آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۳۸۱۷
اقتصاد
۵

گفت و گوی «شرق» با یکی از ساکنان لنج «سراج» که 6.5 سال در دست دزدان دریایی اسیر بود

ماجرای اسارت هولناک در سومالی

لیلا مرگن

مخاطرات صید و صیادی برای صیادان ایرانی، دیگر به توفان و شرایط نامساعد جوی و خطر غرق شدن محدود نمی شود؛ اگر گارد دریایی امارات آنها را هدف حمله قرار ندهد و از دست خطاهای این کشور همسایه جان سالم به در ببرند، کاهش ذخایر ماهیان آب های ایران که این روزها با حضور کشتی های موسوم به چینی در آب های جنوبی، روند صعودی به خود گرفته، آنها را وادار می کند پیه سفر به آب های دور را به تن خود بمالند. اما صیادان ایرانی به چه قیمتی در آب های دور صید می کنند؟ گاهی صیادان به جای آنکه ماهی صید کنند، خود در کمند دزدان دریایی گرفتار می شوند. روایت عبدالله نوهانی، یکی از ساکنان لنج «سراج» که سال 93 برای صید به آب های دور رفت و دیگر بازنگشت، دردناک است. نوهانی بیش از 77 ماه (6.5 سال) از عمر خود را در چنگال دزدان دریایی سومالی گذرانده و حالا تور صیادی را وانهاده و در استان خشک سیستان و بلوچستان با تکیه بر آب چاه، مشغول کشاورزی است تا بتواند امرار معاش کند. او دیگر قصد ندارد روی هیچ لنجی پا بگذارد. چرا صیادان ایرانی ناگزیر به صید در آب های دور هستند و آیا راهی برای کاهش مخاطرات صید در این آب ها نیست؟ برخی از صیادان بر این باورند که اگر مدیریت منابع آبزی به درستی انجام می شد، لازم نبود آنها از جان مایه گذاشته و با دزدان دریایی سومالی برای کسب رزق و روزی نبرد کنند. ارسلان قاسمی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون نیز تا حدودی گفته های آنها را تایید می کند، اما به این نکته هم اشاره دارد که در همه دنیا به صید در آب های دور به دلیل کاهش ذخایر روی آورده اند و صید در این آب ها که ذخایر بیشتری دارند، در راستای تامین امنیت غذایی کشور باید مورد حمایت دولت باشد. او درباره عملکرد شیلات در قبال صیادان آب های دور بیان می کند: این را که شیلات به وظیفه اش عمل می کند یا نه، این سازمان باید پاسخ گو باشد، اما آنچه مشخص است، این است که حمایتش به طور کامل نیست که این اتفاق ها می افتد. خبرنگار «شرق» تلاش می کند نظر سازمان شیلات ایران را هم درباره اقدامات این سازمان در قبال صیادان آب های دور جویا شود، اما به گفته روابط عمومی این سازمان، تمام مدیران مرتبط به دلیل شرکت در جلسه شورای معاونین برای پاسخ گویی در دسترس نبودند.

هفت سال قبل ناخدا محمد شریف پناهنده و دیگر ساکنان لنج سراج، توشه راه آماده کردند تا برای صید به آب های دور سفر کنند. مقصد آنها آب های سومالی واقع در اقیانوس هند بود. قرار بود با صید تن ماهیان، علاوه بر کسب درآمد، امنیت غذایی کشور را هم تامین کنند، اما سرنوشت برای آنها تقدیر دیگری رقم زده بود. بازگشت ساکنان این لنج و مختومه شدن پرونده صید در آب های دور خدمه آن، با بازگشت گروهی سه نفره در 30 مرداد 99، هفت سالی طول کشید؛ صیدی که قرار نبود تا این حد طولانی شود و به قیمت جان برخی از خدمه کشتی تمام شد.

 آزادشدن خدمه کشتی در 2 نوبت

راضی کردن صیادان اسیر برای سخن گفتن از خاطرات تلخ روزهایی که با دزدان دریایی سومالی گذرانده اند، کار راحتی نیست. همه آنها ساکن کنارک هستند و رنج های زیادی را تحمل کرده اند تا سرانجام اقدام برای آزادسازی آنها انجام شود. عبدالله نوهانی یکی از آن سه نفری است که کمتر از یک ماه از آزادی اش می گذرد. در صدایش خوشحالی از زنده بازگشتن به کشور موج می زند. وقتی از او می پرسم آیا حاضری به دریا برگردی، با تاکید می گوید: نه، اصلا!

