آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۳۸۱۷
صفحه آخر
۱۲
زیر پوست شهر

خیریه های شیشه ای

نبی الله عشقی ثانی

در پی انتشار مطلبی از این جانب در روزنامه «شرق» تحت عنوان «شفافیت و اعتمادسازی امر خیر» که در آن موضوع ضرورت های شفاف سازی عملکرد سمن ها برای جلب اعتماد مردم و توسعه فرهنگ خیرخواهی و نیکوکاری مطرح شده بود، با سوالات متعدد دوستان و آشنایان مواجه شدم که چرا درباره چگونگی و روش های شفاف سازی توضیح نداده اید؛ بنابراین برای احترام به این بزرگواران و سایر خوانندگان توضیحاتی ارائه می دهم. واقعیت این است که از زمان طرح نظریه دهکده جهانی تاکنون تغییرات زیادی رخ داده است. اکنون در دنیایی هستیم که انگار همه یکدیگر را می شناسند و نامکشوفه ای برای انسان وجود ندارد؛ انگار در خانه شیشه ای زندگی می کنیم که همه گوشه ها و زوایای آن برای دیگران آشکار است. این فرضیه درباره سمن ها نه تنها شدنی بلکه ضروری است. زمانی که شفاف سازی عملکرد تشکل های مردم نهاد مطرح می شود، طبیعی است که بپذیریم این حق مردم است که بدانند منابع مالی اختصاص داده شده ایشان تبدیل به چه خدمتی شده و چه نتیجه ای برای اقشار آسیب پذیر داشته است، با عنایت به اینکه اساس و بنیان خیریه ها، سمن ها و دیگر تشکل های مردم نهاد بر پایه مشارکت مردمی و حضور و تعامل با مردم گذاشته شده است. پس هیچ فعلی نباید پوشیده از مردم و بدون اطلاع آنان به اجرا گذاشته شود؛ بنابراین در مسیر اطلاع رسانی و شفاف سازی توضیحاتی درباره ساختار و ارکان تشکل های مردم نهاد و خیریه ها ارائه می شود. همه تشکل ها هیئت امنا دارند؛ یعنی گروهی از سر احساس مسئولیت و انسان دوستی دست همکاری به یکدیگر داده و موسسه ای را ایجاد کرده اند، با این نیت که خدمتی را به اقشار کم برخوردار یعنی جامعه هدفشان ارائه دهند و آنان را برای توانمندشدن یاری رسانند. هیئت امنا از بین خودشان افرادی را که دارای زمان کافی، عشق و علاقه به دیگران هستند، انتخاب می کنند تا تحت عنوان هیئت مدیره سازوکار های انجام کار خیر را فراهم و تسهیل کنند و با ارائه راهکارهای مناسب خدمت رسانی را هموار کنند و دیگران را برای مشارکت و معاضدت تشویق کنند و مسئولیت شکل دهی هر خدمت و برنامه ای را بر عهده دارند و در مقابل هیئت امنا، مردم و دستگاه ناظر پاسخ گو هستند، مدت خدمت هیئت مدیره معمولا دو سال است تا پیوسته انرژی جدید وارد سمن شود و افراد بیشتری وارد فرایند خدمت رسانی شوند. برای آنکه فعلی مغایر اساسنامه سمن واقع نشود، چارچوب ها رعایت و اهداف محقق شود و در مسیر خدمت رسانی، مطابق خواسته و انتظار مردم مشارکت کننده انجام پذیرد، به خصوص منابع مالی در جای خود و به صورت بهینه هزینه شود، بازرس یا بازرسانی برای مدت یک سال انتخاب و هر سال تجدید انتخابات می شوند. این بازرسان دارای اختیارات کافی هستند تا فعل نظارت و بررسی عملکرد به شکل صحیح و در چارچوب نیت مردم مشارکت کننده انجام پذیرد. موضوع دیگر آنکه در خیریه ها رئیس وجود ندارد بلکه شخصی به عنوان مدیر عامل برای دو سال انتخاب می شود تا تصمیم گیری بر پایه مشورت و تبادل نظر انجام پذیرد. مدت خدمت مدیرعامل هم دو سال است اگرچه امکان انتخاب مجدد وی وجود دارد. ملاحظه می شود که سازماندهی موسسه های مردم نهاد تعاملی و شورایی و بر مبنای تبادل نظر و خرد جمعی است. دعوت و درخواست از مردم برای مشارکت و همکاری در امر خیر هم فقط برای جذب کمک مالی نیست بلکه برای هم فکری، همراهی و استفاده از خرد جمعی برای خدمت رسانی شایسته است. از آنجا که مردم به اندازه کافی در جریان سازوکارهای اداره و چگونگی نظارت دستگاه های متولی و حاکمیت خرد جمعی بر موسسه های خیریه و سمن ها نیستند، ضرورت دارد با هدف شفاف سازی و جلب اعتماد عمومی حداکثری اقدامات ضروری انجام پذیرد. برخی اقدامات و روش ها که می تواند در مسیر شفاف سازی موثر باشد، شامل این موارد می شود: 1-بیلان عملکرد مالی یعنی همه کمک های مردمی دریافتی و چگونگی تامین منابع دیگر و خدمات ارائه شده به صورت مشروح و دوره ای از طریق رسانه ها و شبکه مجازی منتشر شود و پیوسته در معرض استحضار مردم باشد. 2- امکان حضور مردم در موسسه و ملاحظه برنامه ها و ارائه خدمات فراهم شود و هیچ محدودیتی هنگام بازدید از موسسه جز رعایت شان و احترام خدمت گیرندگان مطرح نشود. 3-هنگام درخواست از مردم برای کمک رسانی و مشارکت در اجرای پروژه یا ارائه خدمت، فرایند و میزان کمک اهداشده و هزینه انجام شده به صورت منظم و پیوسته و شفاف تا تکمیل پروژه یا اتمام کمک رسانی به مردم و مشارکت کنندگان اطلاع رسانی شود. 4- اگر چه موسسه ها به منظور رعایت اصل محرمانه نگه داشتن اطلاعات مجاز به اعلام مشخصات افراد سرویس گیرنده نیستند اما باید به طریق اطمینان بخش دیگری نیکوکاران و حامیان را در جریان شیوه خدمت رسانی قرار دهند. 5-در صورت درخواست حامیان و نیکوکاران اعلام اسامی خدمت گیرندگان فقط بعد از موافقت شخص کمک گیرنده و با رعایت شان و احترام آنان باید به طریق مقتضی به استحضار رسانده شود. 6- از طریق برگزاری نشست خیرین، حامیان و مشارکت کنندگان و ارائه گزارش ها و توضیحات و تشریح خدمات به صورت دوره ای شفاف سازی کافی انجام پذیرد. این چند مورد فقط نمونه هایی از فرایندها و مسیر شفاف سازی است هر تشکلی به روش خود مردم را در جریان چگونگی ارائه خدمات می گذارد.