آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۵
شرکت ها
۲۹

رئیس شورای عالی کانون مشاوران اعتباری و سرمایه گذاری بانکی تاکید کرد: لزوم توسعه جایگاه کانون در اقتصاد

حمیدرضا حقیقت پژوه (رئیس شورای عالی کانون مشاوران اعتباری و سرمایه گذاری بانکی)

دنیای اقتصاد : کانون مشاوران اعتباری و سرمایه گذاری بانکی به عنوان یک نهاد انتظامی و غیردولتی با هدف نظام مندکردن فرآیند اعطای تسهیلات بانکی و تحلیل و ارزیابی افراد و شرکت های متقاضی تاسیس شده است. کانون طی 12 سال گذشته از زمان تاسیس به دنبال توسعه و بهبود فرآیند اخذ وام، ارتقای روند طرح های عملیاتی و اقتصادی کشور از طریق استانداردسازی درونی و بیرونی بوده است. شرکت های رتبه بندی شده عضو کانون از تجربه، دانش و تخصص لازم برای ارزیابی هرگونه طرح تجاری برخوردار بوده و یکی از اهداف کانون در این مدت استفاده از این توانمندی برای احیای طرح های نیمه تمام در بدنه بخش خصوصی و دولتی بوده است. حمایت دستگاه های دولتی از کانون با تصویب ماده 5 قانون اساسی به عنوان الزامی برای مراجعه متقاضیان دریافت وام، سرمایه گذار و سیستم بانکی به کانون و استفاده از خدمات شرکت های عضو همواره یکی از دغدغه های اصلی کانون بوده است. عدم همکاری و مشارکت سیستم بانکی کشور و وزارت اقتصاد و دارایی به عنوان نهاد بالادستی موانعی را بر سر توسعه فعالیت های کانون ایجاد کرده است، برای روشن شدن زوایای مختلف فعالیت های کانون و بررسی موانع موجود با حمیدرضا حقیقت پژوه، رئیس شورای عالی کانون مشاوران اعتباری و سرمایه گذاری بانکی گفت وگویی انجام داده ایم.
 ابتدا در مورد کانون و اهداف تاسیس آن توضیح دهید؟

کانون مشاوران اعتباری و سرمایه گذاری بانکی در سال 1387 برمبنای قانون تسهیل وام های بانکی بر اساس تصویب ماده 5 قانون تسهیل اعطای تسهیلات بانکی (مصوبه تیرماه 1386) و با دستور هیات دولت وقت و با قرارگیری در ذیل وزارت اقتصاد و دارایی (طبق اساسنامه) تاسیس شد. کانون در ابتدای راه با حضور چند شرکت حقوقی موسس با هدف تسهیل و قانونمند کردن فرآیند اعطای وام های بانکی از سیستم بانکی کشور ایجاد شد. در زمان تاسیس کانون توجه و نگاه وزارت اقتصاد و دارایی از یک طرف برآن بود تا بخش خصوصی تقویت شود و تسهیلات بانکی برای راه اندازی کسب وکارهای جدید و توسعه کسب وکارهای گذشته، به کار گرفته شود و از طرف دیگر به منابعی بود که به شکل مناسب و قانونمند از طریق بانک مرکزی به سیستم اقتصادی کشور و از طریق بانک های عامل بین سرمایه گذاران و صاحبان کسب وکار توزیع شود. امروز با گذشت 12 سال از تاسیس کانون، این نهاد از 210 عضو حقوقی و 6 رکن اصلی هیات عالی نظارت، مجامع عمومی/  شورای عالی/  دبیر کل/    بازرس قانونی و  هیات سازش و رسیدگی به تخلفات تشکیل شده است. کانون مشاوران اعتباری و سرمایه گذاری بانکی در اصل یک نهاد انتظامی است که در مقایسه با نهادهای دیگر عملکردی شبیه به «سازمان نظام مهندسی» یا «کانون کارشناسان رسمی دادگستری» دارد.

 کانون برای تامین مالی از چه منابعی استفاده می کند؟ در این راه با چه چالش هایی مواجه است؟

کانون خود مستقیما با مجموعه ای قرارداد امضا نمی کند و تنها منبع تامین مالی آن از طریق دریافت حق عضویت و هزینه های رتبه بندی و ثبت قراردادها است. کانون به عنوان یک نهاد انتظامی، غیرانتفاعی و غیردولتی می تواند برای کمک به سیستم بانکی و اقتصادی کشور راهگشا باشد. کانون درست مانند هر نهاد نظارتی و کنترلی دیگری با مشکل تامین منابع مالی مواجه بوده و تنها 2درصد از قراردادهای ثبت شده را از اعضا دریافت می کند. یکی از راهکارهای کانون برای تامین مالی از سال 98 تابه حال برگزاری کلاس های آموزشی برای پرسنل و نیروهای شرکت های عضو کانون است.