کسی که تجربه کار روی آب های گرم جنوب کشور و آب های دور را دارد، بعد از جان سالم به در بردن از دست دزدان دریایی سومالی، در یک استان خشک یعنی سیستان و بلوچستان به کشاورزی روی آورده است. او به «شرق» می گوید: برای تامین آب کشاورزی چاه می زنیم. به گفته نوهانی، ناخدا محمد شریف پناهنده به همراه چند نفر دیگر از خدمه کشتی یک سال زودتر از او و همراهانش آزاد شده اند. دولت قصد داشته بدون پول دادن به دزدان دریایی سومالی آنها را آزاد کند، اما در نهایت برای آزادسازی نوهانی و دو همراه دیگرش، 180 هزار دلار که معادل شش میلیارد تومان پول ملی است، به دزدان دریایی می دهند تا آنها را آزاد کنند. نوهانی تاکید می کند: «دولت به ما کمک کرد. دستش درد نکند که پول داد و ما را آزاد کرد. ما تقریبا 25روزی می شود که آزاد شده ایم». او عنوان می کند: «دولت اوایل می خواست صبر کند، شاید دزدان دریایی را بگیرد و پولی به آنها ندهد، اما اینها خیلی نترس بودند. آخرش مجبور شد به اینها پول بدهد. ولی واقعا دست دولت درد نکند».

 حمله دزدان دریایی به لنج ها پدیده ای جدید

این صیاد ماجرای حمله دزدان دریایی به لنجشان را که سراج نام داشت، این گونه روایت می کند: ما سال 93 از آب های ایران با لنج به سمت آب های سومالی حرکت کردیم که دزدان دریایی به ما گیر دادند. آنها می گفتند صاحب لنج هستید، ثروتمند هستید، اگر پول بدهید شما را اذیت نمی کنیم. دزدان دریایی پول زیادی می خواهند. ناخدا پول ندارد این قدر پرداخت کند. برای آزادشدن ما (سه نفری که اخیرا آزاد شده اند)، به ما گفتند 180 هزار دلار که به اندازه شش میلیارد تومان ارزش دارد، پول گرفتند. او تاکید می کند: دزدان دریایی قبلا به لنج ها حمله نمی کردند، اما اکنون این کار را می کنند.

نوهانی می گوید: وقتی به آب های سومالی رسیدیم، دو سومالیایی آمدند و از ناخدا پول گرفتند. آنها پول را برای دولتشان می بردند و همراه ما هم بودند، اما دزدان دریایی وقتی به کشتی حمله کردند، این دو نفر گوشه ای نشستند و بعد از اینکه ما اسیر شدیم، دزدان، آن دو سومالیایی را رها کردند و به آنها کاری نداشتند. او اضافه می کند: ما تقریبا 21 نفر بودیم. برادر من همان جا کشته شد. هشت نفر در جریان اسارت فوت کردند و یک پاکستانی فرار کرد که حالا در پاکستان زندگی می کند. کنارک هم آمده بود به ما سر بزند. بخشی از ما هم توسط دولت آزاد شدیم. این صیاد عنوان می کند: وقتی اسیر شدیم، ما را در گروه های چهار نفری تقسیم کردند. هر گروه از ما دست یک سری از دزدان بودیم. ناخدا و همراهانش یک سال زودتر از ما آزاد شدند و ما هم 25روزی هست که آزاد شده ایم.

 4 سال تحمل زنجیر در پا

این ساکن کنارک می گوید: چهار سال پای ما را با زنجیر بسته بودند. برخی از صیادان به خاطر شکنجه و از گرسنگی و تشنگی کشته شدند. خیلی اذیتمان می کردند. در ماه رمضان به ما فقط یا سحری یا افطار می دادند. یک نصفه لیوان هم آب می دادند. غذایمان غالبا برنج و شکر بود. گاهی هم خورشت می دادند. این قدر غذا می دادند که از گرسنگی نمیریم. او یادآور می شود: سومالیایی ها مسلمان هستند، مسلمان نباید کسی را شکنجه کند، اما آنها ما را شکنجه دادند تا پول بگیرند.

به گفته نوهانی، بعد از اینکه دزدان دریایی آنها را دستگیر کرده و با زنجیر می بندند، چندسالی در جایی رها شده بودند و جوری با آنها رفتار می شده است که حتی یک بچه هم آنها را نبیند. بعد به جایی در جنگل منتقل می شوند، اما هیچ گاه از آنها کار نکشیده اند یا از آنها نخواسته اند مثلا در استحصال چوب و... کمک کنند.

 روز مبادله

این صیاد اهل کنارک درباره روز مبادله می گوید: ما را سوار ماشین کردند. جای دوری نگه داشتند و گفتند اول باید پول ها را ببینند تا بعد اجازه دهند که به سمت مسئولان ایرانی برویم. او ادامه می دهد: رفتند پول ها را تحویل گرفتند و بعد از اینکه مطمئن شدند مبلغ درست است، اجازه دادند به سمت مسئولان ایرانی بیاییم. بعد از آنکه به مقامات ایرانی تحویل داده شدیم، ما را از سومالی به قطر، بعد تهران و در نهایت کنارک منتقل کردند.

