آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۳
جامعه
۱۲
سلامت

اپیدمی های 150 سال اخیر در ایران - 1249 تا 1399

دوره شیوع: 1249 تا 1344 (طاعون انسانی در ایران، پیش از این تاریخ در چند دوره شیوع پیدا کرده بود و از جمله در سال های 873، 965، 1006، 1105، 1109 شمسی)

منطقه شیوع: تهران، گیلان، بوشهر، کرمانشاه، خراسان، سیستان و بلوچستان، کردستان، هرمزگان، خوزستان، آذربایجان(به دنبال شیوع طاعون در دوران سلطنت ناصرالدین شاه، پزشکان غیرایرانی که از معلمان دارالفنون بودند در نتایج تحقیقات خود، کانون شیوع بیماری را در منطقه کردستان شناسایی کردند.

گفته می شود که اولین کتاب راهنما درباره پیشگیری و درمان مبتلایان در ایران توسط محمد رازی طباطبایی، رییس پزشکان نظامی و در سال 1254 نوشته شد. در همین ایام دکتر جوزف دیزایر تولوزان؛ پزشک مخصوص ناصرالدین شاه هم تحقیقاتی درباره شیوع بیماری در استان های کردستان و خراسان انجام داد و او هم کانون های بیماری را به طور دقیق در برخی از روستاهای استان کردستان شناسایی کرد.

اولین ایستگاه قرنطینه، سال 1277 و در بندر بوشهر و پس از آن ایستگاه های دیگری در مناطق پرتردد و مرکز تجارت بین المللی همچون بندرانزلی و آستارا دایر شد. با تاسیس انستیتو پاستور در دی ماه 1299 در کشور، واکسیناسیون عمومی آغاز شد و به دنبال تحقیقات، تیم اعزامی این موسسه به منطقه کردستان و تحت نظارت مارسل بالتازارد؛ مدیر وقت انستیتو پاستور، محققان ایرانی؛ دکتر منصور شمسا و دکتر یونس کریمی، مخازن آلوده به باسیل طاعون را بین 4 گونه جوندگان ساکن در استان کردستان شناسایی کردند.

آمار مرگ: (در قرن های 9، 10، 11 و 12 شمسی به دنبال شیوع طاعون در استان های گیلان، آذربایجان، قزوین، زنجان، همدان، قم و اردبیل، در قزوین و اردبیل حدود 30 هزار نفر، در قم حدود 12 هزار نفر و حدود 20 هزار نفر در همدان جان خود را از دست دادند.)

در فاصله سال های 1249 تا 1344، 7 هزار و 333 نفر. بیشترین فوت در این فاصله زمانی به ترتیب در سال های 1249(سقز و بانه با 1000کشته) 1254(شوشتر با 1800کشته) 1256(سبزوار با 1000کشته) 1284(سیستان و بلوچستان با 1409کشته) 1291(بوشهر با 725کشته) و 1295(آبادان با 409کشته) اتفاق افتاد و به دنبال واکسیناسیون عمومی از سال 1302 به بعد آمار فوت کاهش قابل توجه داشت و دو رقمی شد تا در نهایت آخرین قربانی طاعون در ایران یک بیمار در کردستان بود که سال 1344 فوت کرد.

وبا

دوره شیوع: سال های 1269/ 1281/ 1295/ 1301/ و 1384

منطقه شیوع: گیلان، سمنان، تهران، فارس، اصفهان، خوزستان، کرمانشاه، خراسان، آذربایجان شرقی و مازندران

آمار مرگ: بیش از 30 هزار نفر(پیش از سال 1269، 5 موج همه گیری وبا در کشور اتفاق افتاده بود. با شیوع ششمین موج بیماری در سال 1269 حدود 2000 نفر در شوشتر و حدود 20 هزار نفر در تهران فوت کردند. یکی از بزرگ ترین امواج شیوع بیماری با بروز قحطی بزرگ و طی سال های 1296 تا 1298(بعد از آغاز جنگ جهانی اول 1919-1917) تشدید شد که گفته می شود در این دوره 25 الی 40 درصد از جمعیت کشور(حدود 2میلیون نفر) به دلیل گرسنگی و بیماری های ناشی از سوءتغذیه(وبا، طاعون و حصبه) جان خود را از دست دادند.(سال 1295 از 344 مبتلای وبا در مازندران 188 نفر، از 311 مبتلای وبا در خراسان 308 نفر و از 961 مبتلای وبا در آبادان 911 نفر فوت کردند) به دنبال تاسیس انستیتو پاستور در ایران(دی1299) و تولید واکسن، مرگ و میر وبا در کشور کاهش یافت و در اپیدمی سال 1384 از جمع 1133 مبتلا که 80 درصد ساکن مناطق شهری و 60 درصد در گروه سنی 15تا 39 سال بودند 12نفر(1.06درصد) فوت کردند.