 کانون برای توسعه و پیشرفت خود از زمان تاسیس تاکنون با چه مشکلات و چالش هایی روبه رو بوده است؟

کانون به عنوان نهاد انتظامی و استانداردساز و سیستم دهنده به فعالیت شرکت ها می توانسته نقش بسیار موثرتری در بهبود فضای اقتصادی کشور ایفا کند که متاسفانه در خیلی از بخش ها نتوانسته است آنچنان که باید و شاید موفق عمل کند. یکی از مهم ترین دلایل آن عدم همکاری بانک ها، مجموعه های بانکی و موسسات مالی و اعتباری به ویژه بانک مرکزی است. کانون با برنامه ریزی، هدایت و تاکید معاونان و مدیران وقت بانک مرکزی و با نظارت وزارت اقتصاد و دارایی و با هدف نظام مندی روند اعطای تسهیلات بانکی، متقاضیان سرمایه گذاری و درخواست کنندگان تسهیلات بانکی از سیستم بانکی کشور تشکیل شد. متاسفانه این امکان برای هر کسی فراهم است  تا با معرفی یک طرح تجاری ساده مبالغ هنگفتی تسهیلات بانکی دریافت کند، این موضوع که فرد سرمایه گذار یا شرکت متقاضی تسهیلات بانکی، به لحاظ مالی و اجرایی از توانمندی و دانش لازم برای اجرای طرح برخوردار باشد از بزرگ ترین چالش های سیستم بانکی کشور بوده و هست. بانک ها عمدتا به دلیل عدم برخورداری از تمامی تخصص های کارشناسی طرح ها و پروژه ها در مجموعه خود، توان و امکان تحلیل و ارزیابی طر ح ها را ندارند و آن تعداد از بانک ها هم که دارای ساختار کارشناسی برای ارزیابی شرایط طرح و فرد وام گیرنده هستند، با طولانی شدن زمان بررسی و عدم امکان تمرکز روی طرح، قابلیت بررسی همه جانبه فنی و اقتصادی را ندارند. به همین دلیل کانون به عنوان یک نهاد بیرونی و خارج از سیستم بانکی با هدف تحلیل و ارزیابی افراد و شرکت ها تاسیس شد. در ابتدای کار با توجه به استانداردها، چارچوب ها و مقررات لازم در ساختار کارشناسی طرح ها و برای تهیه گزارش های امکان سنجی و فرم های رتبه بندی و ارزیابی شرکت ها در کانون تدوین و به مرور زمان توسط شرکت های عضو بهینه و پیاده سازی شد؛ با این حال عدم همکاری و نبود استفاده سیستم بانکی کشور از توانمندی و خدمات شرکت های عضو کانون هنوز هم از بزرگ ترین و مهم ترین چالش های کانون محسوب می شود. کانون با در اختیار داشتن 210 عضو فعال و شرکت رتبه بندی شده و با در نظر گرفتن حدود 15 نیروی متخصص در هر شرکت، یک جامعه متخصص 3 هزار نفری دارد که می توانند در صنایع و ارکان مختلف به سیستم بانکی کشور و متقاضیان سرمایه گذاری، خدمات قابل توجهی ارائه کنند. یکی از دلایل عدم استفاده سیستم بانکی از خدمات اعضای کانون توجیه عدم تخصص کافی این شرکت های مشاور است، برای رفع این مشکل، نظام گرید و رتبه بندی شرکت های مشاور عضو، بر مبنای تخصص، سوابق اجرایی و نوع و تعداد پروژه های انجام شده صورت می پذیرد که سیستم بانکی کشور به راحتی می تواند متقاضیان را برای بهره برداری از چنین جامعه تخصصی هدایت کند. بانک ها به دلایلی تمایل دارند که طرح های تجاری از سوی فرد متقاضی دریافت تسهیلات، تهیه و ارائه شود که متاسفانه این امر باعث شده تا متقاضی نیز حاضر به مراجعه به شرکت های مشاور عضو کانون نشود.

