آرشیو چهار‌شنبه ۲۶‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۴
هنر و ادبیات
۱۰
یادداشت

برای سهراب محمدی که به تازگی نوای معجزه آسایش را از گوش جهان دریغ کرد

خنیاگر قصه های شمال خراسان

گروه هنر و ادبیات: حماسه خوانی ها و منظومه خوانی های کرمانجی سهراب محمدی زبانزد است؛ بخشی خودبندی که طی سال ها آثار مختلفی از خود به جا گذاشت. شاید این پرسش برای خیلی ها مطرح باشد که بخشی های خودبند چه کسانی بودند. آنها خنیاگرانی بودند که هم ساز می ساختند، هم ساز می زدند، هم آواز می خواندند و هم گنجینه دانش و اطلاعات فرهنگ عامه در منطقه بودند. به نوعی باید گفت این بخشی های خودبند، دایره المعارفی بودند از فرهنگ منطقه. سهراب محمدی معروف به سهراب بخشی از مصادیق این خنیاگران بود که در چند جنبه با موسیقی محشور بودند. اطلاق عنوان «دایره المعارف فرهنگ منطقه» به واقع برازنده اش بود. او خود را عاشق دوتار و موسیقی کرمانجی می دانست و بسیاری از اشعاری که می خواند، پیشینه ای داشت که به داستان، قصه یا افسانه ای تکیه می کرد. آن طورکه گفته می شود او درباره هنر حماسه خوانی می گفت: «منشا اشعار حماسی، غارت در زمان احمدشاه است و افسانه های بسیاری در این زمینه، مانند جعفرقلی و شاه خطا وجود دارد که هنوز هم گاهی توسط بخشی ها خوانده می شود.» با این همه سهراب بخشی نیز مانند دیگران از موسیقی نواحی ایران و از جمله موسیقی خراسان و زنده یادانی چون حاج قربان سلیمانی، ابراهیم شریف زاده و... از راهی به جز موسیقی ارتزاق می کرد. او با وجود همه قابلیت های نظری و عملی‎اش در باب موسیقی، برای گذران زندگی کشاورزی می کرد. فرزندان سهراب نیز دستی بر آتش ساز دارند و می نوازند. تو گویی خنیاگری سنت نیاکانی آنهاست؛ آن طورکه خود سهراب هم این هنر را از پدر و پدربزرگش آموخته بود. محمدی در رویدادهای فرهنگی و هنری بسیاری حضور داشت. از آن جمله می توان به شرکت و موفقیتش در جشنواره موسیقی فجر اشاره کرد. او در یک دوره از جشنواره به خاطر آلبوم «شمال خراسان» جایزه بهترین آلبوم بخش موسیقی نواحی از از آن خود و در کارنامه اش ثبت کرد.

 موسیقی شمال خراسان (موسیقی نواحی ایران 50) در سال 93 اثری از سهراب محمدی است که از سوی موسسه موسیقی ماهور در تهران تنظیم و انتشار یافت. در معرفی آن آمده است: «این مجموعه شامل 14 ترانه کردی کرمانجی یا کردی خراسانی است با مضمون عاشقانه. این ترانه ها نمونه هایی از کارگاه گسترده موسیقی شمال خراسان است که توسط بخشی ها اجرا می شود. مهم ترین و شاخص ترین شخصیت در موسیقی شمال خراسان رامشگر است که به او بخشی می گویند. سهراب محمدی به عنوان یک بخشی با اتکا به حافظه قوی خویش این ترانه ها را که ریشه در فرهنگ و تاریخ و حافظه قومی مردم خراسان دارد با آواز و دوتار خویش اجرا کرده است.» جعفر قلی، سردار عوض، الله مزار، مگری مگری، لیلی لیلانه، زر افشان، الله خان، آهنگ گوهر جان، گل لمنو، همدل لمنو، ور هنه سر سومره، لی لی جیلو، لی لی سیلو، هره هره تو لنگ مره، زلیخا و و لو ترانه هایی هستند که در این آلبوم مهم این بخشی خودبند به اجرای آنها پرداخته است. اکثر مقام ها در واقع شرح و روایت افسانه یا داستانی است که از زبان سهراب بخشی می شنویم. سهراب محمدی از زمان کودکی نواختن دو تار و خواندن شعرهای محلی را آغاز کرد و تا پایان زندگی خود ساز زد و آواز خواند، او در 22 مرداد ماه سال 1399 در سن 82 سالگی درگذشت.