آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۷۴۴۴
اقتصادی
۷

کارشناسان به «ایران» پاسخ دادند : زورآزمایی مردم با روز های سخت

سپیده پیری

در شهریور 1399، مرکز آمار ایران با انتشار گزارشی اعلام کرد که اقتصاد کشور طی بهار سال 1399، نسبت به بهار پارسال 3٫5 درصد کوچکتر شده است. این تنها یگ گزاره از ده ها گزاره اقتصادی است که بیانگر شرایط کنونی اقتصاد کشور است. نه فقط با عدد و رقم بلکه در زندگی تک تک شهروندان هم ملموس است. البته که دور از انتظار هم نبود، چرا که از یک سال قبل برخی کارشناسان سال 99 را سال رسیدن به هسته سخت تحریم ها می دانستند. اعمال تحریم ها بر کشور که نتایج آن بر رشد اقتصادی، تورم، نرخ صادرات و واردات و... مشخص شده است، حالا بیش از 6 ماه هم هست که کرونا پیکره اقتصاد کشور را به بیماری سخت تری دچار کرده است. می گوییم بیماری چراکه برخی صاحبنظران معتقدند اقتصاد ایران مانند بیماری است که نه خودش از بیماری ای که دارد، آگاه است و نه پزشک اش ابزار و دانش لازم را برای بهبودی این بیمار در اختیار دارد. ابزار ندارد چون تحریم است و از بیماری اش آگاه نیست چون همگرایی فکری میان مسئولان وجود ندارد. نه درحوزه شناخت آسیب های اقتصادی و نه در مسیر کشف و اعمال راه حل ها. در میان همه این موارد مردم روز به روز از صفی به صف دیگر می روند تا اندک پس انداز خود را در ریزش هر روزه ارزش پول ملی محافظت کنند که گاهی هم انگ رفتارهای غیرعقلانی را می خورند اما کسی نمی گوید در شرایط سخت اقتصادی مردم باید چه کنند؟ این پرسش را از کارشناسان پرسیدیم که پاسخ هایشان را در ادامه می خوانید.

 
دولت و مجلس سیگنال دلگرم کننده بفرستند
دکتر امرالله امینی / عضو هیات علمی دانشگاه علامه

احساس اطمینان در اقتصاد به شرایط موجود و متغیرهای اصلی اقتصاد مانند تورم و قیمت سکه، طلا و مسکن مرتبط است. قیمت هایی که این روزها با شتاب در حال افزایش هستند. همین موضوع موجبات نگرانی مردم را ایجاد کرده است، چراکه مرتبا ارزش پول آنها کاهش پیدا می کند. کسانی که سرمایه خود را در کالاهایی مثل مسکن، دلار، طلا و ارز سرمایه گذاری کردند الان احساس برد دارند اما افرادی که پس اندازی برای سرمایه گذاری نداشتند یا افرادی که بازارهای دیگر را برگزیدند اکنون وضعیت مشخصی ندارند و خیلی نگران هستند. حال این پرسش مطرح می شود که برای مواجهه درست با این نگرانی و به تعبیر بهتر رفع آن چه باید کرد! در حالی که وقتی مردم با شرایط موجود رو به رو می شوند، نگرانی شان بیشتر می شود. اینجا نقش دولت ها پررنگ می شود یعنی از طرف دولت باید یک سری فعالیت ها و سیاست هایی اجرا شود تا از کسانی که درآمد ندارند یا اگر درآمد دارند نمی توانند به کالاهایی مثل پول، دلار و زمین و... تبدیل کنند، حمایت کند. آنچه مشخص است اینکه مردم باید کاری کنند که برای خرید هر چیزی اقدام نکنند و در صف قرار نگیرند. البته که بسیاری از این خریدها و ریسک های بازار از ترس بیش از حد نشات می گیرد. وقتی وضعیت نامطمئن باشد مردم شروع به خرید حتی کالاهای مصرفی می کنند و بالطبع پولدار ها خرید مسکن و ارز را انجام می دهند. خب مردم چاره و اطمینانی ندارند. دولت و مجلس باید سیگنال هایی را بفرستند که مردم مطمئن و دلگرم شوند. البته که منظور از دلگرمی اقدامات مقطعی نیست که تاریخ انقضا داشته باشد. این رفتار خود شکل دیگری از بی ثباتی و ناامنی اقتصادی را رقم می زند. اگر مسئولان می خواهند اطمینان اقتصادی بدهند، باید واقعی باشد و نباید اطمینان غیرواقعی داد. دولت باید یک سری فعالیت انجام دهد و هزینه های خود را کم کند. در نهایت باید ارتباط قوی تری بین دولت و مردم به وجود آید و مردم اطمینان بیشتری پیدا کنند. بیشتر اینها ناشی از نااطمینانی است و مردم شاهد افزایش روزبه روز قیمت ها هستند. در همین یک هفته گذشته یک میلیون به قیمت سکه اضافه شده و این خود نااطمینانی ایجاد می کند. مردم وسایل ضروری خود را فروخته و در بورس ثبت نام کردند و اکنون بورس ریزش کرده حال باید چه کار کنند؟ پس باید به آنها کمک کرد. قربانی شدن مردم برای جامعه خیلی خطرناک است. باید واقعی فکر کنیم و زیاد دنبال تصورات نرویم. در همین راستا دولت باید همکاری کرده و قدم های اصلی را بردارد و کمک ها و حمایت های واقعی را در پیش بگیرد. دولت باید نااطمینانی را از طریق سیاست ها، اقدامات عملی و صحبت با مردم کم کند.

