آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۷۴۴۴
ایران زمین
۱۱

خاطره های سبز قزوین به دست فراموشی سپرده می شوند

بن بست در نجات باغستان

کوروس سلیمانی

قزوین - باغ های تاریخی اطراف شهر قزوین که به باغستان سنتی معروف هستند همانند نگینی این شهر را در بر گرفته اند. این باغ ها که بنا بر منابع مکتوب، قدمتی بیش از هزار سال دارند زمانی نه چندان دور نزدیک به 5 هزارهکتار وسعت داشت اما اکنون بر اثر بی تدبیری ها نیمی از آن از بین رفته و باقیمانده آن نیز در حال نابودی است. این در حالی است که این باغ ها اهمیت زیادی برای شهر قزوین دارد. افزایش رطوبت هوا و حفظ تعادل دما، جلوگیری از پدیده بیابان زایی، مقابله با ریزگرد، کاهش آلاینده های هوا و کنترل سیلاب های فصلی از کارکردهای مهم اکولوژیکی باغستان هستند که هر یک از این عوامل به تنهایی می تواند دلیلی برای تلاش در جهت حفظ آن باشد. در کنار آن عوامل دیگری از جمله قدمت و تنوع ژنتیکی برخی درختان و شیوه منحصر به فرد آبیاری باعث شده باغستان به عنوان یک میراث فرهنگی و طبیعی با ارزش شناخته شود. اما این روزها حال باغستان خوش نیست و اسیر نامهربانی ها گشته و زخم های پی در پی بر تن نحیفش زده می شود. تاکنون نیز هیچ اقدام موثری جهت جلوگیری از تخریب، توقف و تغییر کاربری این باغ ها به عمل نیامده و کاری برای مرمت و بازسازی و حفاظت آن صورت نگرفته است. آنچه مشاهده می شود، دست اندازی به حریم باغستان است و این حجم از بی تفاوتی و شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت از سوی مدیران شهری باورپذیر نیست.

اجرای طرح های عمرانی در داخل باغستان همواره محل مناقشه فعالان محیط زیست و انجمن های حفاظت از باغستان با مدیران شهری بوده است اما آن طور که باید نتوانسته سد راه این طرح ها شود.

علی فرخزاد معاون عمرانی استانداری قزوین با اشاره به اینکه برخی طرح ها جهت صیانت از باغستان اصلاح شده است به خبرنگار «ایران» گفت: «در آخرین جلسه شورای عالی معماری و شهرسازی پیرامون باغستان و پل امام رضا که پیرو بازدیدها و نشست های کمیته فنی شورای عالی معماری و شهرسازی صورت گرفت قرار بر این شد طرح قبلی که در طرح جامع بود حذف شود و منتقل شود به پشت تالار کشاورزی یعنی دقیقا از منتهی الیه ابنیه ای که داریم این رینگ با کمترین آسیب به باغستان تکمیل شود. دومین مساله اصلاح کمربند سبز شرق قزوین بود که در طرح قبلی از میدان شورا - بند ارنجک - میدان مینودر بود که این طرح نیز به میدان شورا - بند ارنجک - میدان قدس تغییر پیدا کرد و قسمت بند ارنجک به میدان مینودر حذف شد که البته این طرح در محدوده اراضی کشاورزی بود اما به هر حال در طرح بازنگری حذف شد و سوم دو پل غیرهمسطح در تقاطع کمربندی نسیم شمال و میدان انگور و رینگی که قرار بود از دو راهی همدان تا میدان انگور و تا پشت دانشگاه علوم پزشکی از داخل باغ ها انجام می شد نیز حذف شد.»

