آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۵
صفحه اول
۱

گزارش «اعتماد» از چند و چون طرح 40 نماینده مجلس یازدهم با محوریت ساماندهی فضای مجازی

بخوانید انسداد فضای مجازی

ثمر فاطمی

نمایندگان مجلس یازدهم، نیامده دست گذاشتند روی فضای مجازی و ایجاد محدودیت برای این فضا. 40 نفر از نمایندگان اصولگرای مجلس یازدهم، تنها 2 ماه و 19 روز بعد از حضورشان در «بهارستان» طرحی با عنوان «ساماندهی فضای مجازی» را اعلام وصول کردند تا در صحن علنی مجلس بررسی شود؛ طرحی که حتی هنوز به کمیسیون نرسیده، برخی ناظران و حتی بعضی از نمایندگان به آن عنوان «انسداد پیام رسان های خارجی» داده اند و ظاهرا قرار است قوانین سفت و سختی را پیش روی کاربران فضای مجازی بگذارد؛ قوانینی که می تواند عملا دست کاربران فضای مجازی را از این جهان امروز و عصر ارتباطات کوتاه کرده یا در صورت استفاده از شبکه های اجتماعی خارجی، مشکلاتی حقوقی برای آنها به وجود بیاورد.  نمایندگان مجلس با این طرح به دنبال آن هستند تا فعالیت شبکه های اجتماعی را منوط به تایید هیاتی ساماندهی و نظارت کرده و به دنبال احراز هویت کاربران اینترنت هستند. براساس طرح ارایه شده، در این «ساماندهی»، استفاده از فیلترشکن جرم است و برای آن مجازات حبس و جزای نقدی درنظر گرفته شده است. همچنین مدیریت درگاه های ورود و خروج پهنای باند ارتباطی با خارج از کشور به ستادکل نیروهای مسلح سپرده شده و بر همین اساس «حدود و ثغور وظایف با پیشنهاد ستادکل نیروهای مسلح و با تصویب مقام معظم رهبری مشخص خواهد شد.» بنابر آنچه در این طرح 20 ماده ای آمده، دسترسی به داده های کاربران فضای مجازی، اگر پای جرایم «جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی، محاربه و افساد فی الارض و شروع به انجام این جرایم یا معاونت در آنها» آزاد است. همچنین در راستای آنچه این نمایندگان ساماندهی فضای مجازی خوانده اند، درج و انتشار اسناد و داده های دارای سطوح محرمانگی در پیام رسان های داخلی و خارجی ممنوع است و تشخیص محرمانه بودن این داده ها با وزارت اطلاعات و ستادکل نیروهای مسلح است. نکته دیگری که در این طرح آمده، این است که عملکرد پیام رسان های داخلی و خارجی باید به تایید هیات نظارتی برسد که متشکل است از رییس مرکز فضای مجازی، نماینده های وزارتخانه های ارتباطات، ارشاد، اطلاعات، دادستانی کل کشور، کمیسیون فرهنگی، صدا وسیما، اطلاعات سپاه، سازمان تبلیغات، نیروی انتظامی و سازمان پدافند غیرعامل. اما مجموعه نکات مطرح شده در این طرح بلافاصله با واکنش کاربران فضای مجازی که مهم ترین تاثیر را از تصویب آن می گرفتند، روبه رو شد. کاربرانی که نگران بودند با تصویب این طرح دسترسی شان به پیام رسان ها و شبکه های اجتماعی قطع شده و بیم آن داشتند که ایران در زمینه فضای مجازی به کره شمالی تبدیل شود. بر همین اساس هم حمیده زرآبادی در گفت وگویی با «اعتماد» هشدار داد که انسداد فضای مجازی باقیمانده اعتماد عمومی را هم از بین خواهد برد. رییس کمیته ارتباطات کمیسیون صنایع و معادن مجلس دهم طرح مجلس یازدهمی ها را غیرکارشناسی می داند و معتقد است که اعتماد و آزادی های عمومی را از بین می برد و در عین حال تاکید دارد که فناوری بن بست ندارد و آن طور که تجربه نشان داده فضای مجازی یا در کل فناوری و تکنولوژی های جدید هیچ گاه مسدود و محدود نمی شوند و هر اتفاقی که بیفتد، درنهایت جایگزینی برای آن وجود دارد؛ کسی که بخواهد استفاده کند، استفاده می کند، حتی اگر قانون های سختگیرانه تر از این هم وجود داشته باشد.

