آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۳
صفحه آخر
۱۶
نگاه آخر

توسعه یافتگی و آپارتاید اقلیمی

رامین یزدان شناس

اصطلاح «آپارتاید اقلیمی» را نخستین بار «فیلیپ آلستون» گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه فقر، عنوان کرد تا با این اصطلاح بتواند چهره واقعی شرایطی که کشورهای ثروتمند در تغییرات اقلیمی و فجایع محیط زیست برای دیگر کشورها ایجاد کرده اند را به تصویر بکشد. با این تصویر، مشخص است که در جهت مسوولیت کشورهای توسعه یافته در کم کردن از اثرات تغییرات اقلیمی برای دیگر کشورها و خصوصا کشورهایی که بدون اقدامات خویش، از این تغییرات متضرر شده اند، به اجماع و اقدامی هماهنگ و وضع قوانین نیاز است. از سوی دیگر این تصویر دردناک اما گویا، مربوط به سال گذشته و قبل از پاندمی کرونا است. اکنون در شرایط دشوار اقتصادی بعد از کرونا، شرایط زندگی در بسیاری از کشورها و خصوصا کشورهای فقیر بدتر می شود و به نظر می رسد در زمینه تولید و استفاده از واکسن و داروی این بیماری هم، شاهد تفاوت چشمگیر انتفاع کشورهای غنی و فقیر خواهیم بود و گستره آپارتایدی کشورهای ثروتمند علاوه بر مسائل اقلیمی بر مسائل بهداشتی و درمانی هم، سایه خواهد افکند.

همه گیری بیماری کرونا، با همه مصیبت و رنجی که با خود به همراه داشته، مثل تلنگری برای تفکر و عمل در زمینه این مشکلات است. برخلاف همه تغییرات و دگرگونی ها و انقراضاتی که زمین به خود دیده است، اکنون بشر با وجود غریزه بقا، با اقداماتی که انجام داده و تغییراتی که در طبیعت ایجاد کرده، مسیر نابودی حیات خود و دیگر جانداران در این کره خاکی را در پیش گرفته است. این انتخابی است که اکثریت مردم دنیا و خصوصا فقیرترین آنها، کمترین نقش را در آن داشته اند ولی بیشترین اثر و آزار را از آن می بینند.

می دانیم که در مبارزه با کرونا، عدم رعایت اصول و مقررات توصیه یا اجباری شده، به بهانه شخصی بودن و عدم تمایل فردی از هیچکس پذیرفته نیست؛ چون عدم رعایت حتی یک نفر می تواند منجر به از دست رفتن زحمات و مراقبت دیگران و از همه بدتر از دست رفتن جان آدمیان دیگر شود. 

در ایده آپارتاید اقلیمی هم، کشورهای صنعتی و توسعه یافته به این بهانه که اقدامات آنها در حیطه اختیارات قانونی و در محدوده سرزمین خودشان انجام شده است، نمی توانند از زیر بار مسوولیت زندگی افرادی که در اثر اقدامات آنها دچار سختی و فقر شده اند، شانه خالی کنند.

فقر چرخه دردناکی است که زندگی آدمیان درگیر با آن را به سوی سختی و عدم رفاه می برد. معمولا آموزش، جزو اولین حذفیات زندگی فقیرانه است، در صورتی که آموزش از عوامل شکستن این چرخه به حساب می آید. یکی از راه های جبران برای کشورهای آسیب دیده از عوامل اقلیمی، توسعه امکانات آموزشی برای آنهاست.

تعطیلی مدارس، دانشگاه ها و آموزشگاه ها در مراقبت های کرونایی، باعث توجه بیشتر به رویکرد دیگری در آموزش شد. آموزش آنلاین، آموزش از راه دور و تولید محتواهای گسترده و فراگیر در همه مقاطع تحصیلی و همه رشته های دانشگاهی و امکانات فراوان فضای مجازی و تولیدات تکنولوژیکی در این زمینه، تحولی عظیم را در زمینه آموزش رقم خواهد زد. امکانات حاصل از این شرایط، فرصت مناسبی است تا کشورهای توسعه یافته در تهیه و تدارک امکانات آموزش غیرحضوری، مثل موبایل و تبلت، برای دانش آموزان مناطق حاشیه ای یا دور افتاده و اقشار آسیب پذیر را در دستور اقدامات لازم خود بگنجانند.

 علاوه بر آموزش های مدرسه ای و دانشگاهی، اکنون آموزش های زیادی برای انجام حرفه و مشاغل به صورت آنلاین و از راه دور فراهم شده است که می تواند به عنوان فرصت شغلی برای افرادی که تغییرات آب و هوایی آنها را بیکار کرده است، استفاده شود.

همان گونه که برای اینکه فردی که خسارتی ایجاد کرده، اقدام به جبران خسارت کند، نیاز به قانون و دستگاه اجرایی است، برای برآورده شدن این خواسته و مبارزه با این آپارتاید نوین هم لازم است کشورهای آسیب دیده از این شرایط و موسسات و افراد فعال در حوزه آموزش و رفع نابرابری، در زمینه مسوولیت کشورهای توسعه یافته و ثروتمند به عنوان عوامل عمده ایجاد تغییرات اقلیمی، اجماع و همراهی داشته باشند و با مطالبه آن، راه را برای جبران خسارت وارد شده هموار کنند.