 باغستان رو به تخریب است

معاون عمرانی استانداری قزوین در پاسخ به این سوال که با حذف شدن این طرح ها آیا مشکلات باغستان حل خواهد شد، اظهار داشت: «به دلیل اینکه ضابطه های مختلف برای حفظ باغستان گذاشته اند تمام جلساتی که برای آن گذاشته می شود فقط ایرادات مطرح می شود اما در ارتباط با اصل قضیه که حفظ باغستان است و همه روی آن تاکید می کنند هیچ راهکار اجرایی و عملیاتی داده نمی شود. بالاخره شرایط و سبک زندگی ها عوض شده و از نظر اقتصادی انگیزه ای برای باغدار وجود ندارد و این بحث آنقدر سنگین شده که کسی وارد کار اجرایی نمی شود و همین باعث تخریب بیشتر باغستان شده است. خیلی از باغدارها هم با انگیزه تغییر کاربری باغ ها را رها کرده اند همه این عوامل باعث شده که به روند حفظ باغستان خوشبین نباشیم و روز به روز در حال از بین رفتن باشد.»

وی درباره اینکه در نهایت می توان نتیجه گرفت در حفظ و نجات باغستان بن بست به وجود آمده گفت: «ما هر راهکاری که ارائه می دهیم به هر حال یکسری افراد مخالفت می کنند و مانع می شوند و تاکنون به نتیجه نرسیده ایم. هیچ کس نمی تواند باغدار را به حفظ باغ مجبور کند. در واقع باغدارها باید راهکار ارائه بدهند و هر اتفاقی که قرار است بیفتد باید توسط آنها صورت پذیرد.»

  نقش غیر قابل انکار مدیریت شهری در نابودی باغستان

 محمود داوران فعال محیط زیست و عضو انجمن حفاظت از باغستان برخلاف صحبت های معاون عمرانی استانداری درباره اصلاح و حذف برخی طرح های عمرانی جهت حفاظت از باغستان به خبرنگار «ایران» گفت: «آنچه که آقای فرخزاد عنوان می کنند در کمربند سبز شرق قزوین حذف شده در واقع مصوب نشده و در حد پیشنهاد بوده است و ارتباطی با باغستان ندارد. آنچه که قطعی و مسلم است طرح های عمرانی همگی از باغستان سنتی عبور کرده اند یا در حال انجام است حالا شاید در این میان یکی دو پل هم حذف شده باشد که تاثیر آنچنانی بر کل مساله ندارد. همین الان جاده ای در داخل رود دره تاریخی ارنجک که 900 هکتار از باغستان را آبیاری می کند در حال انجام است که به طور مستقیم و غیر مستقیم این پهنه را به سمت نابودی سوق می دهد. پل امام رضا، پروژه نسیم شمال و خیلی طرح های دیگر همگی در حال اجرا هستند و حرف های آقای فرخزاد را به هیچ عنوان نمی توان پذیرفت.»

این فعال محیط زیست با اشاره به اینکه صددرصد مقصر نابودی باغستان مدیریت شهری است، یادآور شد: «برخی مدیران شهری جهت توجیه سیاست های تخریب گرانه و ادامه تغییر کاربری ها در باغستان، به ادعاهای گوناگونی از جمله این که «خود باغداران عامل تخریب اند چون باغداری برایشان صرفه اقتصادی ندارد، دچار مشکلات ورثه ای هستند باغها را رها می کنند، نسل جدید علاقه ای به باغداری ندارد یا مشکلات دیگری مانند نبود راه، هجوم سارقین و...» اشاره می کنند اما اشاره ای به نقش مدیریت شهری و ماهیت طرحها و برنامه هایی که منشا اصلی گرفتاری هایی که گریبانگیر باغستان سنتی در طول چندین دهه گردیده است، نمی کنند. انگار نه انگار مدیریت شهری و استانی جهت حفاظت و توسعه باغستان سنتی وظیفه ای جدی دارد. نداشتن انگیزه در باغداران درست برمی گردد به القائات مدیریت شهری از طریق اجرای طرح ها. در سال 1393 باغستان سنتی تحت عنوان منظر فرهنگی جهت حفاظت به ثبت ملی رسیده است و در اساسنامه سازمان باغستان شهرداری قزوین به حفاظت از باغستان سنتی با وسعت 3000 هکتار موظف گردیده است. ولی درعمل شاهد تخریب ها، تغییر کاربری ها برای احداث مسکن، راه و جاده شهری، پل های متعدد، پارک سازی های غیرکارشناسی تحت عناوین پارک ژاپنی، پارک انگلیسی و... هستیم. همین عوامل باعث می شود که باغدار انگیزه خود را از دست بدهد و منتظر بماند مدیریت شهری با او به توافق برسد. باغدار که خود به خود بی انگیزه نمی شود. حتی در گزارش هایی که توسط نهاد ریاست جمهوری در سفر آقای روحانی به قزوین تهیه شده از اراده ناکافی مدیریت شهری برای حفظ باغستان سخن به میان آمده است. این موارد همه مستند است.»

