آرشیو دو‌شنبه ۲۴‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۴
شرکت ها
۲۹

بانک ملی 92 ساله شد

حمید اسلامی منوچهری

بیستم شهریور سال جاری، بانک ملی ایران، نود و دومین سال تاسیس خود را پشت سر گذاشت. اگرچه پیش از تاسیس بانک ملی در سال 1307، بانک سپه در سال 1304 به عنوان نخستین بانک ایرانی فعالیت خود را آغاز کرده بود، اما وقایع سیاسی و اقتصادی پس از جنگ جهانی اول و اشغال ایران توسط نیروهای خارجی موجب شد تا تشکیل این بانک از اهمیت ویژه ای برخوردار شود.

 تاسیس بانکی مدرن با استانداردهای روز، پیشنهادی بود که در سال 1258 هجری شمسی یعنی 10 سال قبل از تشکیل بانک شاهی از سوی حاج محمد حسن امین دارالضرب، از صرافان بزرگ تهران به ناصرالدین شاه ارائه شد، اما این پیشنهاد با دخالت بیگانگان و کارشکنی های داخلی به نتیجه نرسید. پس از آن رویتر، موسس خبرگزاری رویترز که یک تبعه انگلیسی، آلمانی بود با پرداخت وامی به ناصرالدین شاه قاجار، امتیازات بزرگی از وی گرفت که یکی از آنها حق تاسیس بانک بود. بر اساس این امتیازات، حق تاسیس بانک شاهی و انحصار انتشار اسکناس به رویتر داده شد. مقر بانک شاهی لندن بود و این بانک تحت قوانین انگلیس اداره می شد. بانک شاهی از سال 1269 کار خود را آغاز کرد و نخستین اسکناس بانکی را در ایران منتشر کرد، اما دو سال پس از تاسیس بانک ملی در سال 1309 حق انحصاری نشر اسکناس از بانک شاهی خریداری و به بانک ملی ایران واگذار شد. پس از فراز و نشیب های بسیاری در شهریور 1307 بانک ملی توسط پهلوی اول افتتاح شد و به موجب اساسنامه این بانک تماما ایرانی، سرمایه آن دومیلیون تومان تعیین شد. تجار ایرانی و مردم کوچه و بازار از تاسیس بانک ملی استقبال کردند. نخستین سنگ بنای ساختمان بانک ملی در سال 1312 در خیابان فردوسی تهران کار گذارده شد. مکانی که پیش از این به بانک استقراضی ایران و روس تعلق داشت و بر اساس قرارداد 1921 ایران و شوروی سابق به بانک ملی واگذار شد.

 این بانک در آغاز فعالیت خود با رقابت بانک شاهی مواجه بود، اما استقبال تجار و مردم عادی از تاسیس این بانک ایرانی موجب شد تا از بانک شاهی پیشی گیرد. بانک ملی نخستین اسکناس های خود را در سال 1311 منتشر کرد. اسکناس هایی با ارزش پنج ریال تا 500 ریال که پس از آن تا 10 هزار ریال افزایش یافت. تا پیش از تاسیس بانک مرکزی در سال 1339، وظایف بانک مادر به عهده بانک ملی بود اما با تاسیس بانک مرکزی، این وظایف از دوش بانک ملی برداشته شد، اگرچه به دلیل گستردگی فعالیت های بانک ملی و قدمت آن می توان از این بانک به عنوان برادر بزرگ تر بانک های کشور یاد کرد. بانک ملی ایران با حدود 45 هزار کارمند ،بیش از 3هزار شعبه در کشور دارد. نخستین مدیر بانک ملی، شخصی آلمانی به نام لیندن بلات بود که پس از چهار سال به دلیل برملا شدن سوءاستفاده هایی که کرده بود ناچار به فرار از ایران شد. سرنوشتی که چند دهه بعد برای مدیرعامل معروف این بانک، محمودرضا خاوری، رقم خورد با این تفاوت که نخستین مدیر این بانک یک آلمانی بود و به ایران بازگشت داده شد تا به 18 ماه حبس و 63 هزار تومان محکوم شود و همکار ایرانی او به کانادا گریخت و می گویند که تحت تعقیب قرار دارد.

 ماجرای اختلاس 3هزار میلیارد تومانی که با نام خاوری گره خورده است به سال 1390 باز می گردد. در شهریور سال یاد شده مقامات دولتی و رسانه ها از کشف اختلاسی بزرگ در بانک های ایرانی خبر دادند. به نوشته رسانه های ایرانی این بزرگ ترین اختلاسی بود که تا آن تاریخ در کشور به وقوع پیوسته بود. در این اختلاس یا سوءاستفاده مالی 7بانک داخلی درگیر بودند. بانک ملی ایران از جمله بانک های دولتی است که از آغاز تاسیس تاکنون دولتی باقی مانده و دولتی هم خواهد ماند .به همین دلیل برخلاف بانک های پذیرفته شده در بورس که سهامی عام هستند، اطلاعات ترازنامه و عملکرد آن مرتب و دوره ای منتشر نمی شود. آخرین اطلاعات منتشر شده از سرمایه این بانک حاکی است در حال حاضر سرمایه بانک ملی در حدود 199هزار میلیارد ریال است و نسبت کفایت سرمایه آن حدود 6 درصد اعلام شده است. اما به گفته یکی از اعضای هیات مدیره بانک ملی در آینده نزدیک این بانک افزایش سرمایه خواهد داد. محمدرضا حسین زاده، مدیر عامل فعلی بانک ملی در یادداشتی ضمن ارائه گزارشی از روند افزایش سرمایه این بانک در سال های گذشته تاکید کرده که در دولت یازدهم برای نخستین بار سرمایه بانک های دولتی دوبرابر شده، اقدامی که به گفته وی در دوره های قبل سابقه نداشته است. بنابر اظهارات، مدیر عامل بانک ملی، در اواخر سال 95 دولت مبلغ 200 هزار میلیارد ریال برای افزایش سرمایه بانک های دولتی اختصاص داده که از این مبلغ معادل 93هزار میلیارد ریال که حدود 50 درصد کل مبلغ اختصاص یافته به بانک ملی ایران تعلق گرفته است.