آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۳
دیپلماسی
۴
گزارش روز

نامزد دموکرات ها از راهبرد خود در برابر ایران رونمایی کرد

بازگشت به برجام، جبران شکست ترامپ

سارا معصومی

جو بایدن یا دونالد ترامپ؟ کدام یک در انتخابات نوامبر ایالات متحده امریکا پیروز میدان خواهند بود؟ تداوم ریاست جمهوری ترامپ به نفع ایران خواهد بود یا راهیابی جو بایدن دموکرات به کاخ سفید؟ آیا دونالد ترامپ در صورت پیروزی بر شدت سیاست فشار حداکثری تحمیل شده بر ایران خواهد افزود یا آن طور که خودش این روزها شعار می دهد در نخستین هفته های پس از پیروزی به توافق جدیدی با ایران دست پیدا می کند؟ پرسش هایی از این دست همواره در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده در دوره های پیش هم مطرح بوده و تحلیلگران مسائل ایران و امریکا همواره در این بازه زمانی با این سوال روبه رو بوده اند که برای جمهوری اسلامی ایران حضور رییس جمهوری دموکرات در کاخ سفید به نفع خواهد بود یا جمهوری خواه؟ با این همه انتخابات 2020 برای ایران و البته بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای درگیر با پرونده تنش ایران و امریکا از اهمیت دوچندانی برخوردار است. هرچند که در 40 سال گذشته رابطه تهران و واشنگتن همواره پرتنش و پر فراز و فرود بوده اما آنچه در 4 سال اخیر در سایه دولت دونالد ترامپ رخ داده عملا ایران و امریکا را در چند بازه زمانی متفاوت در آستانه درگیری نظامی و جنگ قرار داده است. دولت ترامپ تحت لوای سیاست فشار حداکثری، تحولاتی را در رابطه با ایران رقم زده که به جرات می توان گفت برخی از آنها در تاریخچه این رابطه بی سابقه بوده است. تحریم ایران در 4 دهه پس از انقلاب اسلامی همواره پای ثابت سیاست دولت های متفاوت واشنگتن در قبال تهران بوده و در بهترین دوره ها هم سکانداران متفاوت کاخ سفید به اصطلاح خودشان سیاست «چماق و هویج» را در پیش گرفته اند؛ سیاستی که در سایه آن همزمان که به تهدید ایران روی آورده شده پای تشویق هایی هم در میان بوده است.

 با این همه حمله، تهدید و ارعاب پایه های سیاست دولت امریکا در مقابل ایران در قریب به 4 سال گذشته بوده است. تحریم اقتصادی، تلاش برای انزوای سیاسی و تهدید امنیتی ایران در کنار ترور سردار قاسم سلیمانی تنها مشتی نمونه خروار از حوادثی بود که در 4 سال گذشته رخ داد. در چنین شرایطی انتخابات ریاست جمهوری 2020 و نتیجه آن نه فقط برای ایران بلکه برای بازماندگان در برجام و شرکای تجاری و اقتصادی ایران که فعلا از بیم تحریم های یکجانبه امریکا بار سفر از بازارهای ایران بسته اند اهمیت فوق العاده ای یافته است. باتوجه به سیاست فشار حداکثری که تیم ترامپ در مقابله با ایران در پیش گرفت و البته بالا بردن سطح تنش تا ترور سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به نظر می رسد که مسیر هرگونه تنش زدایی از رابطه تهران و واشنگتن در سایه تداوم ریاست جمهوری ترامپ پرسنگلاخ باشد. در حال حاضر به سختی می توان مقام سیاسی و نظامی را یافت که از سوی دولت ترامپ در لیست تحریم ها قرار نگرفته باشد. همزمان تیم ترامپ علاوه بر جنگ اقتصادی علیه ایران و تهدید امنیتی تهران سیاست جنگ تبلیغاتی علیه کشورمان را هم در پیش گرفته و به رغم آنکه این تیم ادعا می کند به دنبال تغییر رفتار و نه تغییر رژیم در ایران است اما راه و روشی که انتخاب کرده عملا در مسیر افزایش نارضایتی ها در ایران و ایجاد شکاف میان مردم و نظام است. در چنین شرایطی هرچند که ترامپ ادعا می کند به توافق با ایران نزدیک است و تهران برای حضور در پای میز مذاکره صرفا منتظر نتیجه انتخابات است اما نشانه های صحت این ادعا در طرف ایرانی دیده نمی شود. ایران به صراحت شرط هرگونه مذاکره با ایالات متحده را بازگشت امریکا به برجام، لغو تمام تحریم های اعمال شده در 3 سال و نیم اخیر و البته جبران خسارت دانسته است. خطوط قرمزی که به نظر می رسد برای رییس جمهور بعدی امریکا چه بایدن باشد و چه ترامپ لازم الاجرا هستند. 

