آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۵۷۵۶
زندگی: ایران
۱۶

ریشه یابی مهاجرت روزافزون از آذربایجان شرقی در گفت و گو با مردم و مسوولان

مهاجرت از شمال غربی

اشرف شفیعی

مهاجرت نخبگان و نیروی کار از آذربایجان شرقی در 50 سال گذشته همواره وجود داشته و بنا به آمار سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان شرقی سالانه حدود 50 تا 70 هزار نفر از این خطه به استان هایی چون تهران، البرز، قم و اصفهان مهاجرت می کنند. بیشترین علت مهاجرت نخبگان ادامه تحصیل و سرمایه گذاری و دلیل مهاجرت نیروی کار، بیکاری و هجرت برای پیدا کردن کار مناسب عنوان شده است. دلیل مهاجرت هرچه باشد، پیامدش نگران کننده است؛ خالی شدن روستاها و شهرهای کوچک و حتی تبریز از جمعیت نخبه و سرمایه دار و سرمایه گذار و خالی شدن بانک های استان از دارایی شهروندان و بی پشتوانه شدن طرح های عمرانی و توسعه ای این خطه مرزی...

مهاجرت از آذربایجان گرچه از بیش از 70 سال پیش همواره وجود داشته و با شروع به کار کارخانجات بزرگ در تهران در دهه 40 شدت بیشتری یافته، اما وجه تمایز این مهاجرت در دهه اخیر به ویژه چند سال گذشته تغییر چهره مهاجرت کارگران و نیروی کار ساده به سمت مهاجرت نخبگان و صنعتگران است. این موضوع موجب شده تا آذربایجان شرقی در توسعه با استان های هم تراز خود عقب بماند، چرا که به زعم برخی کارشناسان، نیروی کار و سرمایه کافی و مناسب در استان باقی نمانده و به همین میزان امکان رشد و تولید در استان کاهش یافته است. گذشته از این، مهاجرت نخبگان و صنعتگران موجب شده تا بخش های شرقی و مرکزی استان، رفته رفته خالی از جمعیت و ثروت شود؛ شهرهایی مانند هشترود، چاراویماق، میانه و سراب که بیشترین آمار مهاجرت را دارند.

اینجا مدیر شدم

محسن یکی از شهروندان تبریزی است که حدود 15 سال قبل و پس از پایان تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد در رشته معدن به دنبال کار در تبریز بوده و چون کار مناسبی پیدا نکرده به یکی از استان های مرکزی کشور مهاجرت می کند. وی با اشاره به اشتغالش در یکی از کارخانه های معتبر کشوری و پیشرفتش در این مرکز صنعتی به ما می گوید: اکنون پس از 15 سال، مدیر بخش تولید این کارخانه شده ام، در حالی که در تبریز دو سال دنبال کار بودم و کاری بهتر از انبارداری یکی از کارگاه های تبریز به من پیشنهاد نشد.

این شهروند تبریزی بر تداوم ارتباطش با خانواده و اقوام در تبریز تاکید کرده و می افزاید: هرچند ازدواجی غیربومی داشته ام اما از شهرم جدا نشده و امیدوارم بتوانم زمینه سرمایه گذاری در شهر خود و کارآفرینی برای مردم مناطق محروم استان را فراهم کنم.

تعطیلی کارخانه به دلیل مهاجرت

در ورودی قره چمن از توابع میانه، یک کارخانه چوب بری وجود دارد که حدود 10 سال است تعطیل شده. مردم محلی علت تعطیلی کارخانه را مهاجرت صاحب کارخانه به تهران می دانند و یکی از اهالی به جام جم می گوید: در زمان فعالیت کارخانه حدود 90 نفر مستقیم و غیرمستقیم در این کارخانه شاغل بودند، ولی صاحب کارخانه به علت مشکلات اداری و بانکی و شرایط بهتری که برای سرمایه گذاری در کرج برایش پیش آمده بود، کار تولید در میانه را رها کرد و کارخانه تعطیل و کارگران هم بیکار شدند. به گفته اهالی، تعطیلی این واحد نه تنها باعث بیکاری کارگران و مهاجرت آنها به تهران و کرج و حاشیه نشینی در این شهرها و مناطقی مانند جاده ساوه شده که کسب و کار واحدهای غذاخوری و خدماتی اطراف کارخانه، همچنین وانت بارهای محلی را هم کساد کرده است.

مهاجرت به دلیل بی توجهی به زیرساخت ها

نماینده مردم هشترود در مجلس شورای اسلامی با اشاره به بحران مهاجرت از آذربایجان شرقی به ویژه شهرهایی مانند هشترود و چاراویماق می گوید: در حالی که ظرفیت های زیادی برای توسعه در این شهرها وجود دارد، میلیاردها تومان ثروت از این شهرها که نتیجه کار و کوشش و سرمایه گذاری گذشته در آنهاست، از این شهر خارج و در شهرهای دیگر کشور سرمایه گذاری می شود. مثلا سود حاصل از کشاورزی در اراضی هشترود به جای سرمایه گذاری در بانک های این شهر یا احداث کارخانه در این منطقه محروم صرف خرید زمین و ملک در شهرهای دیگر مانند کرج یا تهران یا سپرده گذاری در بانک های استان های دیگر می شود.

