آرشیو چهار‌شنبه ۲۶‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۴
اقتصاد
۷
گزارش

رییس کل بانک مرکزی از مثبت شدن رشد اقتصادی در برخی گروه ها خبر داد: مسیر تعادل پس از شوک کرونا

گروه اقتصادی: رشد اقتصادی فصل بهار سال جاری در اواخر فصل تابستان مجددا توسط «صفحه اینستاگرامی» رییس کل بانک مرکزی و بدون انتشار گزارشی مبسوط و مفصل توسط نهادهای ذی ربط منتشر شد. در این آمار نرخ رشد اقتصادی بدون نفت منفی 0.6 درصد و با نفت منفی 2.8 گزارش شده است. در بین بخش های کشاورزی، صنعت و خدمات بیشترین کاهش رشد مربوط به بخش خدمات است که منفی 1.6 درصد گزارش شده است. با مقایسه نرخ رشد اقتصادی در 3 ماه ابتدایی سال جاری با دو سال گذشته می توان دریافت که این نرخ در شرایط تحریم و شیوع گسترده کرونا در کشور تقریبا مشابه نرخ رشد اقتصادی در تابستان سال 97 است. با وجود سیاست های مالی و پولی برای کمک به رشد اقتصادی اما به نظر می رسد با هر تکانه ای چه سیاسی و بین المللی باشد و چه شیوع بیماری واگیردار، برنامه ریزی های سیاستگذاران به هم می ریزد و همین امر بر شاخص های کلان اقتصادی تاثیر می گذارد. در 9 فصل گذشته اقتصاد ایران تنها دو بار در بهار 97 و پاییز 98 رشد اقتصادی مثبت داشت. نرخ اعلامی توسط همتی افزایشی حدود دو درصدی داشته و به «صفر» نزدیک می شود. اما نکته این است که «احساس افزایش نرخ رشد اقتصادی» در جامعه وجود دارد؟ چقدر مردم معتقدند، ارزش افزوده ای که اقتصادشان طی فصل بهار ایجاد کرده دو درصد رشد داشته و اگر داشته پس چرا برای رونق تولید میلیاردها تومان پول به بازارها تزریق شده؟ به نظر می رسد در خصوص آمارهای اخیر در مورد شاخص های اقتصادی باید تفاوتی بین اقتصاد آکادمیک و آنچه در «کف خیابان» اتفاق می افتد، قائل شد.

تاثیر کرونا بر رشد اقتصادی تخلیه می شود

عبدالناصر همتی دوشنبه شب در صفحه شخصی خود گزارش اولیه ارقام رشد اقتصادی در فصل نخست سال جاری را اعلام کرد. او در این خصوص نوشت:«گزارش های بانک مرکزی نشان می دهد، رشد گروه کشاورزی مثبت 3.8درصد، رشد گروه صنایع و معادن مثبت 2.5 درصد و رشد اقتصادی گروه خدمات منفی 1.6 درصد است.» همتی در بخش دیگری از نوشته خود به بیان 3 نکته پرداخت: نکته اول اینکه «اقتصاد در مسیر بازگشت به تعادل بعد از شوک کروناست. در مقایسه با کشورهایی که مواجه با هیچ تحریمی نبودند و اقتصادشان صرفا با ویروس کرونا درگیر بوده، عملکرد رشد اقتصادی کشور امیدوارکننده است.» او در نکته دوم ضمن تاکید بر این موضوع که صرفا بخش های نفت و خدمات رشد اقتصادی منفی داشته، خاطرنشان کرد:«رشد منفی این دو بخش به دلیل محدودیت های ناشی از کرونا قابل پیش بینی بود لذا بازیابی رشد در بخش غیرنفتی همراستا با ارقام رشد تیر و مرداد ماه شرکت های صنعتی دور از دسترس نیست.» به باور او «منفی بودن رشد نفتی در مقایسه با بهار 98 هم به دلیل فشار تحریم ها و هم به دلیل کاهش تقاضای جهانی ناشی از کرونا طبیعی است».