چالش دوم کانون در راه توسعه موضوع بررسی و  تکمیل پروژه های نیمه تمام دولتی و نیمه دولتی است که فراوان دیده می شوند. این پروژه های نیمه کاره بدون داشتن فاز مطالعاتی فنی و اقتصادی مناسب، مجوز های لازم را از وزارتخانه های مختلف دریافت می کنند بدون اینکه هیچ بررسی، تحلیل و مشاوره سرمایه گذاری در توجیه پذیری آنها صورت بگیرد.

نکته مهم در این بخش درخواست کانون از بدنه دولت به ویژه وزارت اقتصاد و دارایی و به عنوان ناظر بر کانون، بوده که  استفاده از خدمات و توانمندی شرکت های عضو کانون به عنوان یک دستورالعمل اجرایی و قانونی از طریق ابلاغ هیات دولت به وزارتخانه های پیشرو مانند وزارت صمت، نفت، نیرو، راه و مسکن و حتی وزارتخانه های آموزش و پرورش، بهداشت و درمان است. در حوزه آموزشی، کرونا به سیستم آموزشی ما اثبات کرد که باید برای گذر از شرایط فعلی به تجهیزات و تکنولوژی هوشمند دسترسی داشته باشیم. حمایت مالی از کانون چالش سوم توسعه ای کانون است. کانون به عنوان یک نهاد انتظامی از سوی نهادها و وزارتخانه های دولتی و بخش خصوصی هیچ گونه کمک و حمایت مالی دریافت نمی کند بنابراین، مانند اتاق های بازرگانی که از سوی نهادهایی مانند وزارت صمت حمایت شده و بودجه ای به آنها اختصاص داده می شود، کانون برای تقویت بدنه خود به حمایت همه جانبه نیازمند است.

 رتبه بندی اعضای کانون به چه شکلی انجام می شود؟

درخواست عضویت شرکت ها ابتدا از طریق فرآیند تماس و مکاتبه و سپس با آپلود کردن مدارک در فضای تماما مجازی و الکترونیکی کانون پیگیری می شود. پذیرش اولیه با توجه به شرایط شرکت ها از نظر برخورداری از تاییدیه اداره ثبت شرکت ها ولو تازه تاسیس، اعضای هیات مدیره، اساسنامه که حتما باید در موضوع اسناسنامه به فعالیت خدمات امکان سنجی و نظارت بر طرح اشاره شده باشد، انجام می گیرد. کانون نمی تواند برای شرکت های بازرگانی با فعالیت های صادرات و واردات یا تامین کننده تجهیزات به دلیل امکان تبانی با شرکت های بیرونی و رویکردهای دوجانبه مجوز پذیرش صادر کند. بنابراین، مجوز تنها برای شرکت هایی که دارای موضوع فعالیت خدمات مهندسی، مشاوره سرمایه گذاری و امکان سنجی باشند، صادر می شود.  دانش، تخصص و تجربه کافی اعضای هیات مدیره شرکت های متقاضی تا پرسنل آنها به عنوان یکی از مهم ترین موارد پراهمیت از سوی کانون در نظر گرفته می شود. پرسنل شرکت های متقاضی باید در رشته های مهندسی، مهندسی صنایع، مدیریت صنعتی، رشته های بانکی، مالی فارغ التحصیل شده باشند. شرکت هایی که حسابرسی می شوند، اظهارنامه مالیاتی ارائه می دهند، دفتر کار مناسب و قابل قبول، لیست بیمه و صورت های مالی منظمی دارند و به طور کلی مراتب قانونی را رعایت می کنند، شرایط اولیه برای دریافت عضویت کانون را شامل می شوند. در مرحله بعدی برای ارزیابی فیزیکی دفتر کار شرکت متقاضی و بررسی اسناد و مدارک بازرسانی به این شرکت ها فرستاده می شوند. شرکت هایی که از تجربه فعالیت های بیرونی و اجرایی بیشتری برخوردار باشند امتیاز بیشتری از کانون دریافت می کنند. دریافت پذیرش شرکت های متقاضی دو تا سه ماه طول می کشد. آمارهای موجود نشان می دهند که تقریبا از سال 1390 تاکنون، 580 شرکت متقاضی موفق به کسب مجوز از سوی کانون نشده اند. شورای عالی جدید کانون روی دو مولفه اصلی تمرکز کرده است؛ 1) تعداد پروژه های انجام شده و تخصصی شرکت های متقاضی، به عبارتی حیطه فعالیت شرکت های متقاضی پذیرش باید در یک حوزه مشخص باشد 2) رویکرد توسعه ای. معمولا کانون یک فرصت یکساله در اختیار شرکت های جدید قرار می دهد تا توانمندی های خود را اثبات کنند.