در مقابل این دیدگاه این نماینده اصلاح طلب مردم قزوین در دوره دهم، نماینده این روزهای قزوین در مجلس یازدهم، از آنجا که خود یکی از امضاکنندگان طرح تازه است، در دفاع از این طرح، معتقد است که اینترنت می تواند به صورت «کنترل شده» دراختیار قشرهای مختلف قرار گیرد. فاطمه محمدبیگی گفته که این طرح برای حفظ حقوق شهروندی است. او البته بخش هایی از مواد و جزییات این طرح را «سخت گیرانه» می داند اما این وضع، به باورش «امری طبیعی» است. 

او همچنین با هشدار نسبت به استفاده از «فضای اندروید»، با طرح این موضوع که «مقاصد فردی که از 12 شب تا 6 صبح از اینترنت استفاده می کند، با مقاصد کاربران 6 صبح تا 12 شب متفاوت است»، خواستار آن شده تا استفاده از اینترنت توسط مسوولان کشور تقسیم بندی شده و دراختیار کاربران قرار داده شود. صحبت های جنجالی نماینده قزوین در مجلس یازدهم که به باور همتای مجلس دهمی او، «بی اعتمادی عمومی» را در جامعه تشدید می کند، با واکنش بسیاری ازسوی کاربران فضای مجازی همراه شد. با وجود مخالفت های مسوولان و کارشناسان با این طرح اما تلاش برای انسداد فضای مجازی متوقف نشده و حالا این طرح منتظر حضور در صحن علنی مجلس و تصمیم گیری نمایندگان است. بحث از فضای مجازی اما فقط به کاربران عمومی اینترنت محدود نیست. مسوولان رده های مختلف نظام جمهوری اسلامی حالا در فضای مجازی و در شبکه های اجتماعی فیلتر شده یا نجات یافته از فیلترینگ حضور دارند و از آن استفاده می کنند؛ مسوولانی که به نظر می رسد با تصویب این طرح و برای فرار از مجازات حبس و جزای نقدی که استفاده از فیلترشکن دارد، احتمالا ناچار به ترک این فضا خواهند شد و باید عرصه را برای مطرح شدن صداهای مخالف خالی کنند. هر چند حمید رسایی چندان با این موضوع موافق نیست و اگرچه بارها ازسوی مقامات مختلفی تاکید شده از فضای مجازی برای رساندن صدای مان استفاده کنیم اما این کنشگر سیاسی اصولگرا که پیش تر در مقام یک نماینده مجلس، سابقه عضویت در جبهه پایداری را داشته، معتقد است اینکه فکر کنیم این ادعا که این شبکه های اجتماعی خارجی و سیاست های حاکم بر آن، فرش قرمزی مقابل ما پهن کرده اند تا مطالبات و صدای انقلاب اسلامی را انعکاس بدهیم و منتشر کنیم، نهایت ساده لوحی است. رسایی که خود یکی از کاربران فعال و پرکار توییتر است و انتقادهای تند و تیزی را از همین تریبون حواله مخالفان شان کرده و به زعم خود حتی گاهی از این تریبون برای افشاگری هم استفاده کرده، تاکید می کند که آنچه مخالفان «محدودیت» می دانند، ضوابطی عقلی برای ایجاد مصونیت داخل کشور است، نه محدودیت غیرعاقلانه و برخلاف مصلحت جامعه. او که در انتخابات مجلس دهم به دلیل ردصلاحیت و در انتخابات مجلس یازدهم به دلیل رای پایین تر از حد نصاب از حضور در مجلس بازماند، گفته که هدف این طرح فیلترینگ فضای مجازی نیست و جالب آنکه معتقد است که «فیلترینگ» هدفی است که رسانه هایی مانند «اعتماد» به دنبال «القای آن به جامعه» هستند. این کنشگر سیاسی اصولگرا در گفت وگویی با «اعتماد» که به صورت مکتوب انجام شده، همچنین گفته اگر که رسانه هایی مانند «اعتماد»، هرگز به او تریبونی برای بیان نظراتش نمی دهند و حال، در شرایطی در ادامه متن کامل این گفت وگو را در «اعتماد» می خوانید که به باور حمید رسایی، اگر چنین اتفاقی رخ دهد و «اعتماد» حاضر شود به او و امثال او تریبونی بدهد تا نظرات شان را بی کم و کاست بیان کنند، باید در صحت و سلامت عقل مسوولان این مطبوعه تردید کرد!