آنفلوآنزای اسپانیایی 1918

دوره شیوع: سال 1296

منطقه شیوع: کشوری/ بیماری از مرز غربی، شمال غربی و جنوب شرقی- از طریق بغداد به کرمانشاه، قفقاز به تبریز و سربازان هندی مستقر در بوشهر- وارد شد و به تهران، همدان، سیستان، قزوین و خراسان رسید.

آمار مرگ: شیوع این بیماری ویروسی در ایران با بروز وبا و قطحی بزرگ در کشور همزمان شد و به همین دلیل تعداد قربانیان افزایش یافت. آمار مرگ در قبایل و عشایر به مراتب بیشتر بود چنانکه گفته می شد 30 درصد از جمعیت قبایل و عشایر قشقایی بر اثر ابتلا به بیماری فوت کرده اند. گزارش های دولت، فوت 5 هزار بیمار از جمعیت 50 هزار نفری شهر شیراز را تایید کرد و آمار مرگ در شهر کرمانشاه 1 درصد اما در روستاهای اطراف حدود 20 درصد گزارش شد. گفته می شود، تعداد متوفیان بیماری در تهران هم ظرف یک دوره 3 ماهه حدود یک درصد جمعیت پایتخت بوده است. تخمین های ثبت شده از فوت 902 هزار الی 2 میلیون و 431 هزار نفر(21.7درصد جمعیت کشور) خبر داده است.

تیفویید (تب حصبه)

دوره شیوع: سال های 1343، 1347، 1358، 1389

منطقه شیوع: کشوری

تعداد مبتلایان: سال 1358 تعداد کل مبتلایان 36هزار و 925نفر بود و بیشترین تعداد مبتلا در استان های کرمانشاه(4599نفر) فارس(4428نفر) خوزستان(3936نفر) مازندران(3088نفر) مرکزی(2685نفر) آذربایجان شرقی(2300نفر) کردستان(2114نفر) لرستان(2109نفر) تهران(2079نفر) سیستان و بلوچستان(1764نفر) اصفهان(1559نفر) چهارمحال و بختیاری(1351نفر) گزارش شد. از سال 1374 تا امروز کمتر از 10 مبتلا به ازای 100هزار نفر جمعیت در سال گزارش شده است.(سال 1389 تعداد مبتلایان به 0.52 مبتلا به ازای 100هزار نفر جمعیت در سال رسید).

آمار مرگ: سال 1343، 133.4 مبتلا به ازای 100هزار نفر جمعیت در سال فوت کردند. طی سال های 1347 تا 1374 هر سال 10 الی 100 مبتلا به ازای 100هزار نفر جمعیت فوت کردند. سال 1388، 97.8درصد مبتلایان بهبود یافته و 0.6 درصد از مبتلایان فوت کردند.

تیفوس

دوره شیوع: سال های 1321 تا 1323

منطقه شیوع: کشوری(شیوع بیماری از طریق اسرا و پناهندگان و سربازان لهستانی که توسط نیروهای متفقین و از مرز شوروی به ایران منتقل می شدند و بیشترین موارد ابتلا در شهرهای تهران، زنجان، ساری، سمنان، ماکو، نوشهر، بوشهر، بندرلنگه، کاشان، اراک و شاهرود مشاهده شد.)

آمار مرگ: بنا به گزارش رسمی دولت وقت، ماهانه 1000نفر در شهر تهران(شیوع تیفوس در ایران در ایام وقوع جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد در حالی که از سال 1320 دومین قحطی بزرگ در کشور آغاز شده بود. بنا به گزارش های موجود، دولت وقت از بابت بهبودی 95درصد مبتلایان اطمینان داشت اما کمبود شدید مواد غذایی، دارو، وسایل بهداشتی، نقاهتگاه مناسب و بی پولی دولت وقت برای خرید پنی سیلین که یک داروی نوظهور و گران قیمت بود، نگرانی ها از بابت افزایش تعداد مبتلایان و آمار فوت را دامن می زد. یک سال پس از پایان جنگ جهانی دوم و به دنبال خروج نیروهای متفقین از ایران، موج شیوع تیفوس در کشور فرو نشست.)

آنفلوآنزای خوکی H1N1

دوره شیوع: خرداد تا دی 1388

منطقه شیوع: کشوری

تعداد مبتلایان: 3672 نفر

آمار مرگ: 140 نفر (3.8درصد مبتلایان - 67 درصد در گروه سنی 15تا 65 سال)

کووید 19

دوره شیوع: 30 بهمن 1398 تاکنون

منطقه شیوع: کشوری

تعداد مبتلایان: (تا ظهر 24شهریور 1399) 404 هزار و 648 نفر

آمار مرگ: 23 هزار و 313 نفر

- پایگاه اطلاع رسانی تاریخ ایرانی

- پایگاه اطلاع رسانی سازمان بهداشت جهانی WHO

- مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی NCBI

- Wikipedia.org