 آیا همکاری با «صندوق نوآوری و شکوفایی» ادامه دارد و پروژه جدیدی با این صندوق تعریف شده است؟

توافقات دوجانبه ای بین «صندوق نوآوری و شکوفایی» و کانون وجود دارد. صندوق می تواند از ظرفیت های شرکت های عضو کانون برای اجرایی کردن طرح ها و ایده های موجود در صندوق استفاده کند. کسانی که به این صندوق مراجعه می کنند عموما مخترعان، مبتکران و صاحبان ایده های نو هستند که صندوق برای کمک به آنها از بخشی از منابع دولتی و بخشی دیگر از تعریف این کسب وکار و مدل کردن آن برای ارائه به سرمایه گذار و جذب سرمایه استفاده می کند. تعریف یک طرح تجاری توجیه پذیر و بررسی ظرفیت های تحقق آن و پاسخ دادن به هرگونه ابهامی از منظر سرمایه گذار از توانمندی های ویژه شرکت های عضو کانون است. تا به امروز چند عضو کانون به عنوان شرکت های امین و معتبر با صندوق همکاری می کنند و بسیاری از طرح ها و پروژه های اولیه از طریق این اعضا به فرآیندهای اجرایی و عملیاتی سرمایه گذاری تبدیل شده اند که با توجه به حسن اعتماد صندوق به کانون این روند همچنان ادامه خواهد داشت.

 «سامانه انتخاب مشاور» (سام) چقدر توانسته به تحقق اهداف کانون کمک کند؟

سامانه سام  با هدف فرآیند ارجاع و توزیع همگن کار بین اعضای کانون راه اندازی شده است. این مدل برای اولین بار طی همکاری با بانک صنعت و معدن به دلیل برخورداری از بیشترین طرح های صنعتی- معدنی کشور صورت گرفته است، مضاف بر اینکه بدنه کارشناسی و تیم مدیریتی بانک صنعت و معدن در ابتدای شکل گیری کانون همراه کانون بوده است. مراحل کار در سامانه به این صورت است که ابتدا بانک طرح های متقاضی دریافت تسهیلات را در سامانه بارگذاری می کند و از شرکت های عضو کانون می خواهد تا آمادگی خود را برای ارائه یک طرح تجاری توجیه پذیر اعلام کنند، پس از اعلام آمادگی اعضا، سامانه از میان آنها 5 یا 6 شرکت مناسب را برحسب تجربه های گذشته، نیروی کار متخصص، تیم مدیریتی و توانمندی های اجرایی و رتبه آنها در کانون انتخاب می کند. در مرحله بعدی بانک از شرکت های انتخاب شده می خواهد تا پیشنهادهای فنی و قیمتی موردنظر خود را در سامانه اعلام کنند و بانک بسته به وضعیت طرح و متقاضی، استعلام قیمت و پیشنهادهای فنی از میان شرکت های فوق یکی از آنها را انتخاب می کند. این سامانه در سال 98 به پیشرفت های قابل قبولی دست یافته بود، اما متاسفانه به دلیل شیوع بیماری کرونا و تعطیلی برخی از فعالیت های بانکی و وضعیت اقتصادی فعلی هنوز در مراحل ابتدایی کار قرار دارد، ولی امیدواریم در آینده جریان کار با سرعت بیشتری پیش برود. کانون تحت شرایط فعلی در نظر دارد پس از بررسی کامل و اطمینان از تمام جنبه های اجرایی کار پیشنهاد استفاده از این سامانه را با دیگر بانک های کشور مطرح کند. در این صورت هم شرکت های عضو کانون، هم متقاضیان دریافت تسهیلات و هم سیستم بانکی کشور با هدف انتخاب بهتر و همگن تر مشاور به استفاده از این سامانه سوق پیدا می کنند.

