تمام از طریق دستیابی به منابع مورد نیاز، در هماهنگی با بانک مرکزی است.

آیا قصد ندارید یک هلدینگ املاک در زیرمجموعه بانک ایجاد کنید؟

خیر، برای تکمیل این پروژه ها به دنبال ایجاد هلدینگ مالی بالاسری برای بانک هستیم. با تاسیس این هلدینگ برخی دارایی های ملکی را به آن منتقل می کنیم.

الان شکل تاسیس این هلدینگ مشخص است؟

مقرر شده تا این هلدینگ در قالب یک شرکت سهامی عام و از طریق پذیره نویسی عمومی تاسیس شود.

احتمالا از این طریق بخشی از منابع لازم برای تکمیل طرح های نیمه تمام را تامین خواهید کرد؟

بله، در نظر داریم به دنبال راه هایی به جز استفاده از منابع بانک ها و تسهیلات بانکی برای تکمیل پروژه ها باشیم.

به جز تامین مالی هدف شما از اجرای این برنامه چیست؟

انتظار دارم این اقدام به اصلاح ساختار بانک منجر شود.

با منابع حاصل از این اصلاح ساختار چه خواهید کرد؟

ضمن تکمیل طرح های نیمه تمام، مبالغ کسب شده از محل فروش دارایی های بانک، صرف تجهیز منابع بانک و پرداخت تسهیلات خواهد شد. طبق برنامه در این زمینه شرکت های دانش بنیان و شرکت های کوچک و متوسط از اولویت برخوردار هستند.

شما را در سازمان بورس به عنوان مدیری توسعه گرا می شناختیم؛ آیا به جز برنامه اصلاح ساختار، در بانک آینده برنامه ای برای توسعه ابزارهای پولی به اجرا خواهید گذاشت؟

چرا اتفاقا برنامه جدیدی داریم. به دنبال اجرای طرحی جدید با هدف تامین مالی در زنجیره های تامین و تولید هستیم. قصد داریم با ایجاد بازار برات الکترونیک این طرح را اجرایی کنیم. در این روش از اوراق برات برای تامین مالی زنجیره تولید استفاده خواهیم کرد.

آیا اجرای این طرح به تصویب مقررات تازه نیاز دارد؟

برات یکی از امکانات در نظر گرفته شده در قانون تجارت است که تاکنون مغفول مانده و ما از طریق فعال کردن ظرفیت آن، امکان تامین مالی موثر در مشاغل را افزایش خواهیم داد.

این بازار کدام یک از صنایع و کسب و کارها را هدف خواهد گرفت؟

این طرح بر عملکرد صنایعی مانند خودرو، فولاد و صنایع بالادستی پتروشیمی و سایر صنایع و همچنین شبکه توزیع کالا و خدمات تاثیر بسزایی خواهد داشت.

برای روشن تر شدن این ایده می توانید مثالی در مورد نحوه عمل و اجرای آن بزنید؟

قصد داریم شرایطی را فراهم کنیم که بنگاه های اقتصادی مواد اولیه مورد نیازشان را خریداری و به جای پرداخت پول نقد از برات استفاده کنند. در اینجا برات قابلیت شکسته شدن به مقادیر کوچک تر را خواهد داشت در نتیجه دارنده برات می تواند آن را به چند شخصیت حقیقی یا حقوقی دیگر منتقل کند. در این شرایط دریافت کنندگان برات می توانند آن را در تاریخ سررسید به پول نقد تبدیل کنند یا در صورتی که زودتر از تاریخ سررسید به وجه مورد نظر خود احتیاج داشتند، به بانک مراجعه کنند تا بانک با مبلغی معین آن را برای آنها تنزیل کند.

پس احتمالا بازار هدف شما شرکت های بزرگ هستند؟

بازار برات الکترونیک عمدتا برای شرکت های بزرگ دارای زنجیره تولید به راه خواهد افتاد.

در حوزه شرکت های کوچک و عمدتا استارت آپ ها چطور؟ آیا بانک آینده قصد دارد به عنوان موسس یا شتاب دهنده وارد بازار این شرکت ها شود؟

اتفاقا در زیرمجموعه بانک شرکتی را با عنوان شرکت تجارت الکترونیک فردا داریم که در شرف ورود به بورس تهران نیز هست. این شرکت مالک تعدادی از شرکت های دانش بنیان و استارت آپی است که تمرکز آن تقویت و ایجاد شتاب در فعالیت این شرکت هاست.

آیا بانک آینده در زمینه گسترش فعالیت خود در بازار سرمایه از حیث تقویت تامین سرمایه و کارگزاری برنامه ای دارد؟

بانک آینده به صورت ویژه از کلیت صنعت کارگزاری حمایت می کند. ما بر آنیم تا به کل صنعت کارگزاری امکانات ویژه ای بدهیم در نتیجه برای کارگزاری متعلق به خود بانک آینده دورنمای خاصی تعریف نکرده ایم.

آیا بانک آینده برنامه ای برای خروج از بنگاه داری در دست اجرا دارد؟ به نظر شما این امر تا چه میزان می تواند برای بانک مطلوب یا نامطلوب باشد؟

به نظر من بنگاه داری بانک ها امری مطلوب نیست از این رو فکر می کنم باید شرایطی فراهم شود تا بانک ها از بنگاه داری خارج شوند. اما همان طور که پیش تر هم گفتم بیان یک نکته ضروری است و آن ماهیت بنگاه داری در بانک آینده است. این بانک از بدو تاسیس صاحب دارایی هایی بوده که در واقع از موسسات مالی و اعتباری ادغام شده به بانک به ارث رسیده. فکر می کنم مورد بانک آینده با بسیاری از بانک های دیگر تا حدودی متفاوت است چون این بانک از طریق انتقال دارایی ها و بدهی های موسسات مختلف تشکیل شده؛ بانک آینده بسیاری از دارایی های خود را به ارث برده و نمی تواند آنها را نیمه تمام رها کند و به اجبار باید به آنها سر و سامان بدهد. در واقع بانک آینده به صورت قهری و به اجبار مالک حجم وسیعی از دارایی ها شده و همان طور که پیش تر نیز اشاره کردم رویکرد بانک تکمیل و واگذاری دارایی هاست.