 
گفت و گوی «اعتماد» با حمید رسایی درباره طرح ساماندهی فضای مجازی؛ فیلترینگ مصونیت است نه محدودیت
  این نگاه برخی رسانه های واداده برای القای آن به مردم است؛ والا کسی دنبال بستن پیام رسان های خارجی نیست  آنچه شما برای داخل محدودیت می دانید، ضوابطی عقلی برای ایجاد مصونیت داخل کشور است، نه محدودیت غیرعاقلانه و برخلاف مصلحت جامعه   پذیرش این ادعا که در حال حاضر این رسانه ها (شبکه های اجتماعی خارجی) و سیاست های حاکم بر آنها فرش قرمزی مقابل ما پهن کرده اند تا مطالبات و صدای انقلاب اسلامی را انعکاس بدهیم و منتشر کنیم، نهایت ساده لوحی است  اگر روزنامه «اعتماد» نه همه صفحاتش، بلکه فقط یک سوم آن را در اختیار مثل بنده گذاشت تا آزادانه و بدون نظارت و اعمال فیلترینگ مسوولان روزنامه، هر چه خواستم را در آن منتشر کنم، آنگاه می توانیم از جمهوری اسلامی بخواهیم که سامانه شکل دهی به باورهای ملی و دینی مردم را بسپارد به جایی که نمی دانیم کیست و چه اهداف شومی را در سر دارد! صحبت از فیلترینگ و بستن فضای مجازی نوعی ادابازی است که اگر برای مردم آب ندارد، برای جماعتی که در شیپور فیلترینگ می دمند، نان دارد.
آقای رسایی! آیا شما با تصویب و اجرای طرح «ساماندهی فضای مجازی» که از سوی برخی نمایندگان مجلس یازدهم مطرح و پیگیری می شود، موافقید؟

بنده با هر طرحی که به وضعیت به هم ریخته حاکم بر فضای مجازی سامان ببخشد و به جای اینکه بابت ترافیک خارجی، هزینه های هنگفتی از جیب مردم به جیب شرکت های خارجی بریزد و امنیت روانی، اخلاقی و شغلی و درآمدزایی آنها را تهدید کند، موافقم. خیلی روشن است که یک طرح یا لایحه از تصویب ابتدایی در کمیسیون یا دولت تا تصویب نهایی در مجلس و بعد در شورای نگهبان، مسیر پر پیچ و تابی را طی می کند.

به نظر شما باتوجه به تحریم ها و محدودیت های دیگری که وجود دارد، ایجاد نمایندگی برای پیام رسان های داخلی در ایران امکان پذیر است؟

پیام رسان های داخلی مشکلی برای فعالیت ندارند، شاید منظور شما نمایندگی در داخل برای پیام رسان های خارجی است. در این صورت باید گفت که این مشکل پیام رسان های خارجی است. البته به نظر من چون ریشه این پیام رسان ها به سرویس های امنیتی خارجی برمی گردد و آنها به اطلاعات داده های داخل کشور نیاز دارند، به این شرایط تن می دهند، هر چند متحمل خسارت هایی خواهند شد.

با توجه به تجربه شکست خورده فیلترینگ تلگرام و توییتر، فکر می کنید اجرای چنین طرحی می تواند شهروندان را از استفاده از پیام رسان های خارجی منصرف و به استفاده از پیام رسان های داخلی تشویق و ترغیب کند؟

تا جایی که از محتوای این طرح مشخص است، هدف آن فیلترینگ فضای مجازی نیست؛ بلکه این هدفی است که رسانه هایی مثل شما به دنبال القای آن به جامعه هستند. مثلا شما در روزنامه «اعتماد» حاضرید به کسی که سیاست های پذیرفته شده نشریه تان را رعایت نمی کند و حتی بر خلافش قلم می زند، صفحه ای برای چاپ مطالبش بدهید؟! اگر این کار را انجام دهید، باید در عقل تان شک کرد یا مثلا شرکت های غذایی و دارویی که استانداردهای لازم و پذیرفته شده را رعایت نمی کنند، آیا باید اجازه فعالیت داشته باشند؟ اسم این فیلترینگ و محدودیت نیست، رعایت بدیهی ترین شروط عقل است.

