آرشیو چهار‌شنبه ۲۶‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۶
دنیا
۴
نگاه دیگران

تراژدی اجتناب ناپذیر: کیسینجر و جهان او

(37)
باری گوین مترجم: محمدحسین باقی

«دیپلماسی» بهترین چیزی است که هنری کیسینجر شاهکار تاریخی خود را در آن نوشته است. این اثر کتابی است عمیق که از پس یک محقق برمی آید و مبنایی به دست می دهد که تنها با غوطه وری در امور عمومی حاصل می شود. این کتاب خواننده را با خود از «ریشیلیو» تا «گورباچف» با جزئیات روشن و ارزیابی داهیانه همراه می سازد، با تلاشی خستگی ناپذیر در زمان عقب و جلو می رود تا توازی هایی میان اعصار متفاوت ایجاد کند و نشان دهد که چگونه «گذشته» چندان متفاوت از «حال» نیست. این کتاب به شکل موفقیت آمیزی هم تاریخی تحلیلی است و هم تاریخی روایی و به مثابه نقطه عطفی در تلاش های کیسینجر در انتقال مفاهیم و درس های رئالیسم به عموم آمریکایی ها تلقی می شود.

ظهور آدولف هیتلر در سال 1933 هواداری متعصبانه - یا شاید قربانی شدن- را در او نمایان می سازد. زبان او تندتر می شود و قضاوتش سخت تر. وقتی در مورد دهه 30 می نویسد، محکومیت به راحتی صورت می گیرد. کیسینجر این بخش از دیپلماسی را با صریح ترین بیانات شروع می کند: «ظهور هیتلر در قدرت نمایانگر یکی از برجسته ترین مصیبت ها در تاریخ جهان است». تعداد معدودی با آن مخالف هستند. با این حال، در سال های اخیر، بسیاری از نویسندگان فعال در حوزه نازی ها، کوشیده اند تا با دوری گزیدن از این فشار که هیتلر یکی از هیولاهای بزرگ بشری است به یک فاصله «قابل مشاهده» و به یک ژست تحلیلی تر دست یابند؛ نباید برای اعاده حیثیت از او تعجیل کرد (اگرچه برخی به طور غیرقابل انکار در این مسیر حرکت کرده اند) بلکه باید توانست رایش سوم را «به صورت تاریخ جلوه داد» و آن را در آن قالب درک کرد.

«ریچارد. جی. ایوانز» مورخ، در مقدمه ای بر مطالعه گسترده اش در مورد «ظهور رایش سوم» می نویسد:«برای من بی مورد به نظر می رسد که یک کار تاریخی مخالفتی با نعمت قضاوت اخلاقی نداشته باشد. به یک دلیل این مساله ای غیرتاریخی است و به دلیلی دیگر، متکبرانه و گستاخانه است. نمی توانم بفهمم که چگونه رفتار می کردم اگر در دوران رایش سوم می زیستم». ستودنی است که ایوانز آنقدر «خود حق پندار» نیست که تصور کند که جزو اقلیت کوچکی از آلمان هایی است که در برابر جاذبه هیتلر مصون بودند. اما بر خلاف ایوانز، یک یهودی آلمانی ممکن است «با نعمت قضاوت اخلاقی مخالفتی نداشته باشد». کیسینجر به عنوان فردی رانده شده از آلمان با بیم و تردیدهای ایوانز اشتراک نظری ندارد و نمی تواند داشته باشد، خواه تواضع خیرخواهانه او باشد خواه- چنان که چنین بود- بی طرفی او. کیسینجر به مکتب کهن تاریخ اخلاق تعلق دارد و اجازه می دهد احساساتش به سخن در آیند.