 کانون تا چه حد توانسته در جهت کمک به صنایع برای  اخذ تسهیلات و رفع موانع تولید موفق باشد؟

اگر بخواهیم منصفانه به این سوال پاسخ دهیم باید بگویم کانون در این راه چندان موفق نبوده است و بزرگ ترین دلیل عدم موفقیت کانون به این موضوع برمی گردد که هیچ یک از صنایع اجبار و محوریتی برای استفاده از خدمات شرکت های عضو کانون ندارند.  امروز هر متقاضی با نوشتن یک طرح تجاری ساده و رعایت چارچوب های اولیه آن می تواند به راحتی مجوزهای لازم را از وزارت  صمت دریافت کند، حتی هر کسی که متقاضی دریافت زمین باشد می تواند با ارائه یک طرح ساده اولیه بدون اینکه بررسی های فنی و تخصصی کافی در خصوص ظرفیت سنجی، امکان سنجی طرح و تحلیل بازار و... صورت بگیرد، وام دریافت کند. کانون از وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) می خواهد تا در فرآیند استعلام افراد و شرکت های متقاضی تسهیلات  از توانمندی های کانون در خصوص ارزیابی شرایط طرح استفاده کند تا از این طریق حداقل مسائل کنترلی و چارچوب های نظارتی رعایت شود. برخی از موانع تولید مستقیما با فضای کسب وکار و نه فعالیت اقتصادی موردنظر در ارتباط است و یکی از بزرگ ترین موانع تولید، عدم بررسی جامع طرح های تجاری است که اگر وزارت صمت، این گونه طرح ها را به کانون ارجاع دهد و صاحبان طرح و سرمایه را ملزم کند تا برای ارزیابی دقیق و کارشناسانه به کانون مراجعه کنند طرح ارائه شده در سامانه سام ثبت شده و پس از انتخاب مشاور اقدامات لازم برای اثبات توجیه پذیری یا عدم توجیه پذیری آن صورت می گیرد، این امر مانع از عملیاتی شدن بسیاری از طرح های غیراقتصادی می شود. به علاوه، حتی می توان طرح های نیمه تمام را برای بررسی مجدد به کانون ارجاع و از خدمات مشاوران عضو کانون استفاد کرد تا این طرح ها «عارضه یابی شوند»، ضمنا در کانون رسته ای به عنوان «عارضه یابی» تعریف شده است که دلایل غیراقتصادی بودن طرح را بررسی می کند و به سرمایه گذار دید اصولی می دهد تا مشکلات طرح را ریشه یابی کند، در حقیقت عارضه یابی می تواند به عنوان ابزاری برای رفع موانع تولید عمل کند.

 راهکارهای حمایتی کانون برای شرکت های دانش بنیان به چه صورت است؟

راهکار کانون برای حمایت از شرکت های دانش بنیان بر مبنای  جذب سرمایه گذار برای  پیاده سازی و تجاری سازی پروژه های  این گونه شرکت ها  تعریف شده است، این کار از طریق صندوق «نوآوری و شکوفایی» و شرکت های عضو کانون صورت می گیرد. پس از معرفی شرکت های دانش بنیان از طریق صندوق، کانون با توجه به رتبه بندی شرکت های عضو و گرایش های آنها این گونه شرکت ها را برای جذب سرمایه به آنها معرفی می کند، شرکت های عضو کانون حتی می توانند نظر تکمیلی خود را در خصوص طرح ها اعلام کنند چون یکی از مشکلات طرح های تجاری عمدتا نحوه ارائه و معرفی کردن آنها به سرمایه گذار است. این طرح ها عمدتا به نام Capital venture شناخته می شوند و به دلیل مخاطرات سرمایه گذاری، سرمایه گذار به شدت به دنبال پارامترهای توجیه پذیر طرح به منظور سرمایه گذاری است. شرکت های مشاور با مقایسه طرح با نمونه های مشابه، بررسی مزایا و معایب آن، مدل های مالی و میزان ریسک پذیری تا حدودی نگرانی های سرمایه گذار را کاهش دهد. کانون نیازمند حمایت از سوی بانک مرکزی و وزارت اقتصاد و دارایی است. متاسفانه هیات عالی نظارت کانون که ناظر بر تمام فعالیت های کانون است 4 یا 5 سال است که تشکیل نشده که یکی از دلایل عمده آن عدم باورپذیری کانون از سوی مراجع ذی ربط و دلیل دوم عدم همکاری و مشارکت آنهاست. در بعضی مواقع، اختلاف سلیقه بین دستگاه های دولتی و نیز مدیران آنها مشکلاتی را به وجود می آورد در حالی که کانون مرکز و محل تلاقی این گونه اختلاف سلیقه هاست و برای ارائه راهکارهای توسعه ای و نظارتی در آینده تاسیس شده است. ما از دستگاه قانون گذار به عبارتی مجلس شورای اسلامی و متخصصان ذی ربط مانند مرکز پژوهش های مجلس و سایران در بخش های اقتصادی و بانکی انتظار داریم تا کانون را به یک ماده قانونی تبدیل کنند تا الزامی در استفاده از خدمات آن وجود داشته باشد.