نوهانی به تلاش دزدان دریایی برای دریافت پول از خانواده ها هم اشاره می کند. او می گوید: دزدان دریایی زنگ می زدند به خانواده ها و گوشی را به ما می دادند تا از خانواده پول بگیریم. با شلیک تفنگ ما را می ترساندند. زیر پایمان تیراندازی می کردند. می خواستند از خانواده هایمان پول بگیرند. دزدان دریایی پول زیادی می خواهند. اینها اصلا همیشه بر اساس رابطه کار می کنند. دزدان دریایی آدم های ایرانی را می گیرند، می زنند و بعضی از تشنگی و گرسنگی می میرند.

  ستم به صیادان ایرانی با صید در آب های دور؟

همان روزهایی که سروصدای صیادان جنوب به خاطر حضور کشتی های چینی به آسمان بلند بود، صیادان جاسک در گفت وگو با «شرق» صید در آب های دور را نوعی ستم به خود و خانواده هایشان توصیف می کردند. یکی از صیادان جاسک که سابقه حضور در آب های دور را هم داشت، می گفت ناگزیر است که خطر دزدان دریایی سومالی را بپذیرد تا نانی به خانه بیاورد. به گفته این ناخدا، برخی از همکارانش که توان مالی دارند، برای اینکه اجازه صید در آب های دور را پیدا کنند، حتی به دزدان دریایی پول هم می دهند. صیادان ایرانی در آن روزها از مدیریت نادرست صید در آب های جنوب به خاطر صید بی رویه کشتی های چینی گله داشتند. آیا این گله آنها درست است و اگر منابع خود را درست مدیریت می کردیم، نیازی به حضور در آب های دور نبود؟ ارسلان قاسمی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، در گفت وگو با «شرق» در این رابطه عنوان می کند: همه جای دنیا فشار روی ذخایر ساحلی سبب کاهش و از بین رفتن ذخایر شده است. به همین خاطر بر اساس آمار فائو، تولید از طریق آبزی پروری بر فعالیت صید و صیادی پیشی گرفته است.

او ادامه می دهد: اما در ایران با سیاست های غلطی که داریم، باعث شده ایم فشار روی ذخایر دریایی مضاعف شود. یکی از این بحث ها، داستان کشتی های موسوم به چینی است. لنج های ما در آب های سرزمینی صید می کنند و آن کشتی ها نباید در آب های سرزمینی صید کنند. خود ما با سیاست های غلطی که داریم، چالش در این حوزه را مضاعف می کنیم. به گفته او خلیج فارس و دریای خزر آبراهه های شلوغی هستند که به دلیل تعدد فعالیت های تجاری و نظامی، جمعیت ماهیان آنها با مخاطره روبه رو شده است. ضمن اینکه آلودگی این آبراهه ها هم مزید بر علت شده است. قاسمی می گوید: صید بی رویه و قاچاقی هم که خود صیادان به خاطر شرایط اقتصادی حاکم انجام می دهند یا سودجویی که دارند، روی ذخایر تاثیر گذاشته است.

او خواسته صیادان درباره صید در آب های سرزمین خود را منطقی می داند، اما یادآوری می کند: در همه جای دنیا به خاطر مشکلات پیش آمده برای ذخایر ساحلی، به سمت آب های بین المللی رفته اند. باید صیاد را آموزش دهیم و تجهیزاتش را به روز کنیم که ما هم از قافله دنیا برای تامین امنیت غذایی عقب نمانیم.

 سرمایه گذاری در خارج با صید در آب های دور

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، صید در آب های دور به ویژه جای پرریسکی مثل اقیانوس هند و آب های سومالی را نوعی سرمایه گذاری ایرانیان در خارج از کشور معرفی می کند که دولت و سازمان شیلات باید از آن حمایت کنند.

او می گوید: همان جوری که دولت از شرکتی که در عراق کارخانه دارد و کارخانه اش آتش می گیرد، حمایت می کند، باید از صیادان آب های دور که در واقع یکی از ضعیف ترین قشرهای بخش کشاورزی هستند نیز در صورت بروز مشکل حمایت کند.

قاسمی درباره اینکه آیا سازمان شیلات به وظیفه ‎اش عمل می‎کند یا خیر، بیان می کند: شیلات باید در این رابطه پاسخ گو باشد، اما آنچه مشخص است، این است که حمایتش به طور کامل نیست که این اتفاقات می افتد. خبرنگار «شرق» تلاش می کند نظر مسئولان سازمان شیلات ایران درباره اقدامات انجام شده برای صید در آب های دور را هم اخذ کند. اگرچه در ابتدا روابط عمومی این سازمان قول همکاری داد و پرسش های «شرق» را دریافت کرد، اما در تماس های بعدی، روابط عمومی معاونت مربوطه اعلام کرد تمام مدیران این مجموعه در لحظه تنظیم گزارش در جلسه شورای مدیران حضور دارند و در روزهای آینده می توانند به سوالات «شرق» پاسخ گویند. این رفتار سازمان شیلات مسبوق به سابقه بوده و همواره سوالات «شرق» به جای تعامل دوسویه، در قالب جوابیه ای بلندبالا و یک سویه پاسخ داده می شود.