وی در ادامه با بیان اینکه هم اکنون بالغ بر 50 درصد باغستان در شرایط مطلوب قرار ندارد، اظهار داشت: «ریشه اصلی مشکلات باغستان را در نوع نگاه و برنامه های اجرایی مدیران شهری باید جست و جو کرد. چطور مدیریت شهری وقتی اراده می کند منطقه باراجین را باوجود نامساعد بودن شرایط اکولوژیکی محیط (خاک، آب، هوا و شیب) با هزینه های گزاف به بوستان ملی مبدل می سازد حتی ریاست شورای شهر و همراهان جهت ایجاد سافاری پارک تا آفریقای جنوبی هم تشریف می برند و اگر لازم باشد با لوله قطوری آب شهری را جهت کاشت درختان ناهماهنگ با شرایط طبیعی به ارتفاعات منتقل می سازند و حتی آب رودخانه باراجین را در حالی که باغستان دچار کم آبی است به بالا می کشند اما در قبال باغستان کوچکترین حرکتی صورت نمی پذیرد. باید تاکید کنیم که اگر تاکنون باغستان سنتی قزوین روند تخریب را طی نموده علت اصلی آن را در نحوه سیاستگذاری و برنامه های اجرایی مدیریت شهری به مفهوم واقعی کلمه باید جست و جو کرد، یعنی همه نهادهایی که در شورای برنامه ریزی و توسعه استان، شورای شهرسازی و معماری استان، کمیسیون ماده5 و غیره، لازم است پاسخگو باشند. به طور مشخص در حال حاضر باز کردن گره اصلی مشکلات به دست استانداری، شهرداری، میراث فرهنگی و گردشگری، شورای شهر، راه و شهرسازی، آب منطقه ای و جهاد کشاورزی است و باید بیلان بدهند که تاکنون چه کار عملی برای حفظ باغستان انجام داده اند.»

شهرداری نمی تواند خودش را کنار بکشد

داوران در پایان درباره نقش شهرداری و شورای شهر قزوین در ارتباط با باغستان و هزینه کردن جهت حفاظت از آن گفت: «شهرداری نه تنها وظیفه خود در قبال حفاظت از باغستان را انجام نداده است بلکه با دخالت های گسترده و اجرای طرح های عمرانی در قبال جلوگیری از تخریب باغستان کاملا منفعل بوده است. هنگامی که مشاور شهرداری اعلام می کند 50 درصد باغستان شرایط مناسبی ندارد مسئولش چه کسی است. شهرداری یکسری کارهای حاشیه ای انجام داده که به هیچ عنوان نمی تواند پوششی بر اجرای سیاست های مخرب باشد. اهمیت تاریخی و محیط زیستی باغستان چنان است که اگر بنا بر ادعای برخی مدیران حتی اگر تعدادی از باغداران به دلایل اقتصادی تمایلی به حفظ آن نداشته باشند، پرداخت هزینه نگهداری آن از سوی مدیریت شهری نه تنها امر معقول که برای حیات سبز شهر قزوین، ضروری است.»