 
جامعه مدنی بر سر الگوی توسعه توافق کند
کمال اطهاری / پژوهشگر توسعه

دولت (حاکمیت) با هیات کنونی خود یک بوروکراسی ضعیف انجام داده و دانشگاه های غیرمستقل پرورانده است. این بوروکراسی ضعیف و ترسو شده دانشگاه های غیرمستقل که بیشتر مدرک سازی می کنند، نمی توانند برای آینده جامعه یک برنامه توسعه ارائه دهند. فقدان و نبود این برنامه و مدل توسعه است که وضعیت کنونی را برای اقتصاد ایجاد کرده است. تمرکز دولتی و نبود آزادی ها مانع توسعه شده است. اگر کشورهایی مثل کره و چین را بنگریم می بینیم اگر دولت ها دارای یک برنامه توسعه باشند می توانند در قالب دولت توسعه بخش عمل کنند که به آن Developmental state می گویند. وقتی مدل وجود ندارد این توسعه میسر نمی شود و اوضاع روزبه روز بدتر می شود. دولت به منزله عام چنین توانی را از لحاظ ذهنی و اراده ندارد چون برای مثال قوانینی را به مجلس می آورند که هیچ کدام قابلیت اجرا ندارد. مجلس تند و دولت کند بازی می کند. چنین ماجرایی وضعیت کنونی را رقم می زند. جامعه مدنی باید خدمت کرده و سرنوشت خود را تعیین کند. سرنوشت مسلما در خیابان تعیین نمی شود. اول باید جامعه مدنی در مورد یک الگوی جامع توسعه توافق کند. انجمن های مدنی به صورت صنفی و تشکل های تخصصی باید تدوین یک برنامه جامع توسعه را در دستور کار قرار دهند. این گفتمان را جایگزین گفتمان نفی پیوسته کارهای بد مسئولان کنند و نتیجه این گفتمان توسعه است. اکتفا به نفی دولت نه نقد چون نقد بر عکس نفی به یک جایگزین می انجامد. جامعه مدنی باید توافق کند. این تجربه تاریخی نشان می دهد که برنامه توسعه توافق جامعه مدنی است که باید به دولت ابلاغ شود. در واقع نباید منتظر باشیم و رفراندوم کنیم که ما چگونه باید با خارج ارتباط داشته باشیم. ما باید این را تعریف کنیم و این به عهده روشنفکران جامعه مدنی است و راه توسعه از اینجا می گذرد. این راه باید حتی در رسانه ها نیز در دستور کار قرار بگیرد. به این ترتیب قدم به قدم می توانیم آهسته و پیوسته پیش رویم و غیر از این راهی به ذهن من نمی رسد. چون جهان آشفته ای است و هرگونه آشفتگی به ضرر ملت ها تمام می شود. 50 سال پیش راه های متفاوتی پیش روی ملت ها قرار داشت. اکنون جهان بسیار آشفته است و مثل ابتدای قرن 20 است. وقتی انقلاب های تکنولوژیک رخ می دهد هضم آن برای جوامع تا مدت ها مشکل است. جناح هایی که قبلا با سیستم قبلی مشغول بهره برداری، استثمار و استعمار بودند شروع به مقاومت کردن می کنند مثل جریانات مربوط به جناحی که ترامپ را در امریکا سرکار نشاند. خوشبختانه برخلاف ابتدای قرن بیستم جنگ جهانی محتمل نیست یا احتمال آن خیلی ضعیف است. اما تا یک توافق عمومی درباره کانال عمومی توسعه در جهان به دست آید این جهان بشدت آشفته است. در چنین شرایطی این وظیفه حیاتی روشنفکران جامعه مدنی و انجمن های مدنی است که راه توسعه یابی آن را اول به صورت مدل و سپس به صورت عملی در دستور کار خود قرار دهند.