حمزه امینی ادامه می دهد: نتیجه این خروج ثروت، فقر بیشتر مردم بومی منطقه است، در حالی که سرمایه گذاران با فروش زمین های خود از هشترود خارج می شوند و کمترین حمایت از آنان صورت می گیرد.

وی با بیان این که می شد با حمایت از سرمایه گذاران، این ثروت را در منطقه متمرکز کرد و باعث کارآفرینی، توسعه منطقه، عدم مهاجرت و حتی مهاجرت معکوس شد، تاکید می کند: رفتار خوبی با نخبگان اقتصادی در این مناطق صورت نگرفته و تسهیلات و خدمات مناسب در ادارات و سازمان ها به آنان ارائه نشده و در نتیجه نخبگان جذب استان هایی می شوند که کمترین پیچ و خم اداری را اعمال می کنند.

نماینده مردم هشترود معتقد است خروج سرمایه گذاران از هشترود امکان توسعه زیرساخت ها در منطقه را از بین می برد، لذا از دولت درخواست می کند زمینه رفع محرومیت ها در شهرهایی مانند هشترود را فراهم کند تا این شهرها بیشتر از این خالی از جمعیت و مهاجرفرست نشود.

کاغذبازی هایی که سرمایه گذاران را فراری می دهد

رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان شرقی با تاکید بر شناسایی مشکلات اقتصادی و اجتماعی مهاجرت در استان می گوید: مهاجرت مقوله ای گسترده است که بر تمام حوزه های برنامه ریزی تاثیر می گذارد و اگر به مولفه های آن دقت نکنیم، موجب اشتباه در برنامه ریزی می شود.

داوود بهبودی ادامه می دهد: آذربایجان شرقی رتبه نخست مهاجرفرستی کشور را از سال 1355 تا 1375 داشته که به خالی از سکنه شدن برخی نقاط استان منجر شده است.

به گفته وی، در سال های گذشته با روند صعودی بیکاری، کاهش جمعیت و کاهش درآمدسرانه، کاهشدرصد افراد تحصیلکرده و کاهش تراز کیفی نیروی انسانی روبه رو هستیم و تمامی این عوامل در برنامه ریزی های بلندمدت استان موثر است. از سویی اگر نرخ بیکاری استان پایین است، به معنای برنامه ریزی دقیق برای احداث کارخانه ها نیست، بلکه به معنای مهاجرت نیروهای نخبه است.

بر اساس آخرین مطالعات صورت گرفته، 3.7درصد کل مهاجران کشور مربوط به آذربایجان شرقی بوده و در سال 97 هفتاد هزار نفر از آذربایجان شرقی مهاجرت کرده اند. رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان شرقی با اعلام این آمار می گوید: مقصد 39درصد مهاجران سال های اخیر آذربایجان شرقی، استان تهران بوده و استان های آذربایجان غربی، البرز و اردبیل در رتبه های بعدی جذب مهاجر از استان بوده اند. از سویی چهارمحال وبختیاری کمترین مهاجرپذیری از آذربایجان شرقی را در سال های گذشته داشته که نشان می دهد جاذبه های قومیتی در مهاجرپذیری نقش مهمی دارند.

بهبودی به آمار نگران کننده دیگری هم اشاره می کند؛ آماری از این دست که بخش بزرگی از دارایی های کارخانه داران آذربایجان شرقی در بانک های پایتخت سپرده گذاری می شود و این موضوع بانکداری استان را تضعیف می کند،طوری که نمی توان برای توسعه استان چندان به منابع داخل استانی اکتفاکرد که نتیجه آن کاهش سهم محسوس استان از بازیگری در اقتصاد کشور از 6 به 4درصد اقتصادملی است. در نرخ جمعیتی هم به زیر 5درصد از کل جمعیت کشور رسیده ایم.

خوشبختانه کارشناسان سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان شرقی مطالعات گسترده ای بابت دلایل مهاجرت شهروندانشان به ویژه نخبگان به سایر مناطق کشور انجام داده اند و مدیر این سازمان می گوید بر اساس این مطالعات، بروکراسی مضاعف و روال پیچیده و سخت اداری یعنی اعمال قوانین دست و پاگیر یا سختگیری بخش های دولتی و اداری در برابر شهروندان، روند سرمایه گذاری و فعالیت های اقتصادی را دشوار کرده است، طوری که زمان دریافت تسهیلات بانکی در استان گاه تا چند برابر استان های دیگر از جمله مرکز کشور است و همین باعث فرار سرمایه گذار از استان می شود.