«کام بک» بخش صنعت و معدن

بر اساس آنچه همتی منتشر کرده، رشد بخش صنعت و معدن در فصل اول سال جاری مثبت 2.5 درصد بوده است. این در حالی است که رشد این بخش ها در سال های 97 و 98 منفی 9.1 و منفی 14.7 گزارش شده که نشان از افزایش 11.6 درصدی نسبت به سال 97 و 17.2 درصد نسبت به سال 98 با وجود کرونا، تعطیلی بنگاه های تولیدی و تولید کمتر از ظرفیت بوده است.

تداوم نرخ رشد اقتصادی 98 در بهار 99

عدد رشد اقتصادی در بهار سال جاری دقیقا به اندازه رشد اقتصادی در سال 98 و 0.1 درصد بیشتر از رشد اقتصادی تابستان 97 است. به نظر می رسد، اقتصاد ایران در فصل های بعد از تحریم جز یکی، دو فصل که رشد اقتصادی مثبت داشت در حال درجا زدن است. هر چند واقعا جای سوال دارد که چگونه می توان از رشد مثبت 1.6 درصد بدون نفت در پاییز 98 به رشد منفی 2.5 درصد در زمستان همان سال رسید اما آنچه مشخص است، اعمال سیاست های کوتاه مدت و مقطعی برای پوشش عیوب و نقصان های اقتصادی است.

رشد اقتصادی پایدار و پویا ممکن است؟

گرچه گزارش اولیه همتی از نرخ رشد اقتصادی نشان دهنده بهبود وضعیت نسبت به فصل قبل است، اما در واقع هیچ تغییری نسبت به نرخ رشد اقتصادی در سال 98 رخ نداده است. صحبت های محمد قاسمی، سرپرست وقت مرکز پژوهش های مجلس در خرداد سال جاری و در صحن مجلس، گویای افزایش خط فقر در شهر تهران طی دو سال اخیر از دو و نیم به 4.5 میلیون تومان است. اما گزارش رسمی مرکز پژوهش ها در خصوص وضعیت فقر نشان می دهد طی سال های 94 تا 97 این نرخ از 17.7 درصد به 18.4 درصد رسید. یعنی 18.4 درصد خانوارهای کشور در فقر مطلق زندگی می کنند و نیازمند کمک های دولت هستند. به نظر می رسد، تداوم رشد اقتصادی منفی در کنار تورم های بالاتر باعث شده که شیب افت رفاه افراد از شیب نزول رشد اقتصادی تندتر باشد. اما وضعیت نگران کننده بخش خدمات و رشد اقتصادی منفی آن در حالی که حدود 50 درصد از کل نیروی کار را در خود جای داده، می تواند رسیدن به رشد اقتصادی پایدار را طولانی تر کند.

تداوم سکوت درباره صادرات نفت

نکته دیگر در خلال تحلیل رشد اقتصادی، عدم ارایه آمار روشن از بخش نفت و میزان صادرات آن است. بیش از دو سال از ارایه آمارهای رسمی در خصوص میزان تولید و صادرات نفت توسط مسوولان می گذرد. این در حالی است که گزارش های ماهانه و سالانه اوپک علاوه بر رقم تولید، درآمد سالانه نیز عنوان می شود. با این تفاسیر، بانک مرکزی چگونه می تواند رقم دقیق رشد اقتصادی «با و بدون» نفت را تخمین بزند و حتی رییس کل بانک مرکزی در گزارش اخیر خود امیدوار به «بازگشت به مسیر اصلی صادرات نفت با روند اخیر» باشد. نکته دیگر لزوم در نظر گرفتن نوسان سایر بازارهای غیرمولد و دلالی بر نرخ رشد اقتصادی است. در میانه تابستان بود که شاخص کل بورس به مرز دو میلیون واحدی رسید و چند هفته پس از آن کاهش 25 درصدی را تجربه کرد به گونه ای که تبعات آن بر سایر بازارهای دارایی تاثیر گذاشت و افزایش قیمت شدیدی در آنها داد. آیا این نوسان ها بر نرخ رشد اقتصادی تاثیر می گذارد و آیا نرخ رشد مثبت اقتصادی بخش های صنعت و معدن نشات گرفته از روند بازار سرمایه بود؟