اگر پیام رسان های خارجی حاضر یا قادر به تاسیس نمایندگی در ایران نشوند که به احتمال زیاد همین اتفاق می افتد، این موضوع منجر به انسداد پیام رسان های خارجی نخواهد شد؟

مگر رسانه شما نماینده یا حافظ منافع و وکیل و وصی این پیام رسان های خارجی است؟ این نگاه اوج وادادگی برابر نظام رسانه ای غیربومی و غیرایرانی است که همه می دانیم و خودشان هم به صراحت اعلام می کنند که با این ابزار، قصد تغییر باورهای ملی، ایرانی و دینی اسلامی مردم ما را دارند. اگر مجموعه ای قصد فعالیت در کشور شما را دارد، کمترین شرایطش تن دادن به قوانین، چارچوب ها و ضوابط اینجاست و این یعنی بدیهی ترین قواعد حفظ استقلال یک کشور.

اما به نظر شما محدود کردن شهروندان و کاربران به استفاده از پیام رسان های داخلی از طریق فیلترینگ پیام رسان های خارجی چه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی به همراه خواهد داشت؟

گفتم که این نگاه برخی رسانه های واداده برای القای آن به مردم است؛ والا کسی دنبال بستن پیام رسان های خارجی نیست، بلکه بحث بر سر ضابطه مند کردن فعالیت آنهاست تا امنیت روانی، اخلاقی، اقتصادی و سیاسی جامعه حفظ شود و فقط خائنان یا افراد ساده لوح ضرورتش را انکار می کنند.

در این طرح آمده است که کاربران پیام رسان ها باید احراز هویت کنند؛ به نظر شما چنین طرحی آیا منجر به نقض حقوق خصوصی مردم نمی شود؟

تاکید کردم که یک طرح یا لایحه از مرحله تصویب ابتدایی تا تصویب نهایی، باید مراحل بسیاری را پشت سر بگذارد و بالطبع در این مسیر، برخی ابهامات یا اشکالاتش برطرف می شود.

شما خودتان یکی از کاربران فضای مجازی هستید که در توییتر هم به عنوان یک شبکه اجتماعی فیلتر شده، فعالیت می کنید. مسوولان عالیرتبه دیگر نظام هم در این فضا حضور دارند. باتوجه به اینکه رهبر انقلاب هم پیش از این توصیه کرده بودند که باید از فضای مجازی برای رساندن صدای خودمان به گوش جهان استفاده کنیم، آیا محدودیت های هر چه بیشتر فضای مجازی باعث نمی شود ما در یک جزیره دورافتاده از جهان ارتباطات، تنها بمانیم و صدای مان به هیچ جا نرسد؟

یعنی الان این رسانه ها و سیاست های حاکم بر آنها فرش قرمزی مقابل ما پهن کرده اند تا مطالبات و صدای انقلاب اسلامی را انعکاس بدهیم و منتشر کنیم! پذیرش این ادعا که نهایت ساده لوحی است. آنچه شما برای داخل محدودیت می دانید، ضوابطی عقلی برای ایجاد مصونیت داخل کشور است، نه محدودیت غیرعاقلانه و بر خلاف مصلحت جامعه!

اما آیا وقت آن نرسیده با آزاد گذاشتن فضای مجازی، رفع فیلتر شبکه های اجتماعی که از سوی خود مسوولان هم مورد استفاده قرار می گیرد، به جای این بگیر و ببندها، به کار فرهنگ سازی بپردازیم.

چرا فکر خوبی است؛ مشروط بر اینکه این فرهنگ سازی را از رسانه های حامی این ادعا مثل روزنامه «اعتماد» شروع کنیم. اگر روزنامه «اعتماد» نه همه صفحاتش، بلکه فقط یک سوم آن را حتی فقط یک صفحه را در اختیار مثل بنده گذاشت تا آزادانه و بدون نظارت و اعمال فیلترینگ مسوولان روزنامه، هر چه خواستم را در آن منتشر کنم و آنها هم به چاپ برسانند، بعد از آن می توانیم از جمهوری اسلامی بخواهیم که سامانه شکل دهی به باورهای ملی و دینی مردم را بسپارد به جایی که نمی دانیم کیست و چه اهداف شومی را در سر دارد؛ والا این حرف ها نوعی ادابازی است که اگر برای مردم آب ندارد، برای جماعتی که در شیپور فیلترینگ می دمند، نان دارد.