بایدن، خطرناک تر از ترامپ؟ 

در بستر رابطه پرتنش ایران با تیم ترامپ، جو بایدن نامزد دموکرات ها در این انتخابات از راهکار متفاوتی در قبال ایران در صورت پیروزی سخن گفته است. در حالی که ترامپ با خروج یکجانبه از برجام، بازگرداندن تحریم های هسته ای و تنبیه کمپانی ها و نهادهای مالی غیرامریکایی در صورت ارتباط با ایران عملا از متحدان اروپایی امریکا فاصله گرفته و خود را در گوشه رینگ انزوا قرار داده، بایدن مبنای سیاست اعلامی خود در برابر ایران را تلاش برای بازگرداندن اجماع در پرونده ایران می داند. جو بایدن که در زمان حصول توافق هسته ای ایران با 1+5 وقت، جامه معاون باراک اوباما، رییس جمهور ایالات متحده امریکا را بر تن داشت همچنان خود را مقید به حفظ برجام به عنوان میراث مافوق پیشین خود می داند و برهمین اساس به صراحت اعلام کرده که در صورت پیروزی به توافق هسته ای بازمی گردد. البته این بازگشت با پرانتزهایی همراه است. جو بایدن روز دوشنبه به وقت ایالات متحده یادداشت تفصیلی را در قبال سیاست خارجی اش در برابر ایران دراختیار رسانه امریکایی سی ان ان قرار داد. یادداشتی نه چندان تفصیلی که آب پاکی را بر دستان تحلیلگران روابط ایران و امریکا ریخت. بایدن در این یادداشت از بازگشت به برجام سخن گفت اما این بازگشت را به اجرای کامل تعهدات فنی از سوی ایران منوط کرد. مساله ای که تهران به صراحت از آن با عنوان خط قرمز یاد کرده و تاکید دارد که امریکا به عنوان کشوری که از پای میز مذاکره برخاست اکنون هم باید به این میز بازگردد. از سوی دیگر بایدن بازگشت به برجام را به منزله نقطه آغاز مذاکرات بیشتر با ایران و سایر اعضای توافق برای اصلاح این توافق و تمدید بندهای مربوط به محدودیت فعالیت های هسته ای ایران می داند. نقطه نظری که با مخالفت صریح ایران روبه رو شده و به عنوان نمونه محمدجواد ظریف، وزیر خارجه تاکنون بارها به صراحت اعلام کرده که برجام قابل مذاکره مجدد نیست. در چنین شرایطی حتی در صورت پیروزی بایدن نمی توان به بازگشت بی سر و صدا و بی حاشیه دو طرف به برجام امیدوار بود. 

نکته دیگری که در یادداشت 1200 کلمه ای نامزد دموکرات ها به چشم می خورد تلاش او برای خشنود کردن رژیم اسراییل است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر این رژیم تا پیش از حصول برجام تلاش مضاعفی را برای ممانعت از شکل گیری آن انجام داد و پس از آن نیز تلاش کرد تا حد ممکن منافع ایران از این توافق را به حداقل برساند. درنهایت پیروزی ترامپ در انتخابات، فرصت مغتنم را دراختیار نتانیاهو قرار داد تا با آخرین تلاش ها خروج امریکا از برجام را جشن بگیرد. 

برهیچ کس پوشیده نیست که لابی اسراییل در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده چه نقش پررنگ و بسزایی را بازی می کند و برهمین اساس جو بایدن در این یادداشت التزام خود به حفظ امنیت اسراییل و در نظر گرفتن دغدغه های نخست وزیر تندرو و ضدایرانی این رژیم را به وضوح اعلام کرده است. از سوی دیگر بایدن درست مانند باراک اوباما راهکار مقابله با آنچه تهدیدهای ایران در منطقه خوانده را جلب اجماع بین المللی می داند. نکته ای که برای دونالد ترامپ با سیاست اعمالی «امریکا اول است» از کوچک ترین اهمیتی برخوردار نبود و نتیجه آن نیز انزوای ایالات متحده در شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال ایران است. لازم به یادآوری است که در جریان انتخابات سال 2016 ایالات متحده نیز برخی تحلیلگران خطر هیلاری کلینتون دموکرات را برای ایران بیش از دونالد ترامپ جمهوری خواه می دانستند و اصلی ترین دلیل آنها نیز توان هیلاری کلینتون و اعتقاد او به چندجانبه گرایی در پرونده هایی نظیر ایران بود. جو بایدن در این یادداشت به صراحت به شرکای اروپایی امریکا که از سیاست های یکجانبه ترامپ در 4 سال گذشته به ستوه آمده اند، نوید می دهد که در صورت راهیابی به کاخ سفید زمین بازی جمعی را برای مقابله با آنچه تهدیدهای ایران خوانده مهیا می کند. این مساله به خودی خود برای ایران که در حال حاضر موفق به منزوی کردن تیم ترامپ در صحنه های بین المللی شده از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. از سوی دیگر جو بایدن در همین یادداشت تلاش کرده زمینه های همکاری با اروپا در مقابله با ایران را مشخص کند؛ از فعالیت های ایران در منطقه تا آزمایش های موشکی البته ادعاهایی درخصوص نقض حقوق بشر در ایران. او در این یادداشت به نام نوید افکاری اشاره کرده که روز شنبه در ایران به اتهام قتل عمد اعدام شد اما وجود برخی ابهامات در این پرونده، واکنش های بین المللی را به دنبال داشت. بایدن در روزی راهبرد خود در برابر ایران را به شکل مکتوب ارایه کرده که از اتحادیه اروپا تا کشورهای اروپایی عضو برجام مخالفت خود را با اعدام نوید افکاری در ایران اعلام کرده بودند. 

نگاهی گذرا به یادداشت بایدن نشان می دهد که او نیز در صورت پیروزی در این نبرد از بستر مین گذاری شده ای که دونالد ترامپ در 4 سال گذشته ساخته برای مقابله با ایران استفاده خواهد کرد اما همان طور که از تیتر یادداشت او برمی آید قرار است با پنبه سر ببرد و برخلاف سکاندار فعلی کاخ سفید با تدبیر این کار را انجام خواهد داد.